Adhyāya 65

वैशंपायन उवाच । ततस्तृतीये दिवसे भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः । स्नाताः शुक्लाम्बरधराः समये चरितव्रताः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tatas tr̥tīye divase bhrātaraḥ pañca pāṇḍavāḥ । snātāḥ śuklāmbaradharāḥ samaye caritavratāḥ ॥

युधिष्ठिरं पुरस्कृत्य सर्वाभरणभूषिताः । अभिपद्मा यथा नागा भ्राजमाना महारथाः ॥

yudhiṣṭhiraṁ puraskr̥tya sarvābharaṇabhūṣitāḥ । abhipadmā yathā nāgā bhrājamānā mahārathāḥ ॥

विराटस्य सभां गत्वा भूमिपालासनेष्वथ । निषेदुः पावकप्रख्याः सर्वे धिष्ण्येष्विवाग्नयः ॥

virāṭasya sabhāṁ gatvā bhūmipālāsaneṣv atha । niṣeduḥ pāvakaprakhyāḥ sarve dhiṣṇyeṣv ivāgnayaḥ ॥

तेषु तत्रोपविष्टेषु विराटः पृथिवीपतिः । आजगाम सभां कर्तुं राजकार्याणि सर्वशः ॥

teṣu tatropaviṣṭeṣu virāṭaḥ pr̥thivīpatiḥ । ājagāma sabhāṁ kartuṁ rājakāryāṇi sarvaśaḥ ॥

श्रीमतः पाण्डवान्दृष्ट्वा ज्वलतः पावकानिव । अथ मत्स्योऽब्रवीत्कङ्कं देवरूपमवस्थितम् । मरुद्गणैरुपासीनं त्रिदशानामिवेश्वरम् ॥

śrīmataḥ pāṇḍavān dr̥ṣṭvā jvalataḥ pāvakān iva । atha matsyo ’bravīt kaṅkaṁ devarūpam avasthitam । marudgaṇair upāsīnaṁ tridaśānām iveśvaram ॥

स किलाक्षातिवापस्त्वं सभास्तारो मया कृतः । अथ राजासने कस्मादुपविष्टोऽस्यलंकृतः ॥

sa kilākṣātivāpas tvaṁ sabhāstāro mayā kr̥taḥ । atha rājāsane kasmād upaviṣṭo ’sy alaṁkr̥taḥ ॥

परिहासेप्सया वाक्यं विराटस्य निशम्य तत् । स्मयमानोऽर्जुनो राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥

parihāsepsayā vākyaṁ virāṭasya niśamya tat । smayamāno ’rjuno rājann idaṁ vacanam abravīt ॥

इन्द्रस्याप्यासनं राजन्नयमारोढुमर्हति । ब्रह्मण्यः श्रुतवांस्त्यागी यज्ञशीलो दृढव्रतः ॥

indrasyāpy āsanaṁ rājann ayam āroḍhum arhati । brahmaṇyaḥ śrutavāṁs tyāgī yajñaśīlo dr̥ḍhavrataḥ ॥

अयं कुरूणामृषभः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । अस्य कीर्तिः स्थिता लोके सूर्यस्येवोद्यतः प्रभा ॥

ayaṁ kurūṇām r̥ṣabhaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ । asya kīrtiḥ sthitā loke sūryasyevodyataḥ prabhā ॥

संसरन्ति दिशः सर्वा यशसोऽस्य गभस्तयः । उदितस्येव सूर्यस्य तेजसोऽनु गभस्तयः ॥

saṁsaranti diśaḥ sarvā yaśaso ’sya gabhastayaḥ । uditasyeva sūryasya tejaso ’nu gabhastayaḥ ॥

एनं दश सहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम् । अन्वयुः पृष्ठतो राजन्यावदध्यावसत्कुरून् ॥

enaṁ daśa sahasrāṇi kuñjarāṇāṁ tarasvinām । anvayuḥ pr̥ṣṭhato rājan yāvad adhyāvasat kurūn ॥

त्रिंशदेनं सहस्राणि रथाः काञ्चनमालिनः । सदश्वैरुपसंपन्नाः पृष्ठतोऽनुययुः सदा ॥

triṁśad enaṁ sahasrāṇi rathāḥ kāñcanamālinaḥ । sadaśvair upasaṁpannāḥ pr̥ṣṭhato ’nuyayuḥ sadā ॥

एनमष्टशताः सूताः सुमृष्टमणिकुण्डलाः । अस्तुवन्मागधैः सार्धं पुरा शक्रमिवर्षयः ॥

enam aṣṭaśatāḥ sūtāḥ sumr̥ṣṭamaṇikuṇḍalāḥ । astuvan māgadhaiḥ sārdhaṁ purā śakram ivarṣayaḥ ॥

एनं नित्यमुपासन्त कुरवः किंकरा यथा । सर्वे च राजन्राजानो धनेश्वरमिवामराः ॥

enaṁ nityam upāsanta kuravaḥ kiṁkarā yathā । sarve ca rājan rājāno dhaneśvaram ivāmarāḥ ॥

एष सर्वान्महीपालान्करमाहारयत्तदा । वैश्यानिव महाराज विवशान्स्ववशानपि ॥

eṣa sarvān mahīpālān karam āhārayat tadā । vaiśyān iva mahārāja vivaśān svavaśān api ॥

अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम् । उपजीवन्ति राजानमेनं सुचरितव्रतम् ॥

aṣṭāśītisahasrāṇi snātakānāṁ mahātmanām । upajīvanti rājānam enaṁ sucaritavratam ॥

एष वृद्धाननाथांश्च व्यङ्गान्पङ्गूंश्च मानवान् । पुत्रवत्पालयामास प्रजा धर्मेण चाभिभो ॥

eṣa vr̥ddhān anāthāṁś ca vyaṅgān paṅgūṁś ca mānavān । putravat pālayām āsa prajā dharmeṇa cābhibho ॥

एष धर्मे दमे चैव क्रोधे चापि यतव्रतः । महाप्रसादो ब्रह्मण्यः सत्यवादी च पार्थिवः ॥

eṣa dharme dame caiva krodhe cāpi yatavrataḥ । mahāprasādo brahmaṇyaḥ satyavādī ca pārthivaḥ ॥

श्रीप्रतापेन चैतस्य तप्यते स सुयोधनः । सगणः सह कर्णेन सौबलेनापि वा विभुः ॥

śrīpratāpena caitasya tapyate sa suyodhanaḥ । sagaṇaḥ saha karṇena saubalenāpi vā vibhuḥ ॥

न शक्यन्ते ह्यस्य गुणाः प्रसंख्यातुं नरेश्वर । एष धर्मपरो नित्यमानृशंस्यश्च पाण्डवः ॥

na śakyante hy asya guṇāḥ prasaṁkhyātuṁ nareśvara । eṣa dharmaparo nityam ānr̥śaṁsyaś ca pāṇḍavaḥ ॥

एवंयुक्तो महाराजः पाण्डवः पार्थिवर्षभः । कथं नार्हति राजार्हमासनं पृथिवीपतिः ॥

evaṁyukto mahārājaḥ pāṇḍavaḥ pārthivarṣabhaḥ । kathaṁ nārhati rājārham āsanaṁ pr̥thivīpatiḥ ॥