Adhyāya 5

वैशंपायन उवाच । ते वीरा बद्धनिस्त्रिंशास्ततायुधकलापिनः । बद्धगोधाङ्गुलित्राणाः कालिन्दीमभितो ययुः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । te vīrā baddhanistriṁśās tatāyudhakalāpinaḥ । baddhagodhāṅgulitrāṇāḥ kālindīm abhito yayuḥ ॥

ततस्ते दक्षिणं तीरमन्वगच्छन्पदातयः । वसन्तो गिरिदुर्गेषु वनदुर्गेषु धन्विनः ॥

tatas te dakṣiṇaṁ tīram anvagacchan padātayaḥ । vasanto giridurgeṣu vanadurgeṣu dhanvinaḥ ॥

विध्यन्तो मृगजातानि महेष्वासा महाबलाः । उत्तरेण दशार्णांस्ते पाञ्चालान्दक्षिणेन तु ॥

vidhyanto mr̥gajātāni maheṣvāsā mahābalāḥ । uttareṇa daśārṇāṁs te pāñcālān dakṣiṇena tu ॥

अन्तरेण यकृल्लोमाञ्शूरसेनांश्च पाण्डवाः । लुब्धा ब्रुवाणा मत्स्यस्य विषयं प्राविशन्वनात् ॥

antareṇa yakr̥llomāñ śūrasenāṁś ca pāṇḍavāḥ । lubdhā bruvāṇā matsyasya viṣayaṁ prāviśan vanāt ॥

ततो जनपदं प्राप्य कृष्णा राजानमब्रवीत् । पश्यैकपद्यो दृश्यन्ते क्षेत्राणि विविधानि च ॥

tato janapadaṁ prāpya kr̥ṣṇā rājānam abravīt । paśyaikapadyo dr̥śyante kṣetrāṇi vividhāni ca ॥

व्यक्तं दूरे विराटस्य राजधानी भविष्यति । वसामेह परां रात्रिं बलवान्मे परिश्रमः ॥

vyaktaṁ dūre virāṭasya rājadhānī bhaviṣyati । vasāmeha parāṁ rātriṁ balavān me pariśramaḥ ॥

युधिष्ठिर उवाच । धनंजय समुद्यम्य पाञ्चालीं वह भारत । राजधान्यां निवत्स्यामो विमुक्ताश्च वनादितः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । dhanaṁjaya samudyamya pāñcālīṁ vaha bhārata । rājadhānyāṁ nivatsyāmo vimuktāś ca vanād itaḥ ॥

वैशंपायन उवाच । तामादायार्जुनस्तूर्णं द्रौपदीं गजराडिव । संप्राप्य नगराभ्याशमवतारयदर्जुनः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tām ādāyārjunas tūrṇaṁ draupadīṁ gajarāḍ iva । saṁprāpya nagarābhyāśam avatārayad arjunaḥ ॥

स राजधानीं संप्राप्य कौन्तेयोऽर्जुनमब्रवीत् । क्वायुधानि समासज्य प्रवेक्ष्यामः पुरं वयम् ॥

sa rājadhānīṁ saṁprāpya kaunteyo ’rjunam abravīt । kvāyudhāni samāsajya pravekṣyāmaḥ puraṁ vayam ॥

सायुधाश्च वयं तात प्रवेक्ष्यामः पुरं यदि । समुद्वेगं जनस्यास्य करिष्यामो न संशयः ॥

sāyudhāś ca vayaṁ tāta pravekṣyāmaḥ puraṁ yadi । samudvegaṁ janasyāsya kariṣyāmo na saṁśayaḥ ॥

ततो द्वादश वर्षाणि प्रवेष्टव्यं वनं पुनः । एकस्मिन्नपि विज्ञाते प्रतिज्ञातं हि नस्तथा ॥

tato dvādaśa varṣāṇi praveṣṭavyaṁ vanaṁ punaḥ । ekasminn api vijñāte pratijñātaṁ hi nas tathā ॥

अर्जुन उवाच । इयं कूटे मनुष्येन्द्र गहना महती शमी । भीमशाखा दुरारोहा श्मशानस्य समीपतः ॥

arjuna uvāca । iyaṁ kūṭe manuṣyendra gahanā mahatī śamī । bhīmaśākhā durārohā śmaśānasya samīpataḥ ॥

न चापि विद्यते कश्चिन्मनुष्य इह पार्थिव । उत्पथे हि वने जाता मृगव्यालनिषेविते ॥

na cāpi vidyate kaś cin manuṣya iha pārthiva । utpathe hi vane jātā mr̥gavyālaniṣevite ॥

समासज्यायुधान्यस्यां गच्छामो नगरं प्रति । एवमत्र यथाजोषं विहरिष्याम भारत ॥

samāsajyāyudhāny asyāṁ gacchāmo nagaraṁ prati । evam atra yathājoṣaṁ vihariṣyāma bhārata ॥

वैशंपायन उवाच । एवमुक्त्वा स राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् । प्रचक्रमे निधानाय शस्त्राणां भरतर्षभ ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktvā sa rājānaṁ dharmātmānaṁ yudhiṣṭhiram । pracakrame nidhānāya śastrāṇāṁ bharatarṣabha ॥

येन देवान्मनुष्यांश्च सर्पांश्चैकरथोऽजयत् । स्फीताञ्जनपदांश्चान्यानजयत्कुरुनन्दनः ॥

yena devān manuṣyāṁś ca sarpāṁś caikaratho ’jayat । sphītāñ janapadāṁś cānyān ajayat kurunandanaḥ ॥

तदुदारं महाघोषं सपत्नगणसूदनम् । अपज्यमकरोत्पार्थो गाण्डीवमभयंकरम् ॥

tad udāraṁ mahāghoṣaṁ sapatnagaṇasūdanam । apajyam akarot pārtho gāṇḍīvam abhayaṁkaram ॥

येन वीरः कुरुक्षेत्रमभ्यरक्षत्परंतपः । अमुञ्चद्धनुषस्तस्य ज्यामक्षय्यां युधिष्ठिरः ॥

yena vīraḥ kurukṣetram abhyarakṣat paraṁtapaḥ । amuñcad dhanuṣas tasya jyām akṣayyāṁ yudhiṣṭhiraḥ ॥

पाञ्चालान्येन संग्रामे भीमसेनोऽजयत्प्रभुः । प्रत्यषेधद्बहूनेकः सपत्नांश्चैव दिग्जये ॥

pāñcālān yena saṁgrāme bhīmaseno ’jayat prabhuḥ । pratyaṣedhad bahūn ekaḥ sapatnāṁś caiva digjaye ॥

निशम्य यस्य विस्फारं व्यद्रवन्त रणे परे । पर्वतस्येव दीर्णस्य विस्फोटमशनेरिव ॥

niśamya yasya visphāraṁ vyadravanta raṇe pare । parvatasyeva dīrṇasya visphoṭam aśaner iva ॥

सैन्धवं येन राजानं परामृषत चानघ । ज्यापाशं धनुषस्तस्य भीमसेनोऽवतारयत् ॥

saindhavaṁ yena rājānaṁ parāmr̥ṣata cānagha । jyāpāśaṁ dhanuṣas tasya bhīmaseno ’vatārayat ॥

अजयत्पश्चिमामाशां धनुषा येन पाण्डवः । तस्य मौर्वीमपाकर्षच्छूरः संक्रन्दनो युधि ॥

ajayat paścimām āśāṁ dhanuṣā yena pāṇḍavaḥ । tasya maurvīm apākarṣac chūraḥ saṁkrandano yudhi ॥

दक्षिणां दक्षिणाचारो दिशं येनाजयत्प्रभुः । अपज्यमकरोद्वीरः सहदेवस्तदायुधम् ॥

dakṣiṇāṁ dakṣiṇācāro diśaṁ yenājayat prabhuḥ । apajyam akarod vīraḥ sahadevas tadāyudham ॥

खड्गांश्च पीतान्दीर्घांश्च कलापांश्च महाधनान् । विपाठान्क्षुरधारांश्च धनुर्भिर्निदधुः सह ॥

khaḍgāṁś ca pītān dīrghāṁś ca kalāpāṁś ca mahādhanān । vipāṭhān kṣuradhārāṁś ca dhanurbhir nidadhuḥ saha ॥

तामुपारुह्य नकुलो धनूंषि निदधत्स्वयम् । यानि तस्यावकाशानि दृढरूपाण्यमन्यत ॥

tām upāruhya nakulo dhanūṁṣi nidadhat svayam । yāni tasyāvakāśāni dr̥ḍharūpāṇy amanyata ॥

यत्र चापश्यत स वै तिरो वर्षाणि वर्षति । तत्र तानि दृढैः पाशैः सुगाढं पर्यबन्धत ॥

yatra cāpaśyata sa vai tiro varṣāṇi varṣati । tatra tāni dr̥ḍhaiḥ pāśaiḥ sugāḍhaṁ paryabandhata ॥

शरीरं च मृतस्यैकं समबध्नन्त पाण्डवाः । विवर्जयिष्यन्ति नरा दूरादेव शमीमिमाम् । आबद्धं शवमत्रेति गन्धमाघ्राय पूतिकम् ॥

śarīraṁ ca mr̥tasyaikaṁ samabadhnanta pāṇḍavāḥ । vivarjayiṣyanti narā dūrād eva śamīm imām । ābaddhaṁ śavam atreti gandham āghrāya pūtikam ॥

अशीतिशतवर्षेयं माता न इति वादिनः । कुलधर्मोऽयमस्माकं पूर्वैराचरितोऽपि च । समासजाना वृक्षेऽस्मिन्निति वै व्याहरन्ति ते ॥

aśītiśatavarṣeyaṁ mātā na iti vādinaḥ । kuladharmo ’yam asmākaṁ pūrvair ācarito ’pi ca । samāsajānā vr̥kṣe ’sminn iti vai vyāharanti te ॥

आ गोपालाविपालेभ्य आचक्षाणाः परंतपाः । आजग्मुर्नगराभ्याशं पार्थाः शत्रुनिबर्हणाः ॥

ā gopālāvipālebhya ācakṣāṇāḥ paraṁtapāḥ । ājagmur nagarābhyāśaṁ pārthāḥ śatrunibarhaṇāḥ ॥

जयो जयन्तो विजयो जयत्सेनो जयद्बलः । इति गुह्यानि नामानि चक्रे तेषां युधिष्ठिरः ॥

jayo jayanto vijayo jayatseno jayadbalaḥ । iti guhyāni nāmāni cakre teṣāṁ yudhiṣṭhiraḥ ॥

ततो यथाप्रतिज्ञाभिः प्राविशन्नगरं महत् । अज्ञातचर्यां वत्स्यन्तो राष्ट्रे वर्षं त्रयोदशम् ॥

tato yathāpratijñābhiḥ prāviśan nagaraṁ mahat । ajñātacaryāṁ vatsyanto rāṣṭre varṣaṁ trayodaśam ॥