Adhyāya 27

वैशंपायन उवाच । ततः शांतनवो भीष्मो भरतानां पितामहः । श्रुतवान्देशकालज्ञस्तत्त्वज्ञः सर्वधर्मवित् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ śāṁtanavo bhīṣmo bharatānāṁ pitāmahaḥ । śrutavān deśakālajñas tattvajñaḥ sarvadharmavit ॥

आचार्यवाक्योपरमे तद्वाक्यमभिसंदधत् । हितार्थं स उवाचेमां भारतीं भारतान्प्रति ॥

ācāryavākyoparame tad vākyam abhisaṁdadhat । hitārthaṁ sa uvācemāṁ bhāratīṁ bhāratān prati ॥

युधिष्ठिरे समासक्तां धर्मज्ञे धर्मसंश्रिताम् । असत्सु दुर्लभां नित्यं सतां चाभिमतां सदा । भीष्मः समवदत्तत्र गिरं साधुभिरर्चिताम् ॥

yudhiṣṭhire samāsaktāṁ dharmajñe dharmasaṁśritām । asatsu durlabhāṁ nityaṁ satāṁ cābhimatāṁ sadā । bhīṣmaḥ samavadat tatra giraṁ sādhubhir arcitām ॥

यथैष ब्राह्मणः प्राह द्रोणः सर्वार्थतत्त्ववित् । सर्वलक्षणसंपन्ना नाशं नार्हन्ति पाण्डवाः ॥

yathaiṣa brāhmaṇaḥ prāha droṇaḥ sarvārthatattvavit । sarvalakṣaṇasaṁpannā nāśaṁ nārhanti pāṇḍavāḥ ॥

श्रुतवृत्तोपसंपन्नाः साधुव्रतसमन्विताः । वृद्धानुशासने मग्नाः सत्यव्रतपरायणाः ॥

śrutavr̥ttopasaṁpannāḥ sādhuvratasamanvitāḥ । vr̥ddhānuśāsane magnāḥ satyavrataparāyaṇāḥ ॥

समयं समयज्ञास्ते पालयन्तः शुचिव्रताः । नावसीदितुमर्हन्ति उद्वहन्तः सतां धुरम् ॥

samayaṁ samayajñās te pālayantaḥ śucivratāḥ । nāvasīditum arhanti udvahantaḥ satāṁ dhuram ॥

धर्मतश्चैव गुप्तास्ते स्ववीर्येण च पाण्डवाः । न नाशमधिगच्छेयुरिति मे धीयते मतिः ॥

dharmataś caiva guptās te svavīryeṇa ca pāṇḍavāḥ । na nāśam adhigaccheyur iti me dhīyate matiḥ ॥

तत्र बुद्धिं प्रणेष्यामि पाण्डवान्प्रति भारत । न तु नीतिः सुनीतस्य शक्यतेऽन्वेषितुं परैः ॥

tatra buddhiṁ praṇeṣyāmi pāṇḍavān prati bhārata । na tu nītiḥ sunītasya śakyate ’nveṣituṁ paraiḥ ॥

यत्तु शक्यमिहास्माभिस्तान्वै संचिन्त्य पाण्डवान् । बुद्ध्या प्रवक्तुं न द्रोहात्प्रवक्ष्यामि निबोध तत् ॥

yat tu śakyam ihāsmābhis tān vai saṁcintya pāṇḍavān । buddhyā pravaktuṁ na drohāt pravakṣyāmi nibodha tat ॥

सा त्वियं साधु वक्तव्या न त्वनीतिः कथंचन । वृद्धानुशासने तात तिष्ठतः सत्यशीलिनः ॥

sā tv iyaṁ sādhu vaktavyā na tv anītiḥ kathaṁ cana । vr̥ddhānuśāsane tāta tiṣṭhataḥ satyaśīlinaḥ ॥

अवश्यं त्विह धीरेण सतां मध्ये विवक्षता । यथामति विवक्तव्यं सर्वशो धर्मलिप्सया ॥

avaśyaṁ tv iha dhīreṇa satāṁ madhye vivakṣatā । yathāmati vivaktavyaṁ sarvaśo dharmalipsayā ॥

तत्र नाहं तथा मन्ये यथायमितरो जनः । पुरे जनपदे वापि यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥

tatra nāhaṁ tathā manye yathāyam itaro janaḥ । pure janapade vāpi yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ॥

नासूयको न चापीर्षुर्नातिवादी न मत्सरी । भविष्यति जनस्तत्र स्वं स्वं धर्ममनुव्रतः ॥

nāsūyako na cāpīrṣur nātivādī na matsarī । bhaviṣyati janas tatra svaṁ svaṁ dharmam anuvrataḥ ॥

ब्रह्मघोषाश्च भूयांसः पूर्णाहुत्यस्तथैव च । क्रतवश्च भविष्यन्ति भूयांसो भूरिदक्षिणाः ॥

brahmaghoṣāś ca bhūyāṁsaḥ pūrṇāhutyas tathaiva ca । kratavaś ca bhaviṣyanti bhūyāṁso bhūridakṣiṇāḥ ॥

सदा च तत्र पर्जन्यः सम्यग्वर्षी न संशयः । संपन्नसस्या च मही निरीतीका भविष्यति ॥

sadā ca tatra parjanyaḥ samyag varṣī na saṁśayaḥ । saṁpannasasyā ca mahī nirītīkā bhaviṣyati ॥

रसवन्ति च धान्यानि गुणवन्ति फलानि च । गन्धवन्ति च माल्यानि शुभशब्दा च भारती ॥

rasavanti ca dhānyāni guṇavanti phalāni ca । gandhavanti ca mālyāni śubhaśabdā ca bhāratī ॥

वायुश्च सुखसंस्पर्शो निष्प्रतीपं च दर्शनम् । भयं नाभ्याविशेत्तत्र यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥

vāyuś ca sukhasaṁsparśo niṣpratīpaṁ ca darśanam । bhayaṁ nābhyāviśet tatra yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ॥

गावश्च बहुलास्तत्र न कृशा न च दुर्दुहाः । पयांसि दधिसर्पींषि रसवन्ति हितानि च ॥

gāvaś ca bahulās tatra na kr̥śā na ca durduhāḥ । payāṁsi dadhisarpīṁṣi rasavanti hitāni ca ॥

गुणवन्ति च पानानि भोज्यानि रसवन्ति च । तत्र देशे भविष्यन्ति यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥

guṇavanti ca pānāni bhojyāni rasavanti ca । tatra deśe bhaviṣyanti yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ॥

रसाः स्पर्शाश्च गन्धाश्च शब्दाश्चापि गुणान्विताः । दृश्यानि च प्रसन्नानि यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥

rasāḥ sparśāś ca gandhāś ca śabdāś cāpi guṇānvitāḥ । dr̥śyāni ca prasannāni yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ॥

स्वैः स्वैर्गुणैः सुसंयुक्तास्तस्मिन्वर्षे त्रयोदशे । देशे तस्मिन्भविष्यन्ति तात पाण्डवसंयुते ॥

svaiḥ svair guṇaiḥ susaṁyuktās tasmin varṣe trayodaśe । deśe tasmin bhaviṣyanti tāta pāṇḍavasaṁyute ॥

संप्रीतिमाञ्जनस्तत्र संतुष्टः शुचिरव्ययः । देवतातिथिपूजासु सर्वभूतानुरागवान् ॥

saṁprītimāñ janas tatra saṁtuṣṭaḥ śucir avyayaḥ । devatātithipūjāsu sarvabhūtānurāgavān ॥

इष्टदानो महोत्साहः शश्वद्धर्मपरायणः । अशुभद्विट्शुभप्रेप्सुर्नित्ययज्ञः शुभव्रतः । भविष्यति जनस्तत्र यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥

iṣṭadāno mahotsāhaḥ śaśvad dharmaparāyaṇaḥ । aśubhadviṭ śubhaprepsur nityayajñaḥ śubhavrataḥ । bhaviṣyati janas tatra yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ॥

त्यक्तवाक्यानृतस्तात शुभकल्याणमङ्गलः । शुभार्थेप्सुः शुभमतिर्यत्र राजा युधिष्ठिरः । भविष्यति जनस्तत्र नित्यं चेष्टप्रियव्रतः ॥

tyaktavākyānr̥tas tāta śubhakalyāṇamaṅgalaḥ । śubhārthepsuḥ śubhamatir yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ । bhaviṣyati janas tatra nityaṁ ceṣṭapriyavrataḥ ॥

धर्मात्मा स तदादृश्यः सोऽपि तात द्विजातिभिः । किं पुनः प्राकृतैः पार्थः शक्यो विज्ञातुमन्ततः ॥

dharmātmā sa tadādr̥śyaḥ so ’pi tāta dvijātibhiḥ । kiṁ punaḥ prākr̥taiḥ pārthaḥ śakyo vijñātum antataḥ ॥

यस्मिन्सत्यं धृतिर्दानं परा शान्तिर्ध्रुवा क्षमा । ह्रीः श्रीः कीर्तिः परं तेज आनृशंस्यमथार्जवम् ॥

yasmin satyaṁ dhr̥tir dānaṁ parā śāntir dhruvā kṣamā । hrīḥ śrīḥ kīrtiḥ paraṁ teja ānr̥śaṁsyam athārjavam ॥

तस्मात्तत्र निवासं तु छन्नं सत्रेण धीमतः । गतिं वा परमां तस्य नोत्सहे वक्तुमन्यथा ॥

tasmāt tatra nivāsaṁ tu channaṁ satreṇa dhīmataḥ । gatiṁ vā paramāṁ tasya notsahe vaktum anyathā ॥

एवमेतत्तु संचिन्त्य यत्कृतं मन्यसे हितम् । तत्क्षिप्रं कुरु कौरव्य यद्येवं श्रद्दधासि मे ॥

evam etat tu saṁcintya yatkr̥taṁ manyase hitam । tat kṣipraṁ kuru kauravya yady evaṁ śraddadhāsi me ॥