Adhyāya 25

वैशंपायन उवाच । ततो दुर्योधनो राजा श्रुत्वा तेषां वचस्तदा । चिरमन्तर्मना भूत्वा प्रत्युवाच सभासदः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tato duryodhano rājā śrutvā teṣāṁ vacas tadā । ciram antarmanā bhūtvā pratyuvāca sabhāsadaḥ ॥

सुदुःखा खलु कार्याणां गतिर्विज्ञातुमन्ततः । तस्मात्सर्वे उदीक्षध्वं क्व नु स्युः पाण्डवा गताः ॥

suduḥkhā khalu kāryāṇāṁ gatir vijñātum antataḥ । tasmāt sarve udīkṣadhvaṁ kva nu syuḥ pāṇḍavā gatāḥ ॥

अल्पावशिष्टं कालस्य गतभूयिष्ठमन्ततः । तेषामज्ञातचर्यायामस्मिन्वर्षे त्रयोदशे ॥

alpāvaśiṣṭaṁ kālasya gatabhūyiṣṭham antataḥ । teṣām ajñātacaryāyām asmin varṣe trayodaśe ॥

अस्य वर्षस्य शेषं चेद्व्यतीयुरिह पाण्डवाः । निवृत्तसमयास्ते हि सत्यव्रतपरायणाः ॥

asya varṣasya śeṣaṁ ced vyatīyur iha pāṇḍavāḥ । nivr̥ttasamayās te hi satyavrataparāyaṇāḥ ॥

क्षरन्त इव नागेन्द्राः सर्व आशीविषोपमाः । दुःखा भवेयुः संरब्धाः कौरवान्प्रति ते ध्रुवम् ॥

kṣaranta iva nāgendrāḥ sarva āśīviṣopamāḥ । duḥkhā bhaveyuḥ saṁrabdhāḥ kauravān prati te dhruvam ॥

अर्वाक्कालस्य विज्ञाताः कृच्छ्ररूपधराः पुनः । प्रविशेयुर्जितक्रोधास्तावदेव पुनर्वनम् ॥

arvāk kālasya vijñātāḥ kr̥cchrarūpadharāḥ punaḥ । praviśeyur jitakrodhās tāvad eva punar vanam ॥

तस्मात्क्षिप्रं बुभुत्सध्वं यथा नोऽत्यन्तमव्ययम् । राज्यं निर्द्वन्द्वमव्यग्रं निःसपत्नं चिरं भवेत् ॥

tasmāt kṣipraṁ bubhutsadhvaṁ yathā no ’tyantam avyayam । rājyaṁ nirdvandvam avyagraṁ niḥsapatnaṁ ciraṁ bhavet ॥

अथाब्रवीत्ततः कर्णः क्षिप्रं गच्छन्तु भारत । अन्ये धूर्ततरा दक्षा निभृताः साधुकारिणः ॥

athābravīt tataḥ karṇaḥ kṣipraṁ gacchantu bhārata । anye dhūrtatarā dakṣā nibhr̥tāḥ sādhukāriṇaḥ ॥

चरन्तु देशान्संवीताः स्फीताञ्जनपदाकुलान् । तत्र गोष्ठीष्वथान्यासु सिद्धप्रव्रजितेषु च ॥

carantu deśān saṁvītāḥ sphītāñ janapadākulān । tatra goṣṭhīṣv athānyāsu siddhapravrajiteṣu ca ॥

परिचारेषु तीर्थेषु विविधेष्वाकरेषु च । विज्ञातव्या मनुष्यैस्तैस्तर्कया सुविनीतया ॥

paricāreṣu tīrtheṣu vividheṣv ākareṣu ca । vijñātavyā manuṣyais tais tarkayā suvinītayā ॥

विविधैस्तत्परैः सम्यक्तज्ज्ञैर्निपुणसंवृतैः । अन्वेष्टव्याश्च निपुणं पाण्डवाश्छन्नवासिनः ॥

vividhais tatparaiḥ samyak tajjñair nipuṇasaṁvr̥taiḥ । anveṣṭavyāś ca nipuṇaṁ pāṇḍavāś channavāsinaḥ ॥

नदीकुञ्जेषु तीर्थेषु ग्रामेषु नगरेषु च । आश्रमेषु च रम्येषु पर्वतेषु गुहासु च ॥

nadīkuñjeṣu tīrtheṣu grāmeṣu nagareṣu ca । āśrameṣu ca ramyeṣu parvateṣu guhāsu ca ॥

अथाग्रजानन्तरजः पापभावानुरागिणम् । ज्येष्ठं दुःशासनस्तत्र भ्राता भ्रातरमब्रवीत् ॥

athāgrajānantarajaḥ pāpabhāvānurāgiṇam । jyeṣṭhaṁ duḥśāsanas tatra bhrātā bhrātaram abravīt ॥

एतच्च कर्णो यत्प्राह सर्वमीक्षामहे तथा । यथोद्दिष्टं चराः सर्वे मृगयन्तु ततस्ततः । एते चान्ये च भूयांसो देशाद्देशं यथाविधि ॥

etac ca karṇo yat prāha sarvam īkṣāmahe tathā । yathoddiṣṭaṁ carāḥ sarve mr̥gayantu tatas tataḥ । ete cānye ca bhūyāṁso deśād deśaṁ yathāvidhi ॥

न तु तेषां गतिर्वासः प्रवृत्तिश्चोपलभ्यते । अत्याहितं वा गूढास्ते पारं वोर्मिमतो गताः ॥

na tu teṣāṁ gatir vāsaḥ pravr̥ttiś copalabhyate । atyāhitaṁ vā gūḍhās te pāraṁ vormimato gatāḥ ॥

व्यालैर्वापि महारण्ये भक्षिताः शूरमानिनः । अथ वा विषमं प्राप्य विनष्टाः शाश्वतीः समाः ॥

vyālair vāpi mahāraṇye bhakṣitāḥ śūramāninaḥ । atha vā viṣamaṁ prāpya vinaṣṭāḥ śāśvatīḥ samāḥ ॥

तस्मान्मानसमव्यग्रं कृत्वा त्वं कुरुनन्दन । कुरु कार्यं यथोत्साहं मन्यसे यन्नराधिप ॥

tasmān mānasam avyagraṁ kr̥tvā tvaṁ kurunandana । kuru kāryaṁ yathotsāhaṁ manyase yan narādhipa ॥