Adhyāya 24

वैशंपायन उवाच । कीचकस्य तु घातेन सानुजस्य विशां पते । अत्याहितं चिन्तयित्वा व्यस्मयन्त पृथग्जनाः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । kīcakasya tu ghātena sānujasya viśāṁ pate । atyāhitaṁ cintayitvā vyasmayanta pr̥thagjanāḥ ॥

तस्मिन्पुरे जनपदे संजल्पोऽभूच्च सर्वशः । शौर्याद्धि वल्लभो राज्ञो महासत्त्वश्च कीचकः ॥

tasmin pure janapade saṁjalpo ’bhūc ca sarvaśaḥ । śauryād dhi vallabho rājño mahāsattvaś ca kīcakaḥ ॥

आसीत्प्रहर्ता च नृणां दारामर्शी च दुर्मतिः । स हतः खलु पापात्मा गन्धर्वैर्दुष्टपूरुषः ॥

āsīt prahartā ca nr̥ṇāṁ dārāmarśī ca durmatiḥ । sa hataḥ khalu pāpātmā gandharvair duṣṭapūruṣaḥ ॥

इत्यजल्पन्महाराज परानीकविशातनम् । देशे देशे मनुष्याश्च कीचकं दुष्प्रधर्षणम् ॥

ity ajalpan mahārāja parānīkaviśātanam । deśe deśe manuṣyāś ca kīcakaṁ duṣpradharṣaṇam ॥

अथ वै धार्तराष्ट्रेण प्रयुक्ता ये बहिश्चराः । मृगयित्वा बहून्ग्रामान्राष्ट्राणि नगराणि च ॥

atha vai dhārtarāṣṭreṇa prayuktā ye bahiścarāḥ । mr̥gayitvā bahūn grāmān rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca ॥

संविधाय यथादिष्टं यथादेशप्रदर्शनम् । कृतचिन्ता न्यवर्तन्त ते च नागपुरं प्रति ॥

saṁvidhāya yathādiṣṭaṁ yathādeśapradarśanam । kr̥tacintā nyavartanta te ca nāgapuraṁ prati ॥

तत्र दृष्ट्वा तु राजानं कौरव्यं धृतराष्ट्रजम् । द्रोणकर्णकृपैः सार्धं भीष्मेण च महात्मना ॥

tatra dr̥ṣṭvā tu rājānaṁ kauravyaṁ dhr̥tarāṣṭrajam । droṇakarṇakr̥paiḥ sārdhaṁ bhīṣmeṇa ca mahātmanā ॥

संगतं भ्रातृभिश्चापि त्रिगर्तैश्च महारथैः । दुर्योधनं सभामध्ये आसीनमिदमब्रुवन् ॥

saṁgataṁ bhrātr̥bhiś cāpi trigartaiś ca mahārathaiḥ । duryodhanaṁ sabhāmadhye āsīnam idam abruvan ॥

कृतोऽस्माभिः परो यत्नस्तेषामन्वेषणे सदा । पाण्डवानां मनुष्येन्द्र तस्मिन्महति कानने ॥

kr̥to ’smābhiḥ paro yatnas teṣām anveṣaṇe sadā । pāṇḍavānāṁ manuṣyendra tasmin mahati kānane ॥

निर्जने मृगसंकीर्णे नानाद्रुमलतावृते । लताप्रतानबहुले नानागुल्मसमावृते ॥

nirjane mr̥gasaṁkīrṇe nānādrumalatāvr̥te । latāpratānabahule nānāgulmasamāvr̥te ॥

न च विद्मो गता येन पार्थाः स्युर्दृढविक्रमाः । मार्गमाणाः पदन्यासं तेषु तेषु तथा तथा ॥

na ca vidmo gatā yena pārthāḥ syur dr̥ḍhavikramāḥ । mārgamāṇāḥ padanyāsaṁ teṣu teṣu tathā tathā ॥

गिरिकूटेषु तुङ्गेषु नानाजनपदेषु च । जनाकीर्णेषु देशेषु खर्वटेषु पुरेषु च ॥

girikūṭeṣu tuṅgeṣu nānājanapadeṣu ca । janākīrṇeṣu deśeṣu kharvaṭeṣu pureṣu ca ॥

नरेन्द्र बहुशोऽन्विष्टा नैव विद्मश्च पाण्डवान् । अत्यन्तभावं नष्टास्ते भद्रं तुभ्यं नरर्षभ ॥

narendra bahuśo ’nviṣṭā naiva vidmaś ca pāṇḍavān । atyantabhāvaṁ naṣṭās te bhadraṁ tubhyaṁ nararṣabha ॥

वर्त्मान्यन्विष्यमाणास्तु रथानां रथसत्तम । कंचित्कालं मनुष्येन्द्र सूतानामनुगा वयम् ॥

vartmāny anviṣyamāṇās tu rathānāṁ rathasattama । kaṁ cit kālaṁ manuṣyendra sūtānām anugā vayam ॥

मृगयित्वा यथान्यायं विदितार्थाः स्म तत्त्वतः । प्राप्ता द्वारवतीं सूता ऋते पार्थैः परंतप ॥

mr̥gayitvā yathānyāyaṁ viditārthāḥ sma tattvataḥ । prāptā dvāravatīṁ sūtā r̥te pārthaiḥ paraṁtapa ॥

न तत्र पाण्डवा राजन्नापि कृष्णा पतिव्रता । सर्वथा विप्रनष्टास्ते नमस्ते भरतर्षभ ॥

na tatra pāṇḍavā rājan nāpi kr̥ṣṇā pativratā । sarvathā vipranaṣṭās te namas te bharatarṣabha ॥

न हि विद्मो गतिं तेषां वासं वापि महात्मनाम् । पाण्डवानां प्रवृत्तिं वा विद्मः कर्मापि वा कृतम् । स नः शाधि मनुष्येन्द्र अत ऊर्ध्वं विशां पते ॥

na hi vidmo gatiṁ teṣāṁ vāsaṁ vāpi mahātmanām । pāṇḍavānāṁ pravr̥ttiṁ vā vidmaḥ karmāpi vā kr̥tam । sa naḥ śādhi manuṣyendra ata ūrdhvaṁ viśāṁ pate ॥

अन्वेषणे पाण्डवानां भूयः किं करवामहे । इमां च नः प्रियामीक्ष वाचं भद्रवतीं शुभाम् ॥

anveṣaṇe pāṇḍavānāṁ bhūyaḥ kiṁ karavāmahe । imāṁ ca naḥ priyām īkṣa vācaṁ bhadravatīṁ śubhām ॥

येन त्रिगर्ता निकृता बलेन महता नृप । सूतेन राज्ञो मत्स्यस्य कीचकेन महात्मना ॥

yena trigartā nikr̥tā balena mahatā nr̥pa । sūtena rājño matsyasya kīcakena mahātmanā ॥

स हतः पतितः शेते गन्धर्वैर्निशि भारत । अदृश्यमानैर्दुष्टात्मा सह भ्रातृभिरच्युत ॥

sa hataḥ patitaḥ śete gandharvair niśi bhārata । adr̥śyamānair duṣṭātmā saha bhrātr̥bhir acyuta ॥

प्रियमेतदुपश्रुत्य शत्रूणां तु पराभवम् । कृतकृत्यश्च कौरव्य विधत्स्व यदनन्तरम् ॥

priyam etad upaśrutya śatrūṇāṁ tu parābhavam । kr̥takr̥tyaś ca kauravya vidhatsva yad anantaram ॥