Adhyāya 19

द्रौपद्युवाच । अहं सैरन्ध्रिवेषेण चरन्ती राजवेश्मनि । शौचदास्मि सुदेष्णाया अक्षधूर्तस्य कारणात् ॥

draupady uvāca । ahaṁ sairandhriveṣeṇa carantī rājaveśmani । śaucadāsmi sudeṣṇāyā akṣadhūrtasya kāraṇāt ॥

विक्रियां पश्य मे तीव्रां राजपुत्र्याः परंतप । आसे कालमुपासीना सर्वं दुःखं किलार्तवत् ॥

vikriyāṁ paśya me tīvrāṁ rājaputryāḥ paraṁtapa । āse kālam upāsīnā sarvaṁ duḥkhaṁ kilārtavat ॥

अनित्या किल मर्त्यानामर्थसिद्धिर्जयाजयौ । इति कृत्वा प्रतीक्षामि भर्तॄणामुदयं पुनः ॥

anityā kila martyānām arthasiddhir jayājayau । iti kr̥tvā pratīkṣāmi bhartr̥̄ṇām udayaṁ punaḥ ॥

य एव हेतुर्भवति पुरुषस्य जयावहः । पराजये च हेतुः स इति च प्रतिपालये ॥

ya eva hetur bhavati puruṣasya jayāvahaḥ । parājaye ca hetuḥ sa iti ca pratipālaye ॥

दत्त्वा याचन्ति पुरुषा हत्वा वध्यन्ति चापरे । पातयित्वा च पात्यन्ते परैरिति च मे श्रुतम् ॥

dattvā yācanti puruṣā hatvā vadhyanti cāpare । pātayitvā ca pātyante parair iti ca me śrutam ॥

न दैवस्यातिभारोऽस्ति न दैवस्यातिवर्तनम् । इति चाप्यागमं भूयो दैवस्य प्रतिपालये ॥

na daivasyātibhāro ’sti na daivasyātivartanam । iti cāpy āgamaṁ bhūyo daivasya pratipālaye ॥

स्थितं पूर्वं जलं यत्र पुनस्तत्रैव तिष्ठति । इति पर्यायमिच्छन्ती प्रतीक्षाम्युदयं पुनः ॥

sthitaṁ pūrvaṁ jalaṁ yatra punas tatraiva tiṣṭhati । iti paryāyam icchantī pratīkṣāmy udayaṁ punaḥ ॥

दैवेन किल यस्यार्थः सुनीतोऽपि विपद्यते । दैवस्य चागमे यत्नस्तेन कार्यो विजानता ॥

daivena kila yasyārthaḥ sunīto ’pi vipadyate । daivasya cāgame yatnas tena kāryo vijānatā ॥

यत्तु मे वचनस्यास्य कथितस्य प्रयोजनम् । पृच्छ मां दुःखितां तत्त्वमपृष्टा वा ब्रवीमि ते ॥

yat tu me vacanasyāsya kathitasya prayojanam । pr̥ccha māṁ duḥkhitāṁ tat tvam apr̥ṣṭā vā bravīmi te ॥

महिषी पाण्डुपुत्राणां दुहिता द्रुपदस्य च । इमामवस्थां संप्राप्ता का मदन्या जिजीविषेत् ॥

mahiṣī pāṇḍuputrāṇāṁ duhitā drupadasya ca । imām avasthāṁ saṁprāptā kā mad anyā jijīviṣet ॥

कुरून्परिभवन्सर्वान्पाञ्चालानपि भारत । पाण्डवेयांश्च संप्राप्तो मम क्लेशो ह्यरिंदम ॥

kurūn paribhavan sarvān pāñcālān api bhārata । pāṇḍaveyāṁś ca saṁprāpto mama kleśo hy ariṁdama ॥

भ्रातृभिः श्वशुरैः पुत्रैर्बहुभिः परवीरहन् । एवं समुदिता नारी का न्वन्या दुःखिता भवेत् ॥

bhrātr̥bhiḥ śvaśuraiḥ putrair bahubhiḥ paravīrahan । evaṁ samuditā nārī kā nv anyā duḥkhitā bhavet ॥

नूनं हि बालया धातुर्मया वै विप्रियं कृतम् । यस्य प्रसादाद्दुर्नीतं प्राप्तास्मि भरतर्षभ ॥

nūnaṁ hi bālayā dhātur mayā vai vipriyaṁ kr̥tam । yasya prasādād durnītaṁ prāptāsmi bharatarṣabha ॥

वर्णावकाशमपि मे पश्य पाण्डव यादृशम् । यादृशो मे न तत्रासीद्दुःखे परमके तदा ॥

varṇāvakāśam api me paśya pāṇḍava yādr̥śam । yādr̥śo me na tatrāsīd duḥkhe paramake tadā ॥

त्वमेव भीम जानीषे यन्मे पार्थ सुखं पुरा । साहं दासत्वमापन्ना न शान्तिमवशा लभे ॥

tvam eva bhīma jānīṣe yan me pārtha sukhaṁ purā । sāhaṁ dāsatvam āpannā na śāntim avaśā labhe ॥

नादैविकमिदं मन्ये यत्र पार्थो धनंजयः । भीमधन्वा महाबाहुरास्ते शान्त इवानलः ॥

nādaivikam idaṁ manye yatra pārtho dhanaṁjayaḥ । bhīmadhanvā mahābāhur āste śānta ivānalaḥ ॥

अशक्या वेदितुं पार्थ प्राणिनां वै गतिर्नरैः । विनिपातमिमं मन्ये युष्माकमविचिन्तितम् ॥

aśakyā vedituṁ pārtha prāṇināṁ vai gatir naraiḥ । vinipātam imaṁ manye yuṣmākam avicintitam ॥

यस्या मम मुखप्रेक्षा यूयमिन्द्रसमाः सदा । सा प्रेक्षे मुखमन्यासामवराणां वरा सती ॥

yasyā mama mukhaprekṣā yūyam indrasamāḥ sadā । sā prekṣe mukham anyāsām avarāṇāṁ varā satī ॥

पश्य पाण्डव मेऽवस्थां यथा नार्हामि वै तथा । युष्मासु ध्रियमाणेषु पश्य कालस्य पर्ययम् ॥

paśya pāṇḍava me ’vasthāṁ yathā nārhāmi vai tathā । yuṣmāsu dhriyamāṇeṣu paśya kālasya paryayam ॥

यस्याः सागरपर्यन्ता पृथिवी वशवर्तिनी । आसीत्साद्य सुदेष्णाया भीताहं वशवर्तिनी ॥

yasyāḥ sāgaraparyantā pr̥thivī vaśavartinī । āsīt sādya sudeṣṇāyā bhītāhaṁ vaśavartinī ॥

यस्याः पुरःसरा आसन्पृष्ठतश्चानुगामिनः । साहमद्य सुदेष्णायाः पुरः पश्चाच्च गामिनी । इदं तु दुःखं कौन्तेय ममासह्यं निबोध तत् ॥

yasyāḥ puraḥsarā āsan pr̥ṣṭhataś cānugāminaḥ । sāham adya sudeṣṇāyāḥ puraḥ paścāc ca gāminī । idaṁ tu duḥkhaṁ kaunteya mamāsahyaṁ nibodha tat ॥

या न जातु स्वयं पिंषे गात्रोद्वर्तनमात्मनः । अन्यत्र कुन्त्या भद्रं ते साद्य पिंषामि चन्दनम् । पश्य कौन्तेय पाणी मे नैवं यौ भवतः पुरा ॥

yā na jātu svayaṁ piṁṣe gātrodvartanam ātmanaḥ । anyatra kuntyā bhadraṁ te sādya piṁṣāmi candanam । paśya kaunteya pāṇī me naivaṁ yau bhavataḥ purā ॥

वैशंपायन उवाच । इत्यस्य दर्शयामास किणबद्धौ करावुभौ ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ity asya darśayām āsa kiṇabaddhau karāv ubhau ॥

द्रौपद्युवाच । बिभेमि कुन्त्या या नाहं युष्माकं वा कदाचन । साद्याग्रतो विराटस्य भीता तिष्ठामि किंकरी ॥

draupady uvāca । bibhemi kuntyā yā nāhaṁ yuṣmākaṁ vā kadā cana । sādyāgrato virāṭasya bhītā tiṣṭhāmi kiṁkarī ॥

किं नु वक्ष्यति सम्राण्मां वर्णकः सुकृतो न वा । नान्यपिष्टं हि मत्स्यस्य चन्दनं किल रोचते ॥

kiṁ nu vakṣyati samrāṇ māṁ varṇakaḥ sukr̥to na vā । nānyapiṣṭaṁ hi matsyasya candanaṁ kila rocate ॥

वैशंपायन उवाच । सा कीर्तयन्ती दुःखानि भीमसेनस्य भामिनी । रुरोद शनकैः कृष्णा भीमसेनमुदीक्षती ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । sā kīrtayantī duḥkhāni bhīmasenasya bhāminī । ruroda śanakaiḥ kr̥ṣṇā bhīmasenam udīkṣatī ॥

सा बाष्पकलया वाचा निःश्वसन्ती पुनः पुनः । हृदयं भीमसेनस्य घट्टयन्तीदमब्रवीत् ॥

sā bāṣpakalayā vācā niḥśvasantī punaḥ punaḥ । hr̥dayaṁ bhīmasenasya ghaṭṭayantīdam abravīt ॥

नाल्पं कृतं मया भीम देवानां किल्बिषं पुरा । अभाग्या यत्तु जीवामि मर्तव्ये सति पाण्डव ॥

nālpaṁ kr̥taṁ mayā bhīma devānāṁ kilbiṣaṁ purā । abhāgyā yat tu jīvāmi martavye sati pāṇḍava ॥

ततस्तस्याः करौ शूनौ किणबद्धौ वृकोदरः । मुखमानीय वेपन्त्या रुरोद परवीरहा ॥

tatas tasyāḥ karau śūnau kiṇabaddhau vr̥kodaraḥ । mukham ānīya vepantyā ruroda paravīrahā ॥

तौ गृहीत्वा च कौन्तेयो बाष्पमुत्सृज्य वीर्यवान् । ततः परमदुःखार्त इदं वचनमब्रवीत् ॥

tau gr̥hītvā ca kaunteyo bāṣpam utsr̥jya vīryavān । tataḥ paramaduḥkhārta idaṁ vacanam abravīt ॥