Adhyāya 86

धौम्य उवाच । दक्षिणस्यां तु पुण्यानि शृणु तीर्थानि भारत । विस्तरेण यथाबुद्धि कीर्त्यमानानि भारत ॥

dhaumya uvāca । dakṣiṇasyāṁ tu puṇyāni śr̥ṇu tīrthāni bhārata । vistareṇa yathābuddhi kīrtyamānāni bhārata ॥

यस्यामाख्यायते पुण्या दिशि गोदावरी नदी । बह्वारामा बहुजला तापसाचरिता शुभा ॥

yasyām ākhyāyate puṇyā diśi godāvarī nadī । bahvārāmā bahujalā tāpasācaritā śubhā ॥

वेण्णा भीमरथी चोभे नद्यौ पापभयापहे । मृगद्विजसमाकीर्णे तापसालयभूषिते ॥

veṇṇā bhīmarathī cobhe nadyau pāpabhayāpahe । mr̥gadvijasamākīrṇe tāpasālayabhūṣite ॥

राजर्षेस्तत्र च सरिन्नृगस्य भरतर्षभ । रम्यतीर्था बहुजला पयोष्णी द्विजसेविता ॥

rājarṣes tatra ca sarin nr̥gasya bharatarṣabha । ramyatīrthā bahujalā payoṣṇī dvijasevitā ॥

अपि चात्र महायोगी मार्कण्डेयो महातपाः । अनुवंश्यां जगौ गाथां नृगस्य धरणीपतेः ॥

api cātra mahāyogī mārkaṇḍeyo mahātapāḥ । anuvaṁśyāṁ jagau gāthāṁ nr̥gasya dharaṇīpateḥ ॥

नृगस्य यजमानस्य प्रत्यक्षमिति नः श्रुतम् । अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः ॥

nr̥gasya yajamānasya pratyakṣam iti naḥ śrutam । amādyad indraḥ somena dakṣiṇābhir dvijātayaḥ ॥

माठरस्य वनं पुण्यं बहुमूलफलं शिवम् । यूपश्च भरतश्रेष्ठ वरुणस्रोतसे गिरौ ॥

māṭharasya vanaṁ puṇyaṁ bahumūlaphalaṁ śivam । yūpaś ca bharataśreṣṭha varuṇasrotase girau ॥

प्रवेण्युत्तरपार्श्वे तु पुण्ये कण्वाश्रमे तथा । तापसानामरण्यानि कीर्तितानि यथाश्रुति ॥

praveṇyuttarapārśve tu puṇye kaṇvāśrame tathā । tāpasānām araṇyāni kīrtitāni yathāśruti ॥

वेदी शूर्पारके तात जमदग्नेर्महात्मनः । रम्या पाषाणतीर्था च पुरश्चन्द्रा च भारत ॥

vedī śūrpārake tāta jamadagner mahātmanaḥ । ramyā pāṣāṇatīrthā ca puraścandrā ca bhārata ॥

अशोकतीर्थं मर्त्येषु कौन्तेय बहुलाश्रमम् । अगस्त्यतीर्थं पाण्ड्येषु वारुणं च युधिष्ठिर ॥

aśokatīrthaṁ martyeṣu kaunteya bahulāśramam । agastyatīrthaṁ pāṇḍyeṣu vāruṇaṁ ca yudhiṣṭhira ॥

कुमार्यः कथिताः पुण्याः पाण्ड्येष्वेव नरर्षभ । ताम्रपर्णीं तु कौन्तेय कीर्तयिष्यामि तां शृणु ॥

kumāryaḥ kathitāḥ puṇyāḥ pāṇḍyeṣv eva nararṣabha । tāmraparṇīṁ tu kaunteya kīrtayiṣyāmi tāṁ śr̥ṇu ॥

यत्र देवैस्तपस्तप्तं महदिच्छद्भिराश्रमे । गोकर्णमिति विख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत ॥

yatra devais tapas taptaṁ mahad icchadbhir āśrame । gokarṇam iti vikhyātaṁ triṣu lokeṣu bhārata ॥

शीततोयो बहुजलः पुण्यस्तात शिवश्च सः । ह्रदः परमदुष्प्रापो मानुषैरकृतात्मभिः ॥

śītatoyo bahujalaḥ puṇyas tāta śivaś ca saḥ । hradaḥ paramaduṣprāpo mānuṣair akr̥tātmabhiḥ ॥

तत्रैव तृणसोमाग्नेः संपन्नफलमूलवान् । आश्रमोऽगस्त्यशिष्यस्य पुण्यो देवसभे गिरौ ॥

tatraiva tr̥ṇasomāgneḥ saṁpannaphalamūlavān । āśramo ’gastyaśiṣyasya puṇyo devasabhe girau ॥

वैडूर्यपर्वतस्तत्र श्रीमान्मणिमयः शिवः । अगस्त्यस्याश्रमश्चैव बहुमूलफलोदकः ॥

vaiḍūryaparvatas tatra śrīmān maṇimayaḥ śivaḥ । agastyasyāśramaś caiva bahumūlaphalodakaḥ ॥

सुराष्ट्रेष्वपि वक्ष्यामि पुण्यान्यायतनानि च । आश्रमान्सरितः शैलान्सरांसि च नराधिप ॥

surāṣṭreṣv api vakṣyāmi puṇyāny āyatanāni ca । āśramān saritaḥ śailān sarāṁsi ca narādhipa ॥

चमसोन्मज्जनं विप्रास्तत्रापि कथयन्त्युत । प्रभासं चोदधौ तीर्थं त्रिदशानां युधिष्ठिर ॥

camasonmajjanaṁ viprās tatrāpi kathayanty uta । prabhāsaṁ codadhau tīrthaṁ tridaśānāṁ yudhiṣṭhira ॥

तत्र पिण्डारकं नाम तापसाचरितं शुभम् । उज्जयन्तश्च शिखरी क्षिप्रं सिद्धिकरो महान् ॥

tatra piṇḍārakaṁ nāma tāpasācaritaṁ śubham । ujjayantaś ca śikharī kṣipraṁ siddhikaro mahān ॥

तत्र देवर्षिवर्येण नारदेनानुकीर्तितः । पुराणः श्रूयते श्लोकस्तं निबोध युधिष्ठिर ॥

tatra devarṣivaryeṇa nāradenānukīrtitaḥ । purāṇaḥ śrūyate ślokas taṁ nibodha yudhiṣṭhira ॥

पुण्ये गिरौ सुराष्ट्रेषु मृगपक्षिनिषेविते । उज्जयन्ते स्म तप्ताङ्गो नाकपृष्ठे महीयते ॥

puṇye girau surāṣṭreṣu mr̥gapakṣiniṣevite । ujjayante sma taptāṅgo nākapr̥ṣṭhe mahīyate ॥

पुण्या द्वारवती तत्र यत्रास्ते मधुसूदनः । साक्षाद्देवः पुराणोऽसौ स हि धर्मः सनातनः ॥

puṇyā dvāravatī tatra yatrāste madhusūdanaḥ । sākṣād devaḥ purāṇo ’sau sa hi dharmaḥ sanātanaḥ ॥

ये च वेदविदो विप्रा ये चाध्यात्मविदो जनाः । ते वदन्ति महात्मानं कृष्णं धर्मं सनातनम् ॥

ye ca vedavido viprā ye cādhyātmavido janāḥ । te vadanti mahātmānaṁ kr̥ṣṇaṁ dharmaṁ sanātanam ॥

पवित्राणां हि गोविन्दः पवित्रं परमुच्यते । पुण्यानामपि पुण्योऽसौ मङ्गलानां च मङ्गलम् ॥

pavitrāṇāṁ hi govindaḥ pavitraṁ param ucyate । puṇyānām api puṇyo ’sau maṅgalānāṁ ca maṅgalam ॥

त्रैलोक्यं पुण्डरीकाक्षो देवदेवः सनातनः । आस्ते हरिरचिन्त्यात्मा तत्रैव मधुसूदनः ॥

trailokyaṁ puṇḍarīkākṣo devadevaḥ sanātanaḥ । āste harir acintyātmā tatraiva madhusūdanaḥ ॥