Adhyāya 85

वैशंपायन उवाच । तान्सर्वानुत्सुकान्दृष्ट्वा पाण्डवान्दीनचेतसः । आश्वासयंस्तदा धौम्यो बृहस्पतिसमोऽब्रवीत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tān sarvān utsukān dr̥ṣṭvā pāṇḍavān dīnacetasaḥ । āśvāsayaṁs tadā dhaumyo br̥haspatisamo ’bravīt ॥

ब्राह्मणानुमतान्पुण्यानाश्रमान्भरतर्षभ । दिशस्तीर्थानि शैलांश्च शृणु मे गदतो नृप ॥

brāhmaṇānumatān puṇyān āśramān bharatarṣabha । diśas tīrthāni śailāṁś ca śr̥ṇu me gadato nr̥pa ॥

पूर्वं प्राचीं दिशं राजन्राजर्षिगणसेविताम् । रम्यां ते कीर्तयिष्यामि युधिष्ठिर यथास्मृति ॥

pūrvaṁ prācīṁ diśaṁ rājan rājarṣigaṇasevitām । ramyāṁ te kīrtayiṣyāmi yudhiṣṭhira yathāsmr̥ti ॥

तस्यां देवर्षिजुष्टायां नैमिषं नाम भारत । यत्र तीर्थानि देवानां सुपुण्यानि पृथक्पृथक् ॥

tasyāṁ devarṣijuṣṭāyāṁ naimiṣaṁ nāma bhārata । yatra tīrthāni devānāṁ supuṇyāni pr̥thak pr̥thak ॥

यत्र सा गोमती पुण्या रम्या देवर्षिसेविता । यज्ञभूमिश्च देवानां शामित्रं च विवस्वतः ॥

yatra sā gomatī puṇyā ramyā devarṣisevitā । yajñabhūmiś ca devānāṁ śāmitraṁ ca vivasvataḥ ॥

तस्यां गिरिवरः पुण्यो गयो राजर्षिसत्कृतः । शिवं ब्रह्मसरो यत्र सेवितं त्रिदशर्षिभिः ॥

tasyāṁ girivaraḥ puṇyo gayo rājarṣisatkr̥taḥ । śivaṁ brahmasaro yatra sevitaṁ tridaśarṣibhiḥ ॥

यदर्थं पुरुषव्याघ्र कीर्तयन्ति पुरातनाः । एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोऽपि गयां व्रजेत् ॥

yadarthaṁ puruṣavyāghra kīrtayanti purātanāḥ । eṣṭavyā bahavaḥ putrā yady eko ’pi gayāṁ vrajet ॥

महानदी च तत्रैव तथा गयशिरोऽनघ । यत्रासौ कीर्त्यते विप्रैरक्षय्यकरणो वटः । यत्र दत्तं पितृभ्योऽन्नमक्षय्यं भवति प्रभो ॥

mahānadī ca tatraiva tathā gayaśiro ’nagha । yatrāsau kīrtyate viprair akṣayyakaraṇo vaṭaḥ । yatra dattaṁ pitr̥bhyo ’nnam akṣayyaṁ bhavati prabho ॥

सा च पुण्यजला यत्र फल्गुनामा महानदी । बहुमूलफला चापि कौशिकी भरतर्षभ । विश्वामित्रोऽभ्यगाद्यत्र ब्राह्मणत्वं तपोधनः ॥

sā ca puṇyajalā yatra phalgunāmā mahānadī । bahumūlaphalā cāpi kauśikī bharatarṣabha । viśvāmitro ’bhyagād yatra brāhmaṇatvaṁ tapodhanaḥ ॥

गङ्गा यत्र नदी पुण्या यस्यास्तीरे भगीरथः । अयजत्तात बहुभिः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ॥

gaṅgā yatra nadī puṇyā yasyās tīre bhagīrathaḥ । ayajat tāta bahubhiḥ kratubhir bhūridakṣiṇaiḥ ॥

पाञ्चालेषु च कौरव्य कथयन्त्युत्पलावतम् । विश्वामित्रोऽयजद्यत्र शक्रेण सह कौशिकः । यत्रानुवंशं भगवाञ्जामदग्न्यस्तथा जगौ ॥

pāñcāleṣu ca kauravya kathayanty utpalāvatam । viśvāmitro ’yajad yatra śakreṇa saha kauśikaḥ । yatrānuvaṁśaṁ bhagavāñ jāmadagnyas tathā jagau ॥

विश्वामित्रस्य तां दृष्ट्वा विभूतिमतिमानुषीम् । कन्यकुब्जेऽपिबत्सोममिन्द्रेण सह कौशिकः । ततः क्षत्रादपाक्रामद्ब्राह्मणोऽस्मीति चाब्रवीत् ॥

viśvāmitrasya tāṁ dr̥ṣṭvā vibhūtim atimānuṣīm । kanyakubje ’pibat somam indreṇa saha kauśikaḥ । tataḥ kṣatrād apākrāmad brāhmaṇo ’smīti cābravīt ॥

पवित्रमृषिभिर्जुष्टं पुण्यं पावनमुत्तमम् । गङ्गायमुनयोर्वीर संगमं लोकविश्रुतम् ॥

pavitram r̥ṣibhir juṣṭaṁ puṇyaṁ pāvanam uttamam । gaṅgāyamunayor vīra saṁgamaṁ lokaviśrutam ॥

यत्रायजत भूतात्मा पूर्वमेव पितामहः । प्रयागमिति विख्यातं तस्माद्भरतसत्तम ॥

yatrāyajata bhūtātmā pūrvam eva pitāmahaḥ । prayāgam iti vikhyātaṁ tasmād bharatasattama ॥

अगस्त्यस्य च राजेन्द्र तत्राश्रमवरो महान् । हिरण्यबिन्दुः कथितो गिरौ कालंजरे नृप ॥

agastyasya ca rājendra tatrāśramavaro mahān । hiraṇyabinduḥ kathito girau kālaṁjare nr̥pa ॥

अत्यन्यान्पर्वतान्राजन्पुण्यो गिरिवरः शिवः । महेन्द्रो नाम कौरव्य भार्गवस्य महात्मनः ॥

atyanyān parvatān rājan puṇyo girivaraḥ śivaḥ । mahendro nāma kauravya bhārgavasya mahātmanaḥ ॥

अयजद्यत्र कौन्तेय पूर्वमेव पितामहः । यत्र भागीरथी पुण्या सदस्यासीद्युधिष्ठिर ॥

ayajad yatra kaunteya pūrvam eva pitāmahaḥ । yatra bhāgīrathī puṇyā sadasyāsīd yudhiṣṭhira ॥

यत्रासौ ब्रह्मशालेति पुण्या ख्याता विशां पते । धूतपाप्मभिराकीर्णा पुण्यं तस्याश्च दर्शनम् ॥

yatrāsau brahmaśāleti puṇyā khyātā viśāṁ pate । dhūtapāpmabhir ākīrṇā puṇyaṁ tasyāś ca darśanam ॥

पवित्रो मङ्गलीयश्च ख्यातो लोके सनातनः । केदारश्च मतङ्गस्य महानाश्रम उत्तमः ॥

pavitro maṅgalīyaś ca khyāto loke sanātanaḥ । kedāraś ca mataṅgasya mahān āśrama uttamaḥ ॥

कुण्डोदः पर्वतो रम्यो बहुमूलफलोदकः । नैषधस्तृषितो यत्र जलं शर्म च लब्धवान् ॥

kuṇḍodaḥ parvato ramyo bahumūlaphalodakaḥ । naiṣadhas tr̥ṣito yatra jalaṁ śarma ca labdhavān ॥

यत्र देववनं रम्यं तापसैरुपशोभितम् । बाहुदा च नदी यत्र नन्दा च गिरिमूर्धनि ॥

yatra devavanaṁ ramyaṁ tāpasair upaśobhitam । bāhudā ca nadī yatra nandā ca girimūrdhani ॥

तीर्थानि सरितः शैलाः पुण्यान्यायतनानि च । प्राच्यां दिशि महाराज कीर्तितानि मया तव ॥

tīrthāni saritaḥ śailāḥ puṇyāny āyatanāni ca । prācyāṁ diśi mahārāja kīrtitāni mayā tava ॥

तिसृष्वन्यासु पुण्यानि दिक्षु तीर्थानि मे शृणु । सरितः पर्वतांश्चैव पुण्यान्यायतनानि च ॥

tisr̥ṣv anyāsu puṇyāni dikṣu tīrthāni me śr̥ṇu । saritaḥ parvatāṁś caiva puṇyāny āyatanāni ca ॥