Adhyāya 84

वैशंपायन उवाच । भ्रातॄणां मतमाज्ञाय नारदस्य च धीमतः । पितामहसमं धौम्यं प्राह राजा युधिष्ठिरः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । bhrātr̥̄ṇāṁ matam ājñāya nāradasya ca dhīmataḥ । pitāmahasamaṁ dhaumyaṁ prāha rājā yudhiṣṭhiraḥ ॥

मया स पुरुषव्याघ्रो जिष्णुः सत्यपराक्रमः । अस्त्रहेतोर्महाबाहुरमितात्मा विवासितः ॥

mayā sa puruṣavyāghro jiṣṇuḥ satyaparākramaḥ । astrahetor mahābāhur amitātmā vivāsitaḥ ॥

स हि वीरोऽनुरक्तश्च समर्थश्च तपोधन । कृती च भृशमप्यस्त्रे वासुदेव इव प्रभुः ॥

sa hi vīro ’nuraktaś ca samarthaś ca tapodhana । kr̥tī ca bhr̥śam apy astre vāsudeva iva prabhuḥ ॥

अहं ह्येतावुभौ ब्रह्मन्कृष्णावरिनिघातिनौ । अभिजानामि विक्रान्तौ तथा व्यासः प्रतापवान् । त्रियुगौ पुण्डरीकाक्षौ वासुदेवधनंजयौ ॥

ahaṁ hy etāv ubhau brahman kr̥ṣṇāv arinighātinau । abhijānāmi vikrāntau tathā vyāsaḥ pratāpavān । triyugau puṇḍarīkākṣau vāsudevadhanaṁjayau ॥

नारदोऽपि तथा वेद सोऽप्यशंसत्सदा मम । तथाहमपि जानामि नरनारायणावृषी ॥

nārado ’pi tathā veda so ’py aśaṁsat sadā mama । tathāham api jānāmi naranārāyaṇāv r̥ṣī ॥

शक्तोऽयमित्यतो मत्वा मया संप्रेषितोऽर्जुनः । इन्द्रादनवरः शक्तः सुरसूनुः सुराधिपम् । द्रष्टुमस्त्राणि चादातुमिन्द्रादिति विवासितः ॥

śakto ’yam ity ato matvā mayā saṁpreṣito ’rjunaḥ । indrād anavaraḥ śaktaḥ surasūnuḥ surādhipam । draṣṭum astrāṇi cādātum indrād iti vivāsitaḥ ॥

भीष्मद्रोणावतिरथौ कृपो द्रौणिश्च दुर्जयः । धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण वृता युधि महाबलाः । सर्वे वेदविदः शूराः सर्वेऽस्त्रकुशलास्तथा ॥

bhīṣmadroṇāv atirathau kr̥po drauṇiś ca durjayaḥ । dhr̥tarāṣṭrasya putreṇa vr̥tā yudhi mahābalāḥ । sarve vedavidaḥ śūrāḥ sarve ’strakuśalās tathā ॥

योद्धुकामश्च पार्थेन सततं यो महाबलः । स च दिव्यास्त्रवित्कर्णः सूतपुत्रो महारथः ॥

yoddhukāmaś ca pārthena satataṁ yo mahābalaḥ । sa ca divyāstravit karṇaḥ sūtaputro mahārathaḥ ॥

सोऽश्ववेगानिलबलः शरार्चिस्तलनिस्वनः । रजोधूमोऽस्त्रसंतापो धार्तराष्ट्रानिलोद्धतः ॥

so ’śvavegānilabalaḥ śarārcis talanisvanaḥ । rajodhūmo ’strasaṁtāpo dhārtarāṣṭrāniloddhataḥ ॥

निसृष्ट इव कालेन युगान्तज्वलनो यथा । मम सैन्यमयं कक्षं प्रधक्ष्यति न संशयः ॥

nisr̥ṣṭa iva kālena yugāntajvalano yathā । mama sainyamayaṁ kakṣaṁ pradhakṣyati na saṁśayaḥ ॥

तं स कृष्णानिलोद्धूतो दिव्यास्त्रजलदो महान् । श्वेतवाजिबलाकाभृद्गाण्डीवेन्द्रायुधोज्ज्वलः ॥

taṁ sa kr̥ṣṇāniloddhūto divyāstrajalado mahān । śvetavājibalākābhr̥d gāṇḍīvendrāyudhojjvalaḥ ॥

सततं शरधाराभिः प्रदीप्तं कर्णपावकम् । उदीर्णोऽर्जुनमेघोऽयं शमयिष्यति संयुगे ॥

satataṁ śaradhārābhiḥ pradīptaṁ karṇapāvakam । udīrṇo ’rjunamegho ’yaṁ śamayiṣyati saṁyuge ॥

स साक्षादेव सर्वाणि शक्रात्परपुरंजयः । दिव्यान्यस्त्राणि बीभत्सुस्तत्त्वतः प्रतिपत्स्यते ॥

sa sākṣād eva sarvāṇi śakrāt parapuraṁjayaḥ । divyāny astrāṇi bībhatsus tattvataḥ pratipatsyate ॥

अलं स तेषां सर्वेषामिति मे धीयते मतिः । नास्ति त्वतिक्रिया तस्य रणेऽरीणां प्रतिक्रिया ॥

alaṁ sa teṣāṁ sarveṣām iti me dhīyate matiḥ । nāsti tv atikriyā tasya raṇe ’rīṇāṁ pratikriyā ॥

तं वयं पाण्डवं सर्वे गृहीतास्त्रं धनंजयम् । द्रष्टारो न हि बीभत्सुर्भारमुद्यम्य सीदति ॥

taṁ vayaṁ pāṇḍavaṁ sarve gr̥hītāstraṁ dhanaṁjayam । draṣṭāro na hi bībhatsur bhāram udyamya sīdati ॥

वयं तु तमृते वीरं वनेऽस्मिन्द्विपदां वर । अवधानं न गच्छामः काम्यके सह कृष्णया ॥

vayaṁ tu tam r̥te vīraṁ vane ’smin dvipadāṁ vara । avadhānaṁ na gacchāmaḥ kāmyake saha kr̥ṣṇayā ॥

भवानन्यद्वनं साधु बह्वन्नं फलवच्छुचि । आख्यातु रमणीयं च सेवितं पुण्यकर्मभिः ॥

bhavān anyad vanaṁ sādhu bahvannaṁ phalavac chuci । ākhyātu ramaṇīyaṁ ca sevitaṁ puṇyakarmabhiḥ ॥

यत्र कंचिद्वयं कालं वसन्तः सत्यविक्रमम् । प्रतीक्षामोऽर्जुनं वीरं वर्षकामा इवाम्बुदम् ॥

yatra kaṁ cid vayaṁ kālaṁ vasantaḥ satyavikramam । pratīkṣāmo ’rjunaṁ vīraṁ varṣakāmā ivāmbudam ॥

विविधानाश्रमान्कांश्चिद्द्विजातिभ्यः परिश्रुतान् । सरांसि सरितश्चैव रमणीयांश्च पर्वतान् ॥

vividhān āśramān kāṁś cid dvijātibhyaḥ pariśrutān । sarāṁsi saritaś caiva ramaṇīyāṁś ca parvatān ॥

आचक्ष्व न हि नो ब्रह्मन्रोचते तमृतेऽर्जुनम् । वनेऽस्मिन्काम्यके वासो गच्छामोऽन्यां दिशं प्रति ॥

ācakṣva na hi no brahman rocate tam r̥te ’rjunam । vane ’smin kāmyake vāso gacchāmo ’nyāṁ diśaṁ prati ॥