Adhyāya 52

बृहदश्व उवाच । तेभ्यः प्रतिज्ञाय नलः करिष्य इति भारत । अथैनान्परिपप्रच्छ कृताञ्जलिरवस्थितः ॥

br̥hadaśva uvāca । tebhyaḥ pratijñāya nalaḥ kariṣya iti bhārata । athainān paripapraccha kr̥tāñjalir avasthitaḥ ॥

के वै भवन्तः कश्चासौ यस्याहं दूत ईप्सितः । किं च तत्र मया कार्यं कथयध्वं यथातथम् ॥

ke vai bhavantaḥ kaś cāsau yasyāhaṁ dūta īpsitaḥ । kiṁ ca tatra mayā kāryaṁ kathayadhvaṁ yathātatham ॥

एवमुक्ते नैषधेन मघवान्प्रत्यभाषत । अमरान्वै निबोधास्मान्दमयन्त्यर्थमागतान् ॥

evam ukte naiṣadhena maghavān pratyabhāṣata । amarān vai nibodhāsmān damayantyartham āgatān ॥

अहमिन्द्रोऽयमग्निश्च तथैवायमपांपतिः । शरीरान्तकरो नॄणां यमोऽयमपि पार्थिव ॥

aham indro ’yam agniś ca tathaivāyam apāṁpatiḥ । śarīrāntakaro nr̥̄ṇāṁ yamo ’yam api pārthiva ॥

स वै त्वमागतानस्मान्दमयन्त्यै निवेदय । लोकपालाः सहेन्द्रास्त्वां समायान्ति दिदृक्षवः ॥

sa vai tvam āgatān asmān damayantyai nivedaya । lokapālāḥ sahendrās tvāṁ samāyānti didr̥kṣavaḥ ॥

प्राप्तुमिच्छन्ति देवास्त्वां शक्रोऽग्निर्वरुणो यमः । तेषामन्यतमं देवं पतित्वे वरयस्व ह ॥

prāptum icchanti devās tvāṁ śakro ’gnir varuṇo yamaḥ । teṣām anyatamaṁ devaṁ patitve varayasva ha ॥

एवमुक्तः स शक्रेण नलः प्राञ्जलिरब्रवीत् । एकार्थसमवेतं मां न प्रेषयितुमर्हथ ॥

evam uktaḥ sa śakreṇa nalaḥ prāñjalir abravīt । ekārthasamavetaṁ māṁ na preṣayitum arhatha ॥

देवा ऊचुः । करिष्य इति संश्रुत्य पूर्वमस्मासु नैषध । न करिष्यसि कस्मात्त्वं व्रज नैषध माचिरम् ॥

devā ūcuḥ । kariṣya iti saṁśrutya pūrvam asmāsu naiṣadha । na kariṣyasi kasmāt tvaṁ vraja naiṣadha māciram ॥

बृहदश्व उवाच । एवमुक्तः स देवैस्तैर्नैषधः पुनरब्रवीत् । सुरक्षितानि वेश्मानि प्रवेष्टुं कथमुत्सहे ॥

br̥hadaśva uvāca । evam uktaḥ sa devais tair naiṣadhaḥ punar abravīt । surakṣitāni veśmāni praveṣṭuṁ katham utsahe ॥

प्रवेक्ष्यसीति तं शक्रः पुनरेवाभ्यभाषत । जगाम स तथेत्युक्त्वा दमयन्त्या निवेशनम् ॥

pravekṣyasīti taṁ śakraḥ punar evābhyabhāṣata । jagāma sa tathety uktvā damayantyā niveśanam ॥

ददर्श तत्र वैदर्भीं सखीगणसमावृताम् । देदीप्यमानां वपुषा श्रिया च वरवर्णिनीम् ॥

dadarśa tatra vaidarbhīṁ sakhīgaṇasamāvr̥tām । dedīpyamānāṁ vapuṣā śriyā ca varavarṇinīm ॥

अतीव सुकुमाराङ्गीं तनुमध्यां सुलोचनाम् । आक्षिपन्तीमिव च भाः शशिनः स्वेन तेजसा ॥

atīva sukumārāṅgīṁ tanumadhyāṁ sulocanām । ākṣipantīm iva ca bhāḥ śaśinaḥ svena tejasā ॥

तस्य दृष्ट्वैव ववृधे कामस्तां चारुहासिनीम् । सत्यं चिकीर्षमाणस्तु धारयामास हृच्छयम् ॥

tasya dr̥ṣṭvaiva vavr̥dhe kāmas tāṁ cāruhāsinīm । satyaṁ cikīrṣamāṇas tu dhārayām āsa hr̥cchayam ॥

ततस्ता नैषधं दृष्ट्वा संभ्रान्ताः परमाङ्गनाः । आसनेभ्यः समुत्पेतुस्तेजसा तस्य धर्षिताः ॥

tatas tā naiṣadhaṁ dr̥ṣṭvā saṁbhrāntāḥ paramāṅganāḥ । āsanebhyaḥ samutpetus tejasā tasya dharṣitāḥ ॥

प्रशशंसुश्च सुप्रीता नलं ता विस्मयान्विताः । न चैनमभ्यभाषन्त मनोभिस्त्वभ्यचिन्तयन् ॥

praśaśaṁsuś ca suprītā nalaṁ tā vismayānvitāḥ । na cainam abhyabhāṣanta manobhis tv abhyacintayan ॥

अहो रूपमहो कान्तिरहो धैर्यं महात्मनः । कोऽयं देवो नु यक्षो नु गन्धर्वो नु भविष्यति ॥

aho rūpam aho kāntir aho dhairyaṁ mahātmanaḥ । ko ’yaṁ devo nu yakṣo nu gandharvo nu bhaviṣyati ॥

न त्वेनं शक्नुवन्ति स्म व्याहर्तुमपि किंचन । तेजसा धर्षिताः सर्वा लज्जावत्यो वराङ्गनाः ॥

na tv enaṁ śaknuvanti sma vyāhartum api kiṁ cana । tejasā dharṣitāḥ sarvā lajjāvatyo varāṅganāḥ ॥

अथैनं स्मयमानेव स्मितपूर्वाभिभाषिणी । दमयन्ती नलं वीरमभ्यभाषत विस्मिता ॥

athainaṁ smayamāneva smitapūrvābhibhāṣiṇī । damayantī nalaṁ vīram abhyabhāṣata vismitā ॥

कस्त्वं सर्वानवद्याङ्ग मम हृच्छयवर्धन । प्राप्तोऽस्यमरवद्वीर ज्ञातुमिच्छामि तेऽनघ ॥

kas tvaṁ sarvānavadyāṅga mama hr̥cchayavardhana । prāpto ’sy amaravad vīra jñātum icchāmi te ’nagha ॥

कथमागमनं चेह कथं चासि न लक्षितः । सुरक्षितं हि मे वेश्म राजा चैवोग्रशासनः ॥

katham āgamanaṁ ceha kathaṁ cāsi na lakṣitaḥ । surakṣitaṁ hi me veśma rājā caivograśāsanaḥ ॥

एवमुक्तस्तु वैदर्भ्या नलस्तां प्रत्युवाच ह । नलं मां विद्धि कल्याणि देवदूतमिहागतम् ॥

evam uktas tu vaidarbhyā nalas tāṁ pratyuvāca ha । nalaṁ māṁ viddhi kalyāṇi devadūtam ihāgatam ॥

देवास्त्वां प्राप्तुमिच्छन्ति शक्रोऽग्निर्वरुणो यमः । तेषामन्यतमं देवं पतिं वरय शोभने ॥

devās tvāṁ prāptum icchanti śakro ’gnir varuṇo yamaḥ । teṣām anyatamaṁ devaṁ patiṁ varaya śobhane ॥

तेषामेव प्रभावेन प्रविष्टोऽहमलक्षितः । प्रविशन्तं हि मां कश्चिन्नापश्यन्नाप्यवारयत् ॥

teṣām eva prabhāvena praviṣṭo ’ham alakṣitaḥ । praviśantaṁ hi māṁ kaś cin nāpaśyan nāpy avārayat ॥

एतदर्थमहं भद्रे प्रेषितः सुरसत्तमैः । एतच्छ्रुत्वा शुभे बुद्धिं प्रकुरुष्व यथेच्छसि ॥

etadartham ahaṁ bhadre preṣitaḥ surasattamaiḥ । etac chrutvā śubhe buddhiṁ prakuruṣva yathecchasi ॥