Adhyāya 53

बृहदश्व उवाच । सा नमस्कृत्य देवेभ्यः प्रहस्य नलमब्रवीत् । प्रणयस्व यथाश्रद्धं राजन्किं करवाणि ते ॥

br̥hadaśva uvāca । sā namaskr̥tya devebhyaḥ prahasya nalam abravīt । praṇayasva yathāśraddhaṁ rājan kiṁ karavāṇi te ॥

अहं चैव हि यच्चान्यन्ममास्ति वसु किंचन । सर्वं तत्तव विश्रब्धं कुरु प्रणयमीश्वर ॥

ahaṁ caiva hi yac cānyan mamāsti vasu kiṁ cana । sarvaṁ tat tava viśrabdhaṁ kuru praṇayam īśvara ॥

हंसानां वचनं यत्तत्तन्मां दहति पार्थिव । त्वत्कृते हि मया वीर राजानः संनिपातिताः ॥

haṁsānāṁ vacanaṁ yat tat tan māṁ dahati pārthiva । tvatkr̥te hi mayā vīra rājānaḥ saṁnipātitāḥ ॥

यदि चेद्भजमानां मां प्रत्याख्यास्यसि मानद । विषमग्निं जलं रज्जुमास्थास्ये तव कारणात् ॥

yadi ced bhajamānāṁ māṁ pratyākhyāsyasi mānada । viṣam agniṁ jalaṁ rajjum āsthāsye tava kāraṇāt ॥

एवमुक्तस्तु वैदर्भ्या नलस्तां प्रत्युवाच ह । तिष्ठत्सु लोकपालेषु कथं मानुषमिच्छसि ॥

evam uktas tu vaidarbhyā nalas tāṁ pratyuvāca ha । tiṣṭhatsu lokapāleṣu kathaṁ mānuṣam icchasi ॥

येषामहं लोककृतामीश्वराणां महात्मनाम् । न पादरजसा तुल्यो मनस्ते तेषु वर्तताम् ॥

yeṣām ahaṁ lokakr̥tām īśvarāṇāṁ mahātmanām । na pādarajasā tulyo manas te teṣu vartatām ॥

विप्रियं ह्याचरन्मर्त्यो देवानां मृत्युमृच्छति । त्राहि मामनवद्याङ्गि वरयस्व सुरोत्तमान् ॥

vipriyaṁ hy ācaran martyo devānāṁ mr̥tyum r̥cchati । trāhi mām anavadyāṅgi varayasva surottamān ॥

ततो बाष्पकलां वाचं दमयन्ती शुचिस्मिता । प्रव्याहरन्ती शनकैर्नलं राजानमब्रवीत् ॥

tato bāṣpakalāṁ vācaṁ damayantī śucismitā । pravyāharantī śanakair nalaṁ rājānam abravīt ॥

अस्त्युपायो मया दृष्टो निरपायो नरेश्वर । येन दोषो न भविता तव राजन्कथंचन ॥

asty upāyo mayā dr̥ṣṭo nirapāyo nareśvara । yena doṣo na bhavitā tava rājan kathaṁ cana ॥

त्वं चैव हि नरश्रेष्ठ देवाश्चाग्निपुरोगमाः । आयान्तु सहिताः सर्वे मम यत्र स्वयंवरः ॥

tvaṁ caiva hi naraśreṣṭha devāś cāgnipurogamāḥ । āyāntu sahitāḥ sarve mama yatra svayaṁvaraḥ ॥

ततोऽहं लोकपालानां संनिधौ त्वां नरेश्वर । वरयिष्ये नरव्याघ्र नैवं दोषो भविष्यति ॥

tato ’haṁ lokapālānāṁ saṁnidhau tvāṁ nareśvara । varayiṣye naravyāghra naivaṁ doṣo bhaviṣyati ॥

एवमुक्तस्तु वैदर्भ्या नलो राजा विशां पते । आजगाम पुनस्तत्र यत्र देवाः समागताः ॥

evam uktas tu vaidarbhyā nalo rājā viśāṁ pate । ājagāma punas tatra yatra devāḥ samāgatāḥ ॥

तमपश्यंस्तथायान्तं लोकपालाः सहेश्वराः । दृष्ट्वा चैनं ततोऽपृच्छन्वृत्तान्तं सर्वमेव तत् ॥

tam apaśyaṁs tathāyāntaṁ lokapālāḥ saheśvarāḥ । dr̥ṣṭvā cainaṁ tato ’pr̥cchan vr̥ttāntaṁ sarvam eva tat ॥

देवा ऊचुः । कच्चिद्दृष्टा त्वया राजन्दमयन्ती शुचिस्मिता । किमब्रवीच्च नः सर्वान्वद भूमिपतेऽनघ ॥

devā ūcuḥ । kaccid dr̥ṣṭā tvayā rājan damayantī śucismitā । kim abravīc ca naḥ sarvān vada bhūmipate ’nagha ॥

नल उवाच । भवद्भिरहमादिष्टो दमयन्त्या निवेशनम् । प्रविष्टः सुमहाकक्ष्यं दण्डिभिः स्थविरैर्वृतम् ॥

nala uvāca । bhavadbhir aham ādiṣṭo damayantyā niveśanam । praviṣṭaḥ sumahākakṣyaṁ daṇḍibhiḥ sthavirair vr̥tam ॥

प्रविशन्तं च मां तत्र न कश्चिद्दृष्टवान्नरः । ऋते तां पार्थिवसुतां भवतामेव तेजसा ॥

praviśantaṁ ca māṁ tatra na kaś cid dr̥ṣṭavān naraḥ । r̥te tāṁ pārthivasutāṁ bhavatām eva tejasā ॥

सख्यश्चास्या मया दृष्टास्ताभिश्चाप्युपलक्षितः । विस्मिताश्चाभवन्दृष्ट्वा सर्वा मां विबुधेश्वराः ॥

sakhyaś cāsyā mayā dr̥ṣṭās tābhiś cāpy upalakṣitaḥ । vismitāś cābhavan dr̥ṣṭvā sarvā māṁ vibudheśvarāḥ ॥

वर्ण्यमानेषु च मया भवत्सु रुचिरानना । मामेव गतसंकल्पा वृणीते सुरसत्तमाः ॥

varṇyamāneṣu ca mayā bhavatsu rucirānanā । mām eva gatasaṁkalpā vr̥ṇīte surasattamāḥ ॥

अब्रवीच्चैव मां बाला आयान्तु सहिताः सुराः । त्वया सह नरश्रेष्ठ मम यत्र स्वयंवरः ॥

abravīc caiva māṁ bālā āyāntu sahitāḥ surāḥ । tvayā saha naraśreṣṭha mama yatra svayaṁvaraḥ ॥

तेषामहं संनिधौ त्वां वरयिष्ये नरोत्तम । एवं तव महाबाहो दोषो न भवितेति ह ॥

teṣām ahaṁ saṁnidhau tvāṁ varayiṣye narottama । evaṁ tava mahābāho doṣo na bhaviteti ha ॥

एतावदेव विबुधा यथावृत्तमुदाहृतम् । मयाशेषं प्रमाणं तु भवन्तस्त्रिदशेश्वराः ॥

etāvad eva vibudhā yathāvr̥ttam udāhr̥tam । mayāśeṣaṁ pramāṇaṁ tu bhavantas tridaśeśvarāḥ ॥