Adhyāya 44

वैशंपायन उवाच । स ददर्श पुरीं रम्यां सिद्धचारणसेविताम् । सर्वर्तुकुसुमैः पुण्यैः पादपैरुपशोभिताम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । sa dadarśa purīṁ ramyāṁ siddhacāraṇasevitām । sarvartukusumaiḥ puṇyaiḥ pādapair upaśobhitām ॥

तत्र सौगन्धिकानां स द्रुमाणां पुण्यगन्धिनाम् । उपवीज्यमानो मिश्रेण वायुना पुण्यगन्धिना ॥

tatra saugandhikānāṁ sa drumāṇāṁ puṇyagandhinām । upavījyamāno miśreṇa vāyunā puṇyagandhinā ॥

नन्दनं च वनं दिव्यमप्सरोगणसेवितम् । ददर्श दिव्यकुसुमैराह्वयद्भिरिव द्रुमैः ॥

nandanaṁ ca vanaṁ divyam apsarogaṇasevitam । dadarśa divyakusumair āhvayadbhir iva drumaiḥ ॥

नातप्ततपसा शक्यो द्रष्टुं नानाहिताग्निना । स लोकः पुण्यकर्तॄणां नापि युद्धपराङ्मुखैः ॥

nātaptatapasā śakyo draṣṭuṁ nānāhitāgninā । sa lokaḥ puṇyakartr̥̄ṇāṁ nāpi yuddhaparāṅmukhaiḥ ॥

नायज्वभिर्नानृतकैर्न वेदश्रुतिवर्जितैः । नानाप्लुताङ्गैस्तीर्थेषु यज्ञदानबहिष्कृतैः ॥

nāyajvabhir nānr̥takair na vedaśrutivarjitaiḥ । nānāplutāṅgais tīrtheṣu yajñadānabahiṣkr̥taiḥ ॥

नापि यज्ञहनैः क्षुद्रैर्द्रष्टुं शक्यः कथंचन । पानपैर्गुरुतल्पैश्च मांसादैर्वा दुरात्मभिः ॥

nāpi yajñahanaiḥ kṣudrair draṣṭuṁ śakyaḥ kathaṁ cana । pānapair gurutalpaiś ca māṁsādair vā durātmabhiḥ ॥

स तद्दिव्यं वनं पश्यन्दिव्यगीतनिनादितम् । प्रविवेश महाबाहुः शक्रस्य दयितां पुरीम् ॥

sa tad divyaṁ vanaṁ paśyan divyagītanināditam । praviveśa mahābāhuḥ śakrasya dayitāṁ purīm ॥

तत्र देवविमानानि कामगानि सहस्रशः । संस्थितान्यभियातानि ददर्शायुतशस्तदा ॥

tatra devavimānāni kāmagāni sahasraśaḥ । saṁsthitāny abhiyātāni dadarśāyutaśas tadā ॥

संस्तूयमानो गन्धर्वैरप्सरोभिश्च पाण्डवः । पुष्पगन्धवहैः पुण्यैर्वायुभिश्चानुवीजितः ॥

saṁstūyamāno gandharvair apsarobhiś ca pāṇḍavaḥ । puṣpagandhavahaiḥ puṇyair vāyubhiś cānuvījitaḥ ॥

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । हृष्टाः संपूजयामासुः पार्थमक्लिष्टकारिणम् ॥

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ । hr̥ṣṭāḥ saṁpūjayām āsuḥ pārtham akliṣṭakāriṇam ॥

आशीर्वादैः स्तूयमानो दिव्यवादित्रनिस्वनैः । प्रतिपेदे महाबाहुः शङ्खदुन्दुभिनादितम् ॥

āśīrvādaiḥ stūyamāno divyavāditranisvanaiḥ । pratipede mahābāhuḥ śaṅkhadundubhināditam ॥

नक्षत्रमार्गं विपुलं सुरवीथीति विश्रुतम् । इन्द्राज्ञया ययौ पार्थः स्तूयमानः समन्ततः ॥

nakṣatramārgaṁ vipulaṁ suravīthīti viśrutam । indrājñayā yayau pārthaḥ stūyamānaḥ samantataḥ ॥

तत्र साध्यास्तथा विश्वे मरुतोऽथाश्विनावपि । आदित्या वसवो रुद्रास्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ॥

tatra sādhyās tathā viśve maruto ’thāśvināv api । ādityā vasavo rudrās tathā brahmarṣayo ’malāḥ ॥

राजर्षयश्च बहवो दिलीपप्रमुखा नृपाः । तुम्बुरुर्नारदश्चैव गन्धर्वौ च हहाहुहू ॥

rājarṣayaś ca bahavo dilīpapramukhā nr̥pāḥ । tumburur nāradaś caiva gandharvau ca hahāhuhū ॥

तान्सर्वान्स समागम्य विधिवत्कुरुनन्दनः । ततोऽपश्यद्देवराजं शतक्रतुमरिंदमम् ॥

tān sarvān sa samāgamya vidhivat kurunandanaḥ । tato ’paśyad devarājaṁ śatakratum ariṁdamam ॥

ततः पार्थो महाबाहुरवतीर्य रथोत्तमात् । ददर्श साक्षाद्देवेन्द्रं पितरं पाकशासनम् ॥

tataḥ pārtho mahābāhur avatīrya rathottamāt । dadarśa sākṣād devendraṁ pitaraṁ pākaśāsanam ॥

पाण्डुरेणातपत्रेण हेमदण्डेन चारुणा । दिव्यगन्धाधिवासेन व्यजनेन विधूयता ॥

pāṇḍureṇātapatreṇa hemadaṇḍena cāruṇā । divyagandhādhivāsena vyajanena vidhūyatā ॥

विश्वावसुप्रभृतिभिर्गन्धर्वैः स्तुतिवन्दनैः । स्तूयमानं द्विजाग्र्यैश्च ऋग्यजुःसामसंस्तवैः ॥

viśvāvasuprabhr̥tibhir gandharvaiḥ stutivandanaiḥ । stūyamānaṁ dvijāgryaiś ca r̥gyajuḥsāmasaṁstavaiḥ ॥

ततोऽभिगम्य कौन्तेयः शिरसाभ्यनमद्बली । स चैनमनुवृत्ताभ्यां भुजाभ्यां प्रत्यगृह्णत ॥

tato ’bhigamya kaunteyaḥ śirasābhyanamad balī । sa cainam anuvr̥ttābhyāṁ bhujābhyāṁ pratyagr̥hṇata ॥

ततः शक्रासने पुण्ये देवराजर्षिपूजिते । शक्रः पाणौ गृहीत्वैनमुपावेशयदन्तिके ॥

tataḥ śakrāsane puṇye devarājarṣipūjite । śakraḥ pāṇau gr̥hītvainam upāveśayad antike ॥

मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय देवेन्द्रः परवीरहा । अङ्कमारोपयामास प्रश्रयावनतं तदा ॥

mūrdhni cainam upāghrāya devendraḥ paravīrahā । aṅkam āropayām āsa praśrayāvanataṁ tadā ॥

सहस्राक्षनियोगात्स पार्थः शक्रासनं तदा । अध्यक्रामदमेयात्मा द्वितीय इव वासवः ॥

sahasrākṣaniyogāt sa pārthaḥ śakrāsanaṁ tadā । adhyakrāmad ameyātmā dvitīya iva vāsavaḥ ॥

ततः प्रेम्णा वृत्रशत्रुरर्जुनस्य शुभं मुखम् । पस्पर्श पुण्यगन्धेन करेण परिसान्त्वयन् ॥

tataḥ premṇā vr̥traśatrur arjunasya śubhaṁ mukham । pasparśa puṇyagandhena kareṇa parisāntvayan ॥

परिमार्जमानः शनकैर्बाहू चास्यायतौ शुभौ । ज्याशरक्षेपकठिनौ स्तम्भाविव हिरण्मयौ ॥

parimārjamānaḥ śanakair bāhū cāsyāyatau śubhau । jyāśarakṣepakaṭhinau stambhāv iva hiraṇmayau ॥

वज्रग्रहणचिह्नेन करेण बलसूदनः । मुहुर्मुहुर्वज्रधरो बाहू संस्फालयञ्शनैः ॥

vajragrahaṇacihnena kareṇa balasūdanaḥ । muhur muhur vajradharo bāhū saṁsphālayañ śanaiḥ ॥

स्मयन्निव गुडाकेशं प्रेक्षमाणः सहस्रदृक् । हर्षेणोत्फुल्लनयनो न चातृप्यत वृत्रहा ॥

smayann iva guḍākeśaṁ prekṣamāṇaḥ sahasradr̥k । harṣeṇotphullanayano na cātr̥pyata vr̥trahā ॥

एकासनोपविष्टौ तौ शोभयां चक्रतुः सभाम् । सूर्याचन्द्रमसौ व्योम्नि चतुर्दश्यामिवोदितौ ॥

ekāsanopaviṣṭau tau śobhayāṁ cakratuḥ sabhām । sūryācandramasau vyomni caturdaśyām ivoditau ॥

तत्र स्म गाथा गायन्ति साम्ना परमवल्गुना । गन्धर्वास्तुम्बुरुश्रेष्ठाः कुशला गीतसामसु ॥

tatra sma gāthā gāyanti sāmnā paramavalgunā । gandharvās tumburuśreṣṭhāḥ kuśalā gītasāmasu ॥

घृताची मेनका रम्भा पूर्वचित्तिः स्वयंप्रभा । उर्वशी मिश्रकेशी च डुण्डुर्गौरी वरूथिनी ॥

ghr̥tācī menakā rambhā pūrvacittiḥ svayaṁprabhā । urvaśī miśrakeśī ca ḍuṇḍur gaurī varūthinī ॥

गोपाली सहजन्या च कुम्भयोनिः प्रजागरा । चित्रसेना चित्रलेखा सहा च मधुरस्वरा ॥

gopālī sahajanyā ca kumbhayoniḥ prajāgarā । citrasenā citralekhā sahā ca madhurasvarā ॥

एताश्चान्याश्च ननृतुस्तत्र तत्र वराङ्गनाः । चित्तप्रमथने युक्ताः सिद्धानां पद्मलोचनाः ॥

etāś cānyāś ca nanr̥tus tatra tatra varāṅganāḥ । cittapramathane yuktāḥ siddhānāṁ padmalocanāḥ ॥

महाकटितटश्रोण्यः कम्पमानैः पयोधरैः । कटाक्षहावमाधुर्यैश्चेतोबुद्धिमनोहराः ॥

mahākaṭitaṭaśroṇyaḥ kampamānaiḥ payodharaiḥ । kaṭākṣahāvamādhuryaiś cetobuddhimanoharāḥ ॥