Adhyāya 41

भगवानुवाच । नरस्त्वं पूर्वदेहे वै नारायणसहायवान् । बदर्यां तप्तवानुग्रं तपो वर्षायुतान्बहून् ॥

bhagavān uvāca । naras tvaṁ pūrvadehe vai nārāyaṇasahāyavān । badaryāṁ taptavān ugraṁ tapo varṣāyutān bahūn ॥

त्वयि वा परमं तेजो विष्णौ वा पुरुषोत्तमे । युवाभ्यां पुरुषाग्र्याभ्यां तेजसा धार्यते जगत् ॥

tvayi vā paramaṁ tejo viṣṇau vā puruṣottame । yuvābhyāṁ puruṣāgryābhyāṁ tejasā dhāryate jagat ॥

शक्राभिषेके सुमहद्धनुर्जलदनिस्वनम् । प्रगृह्य दानवाः शस्तास्त्वया कृष्णेन च प्रभो ॥

śakrābhiṣeke sumahad dhanur jaladanisvanam । pragr̥hya dānavāḥ śastās tvayā kr̥ṣṇena ca prabho ॥

एतत्तदेव गाण्डीवं तव पार्थ करोचितम् । मायामास्थाय यद्ग्रस्तं मया पुरुषसत्तम । तूणौ चाप्यक्षयौ भूयस्तव पार्थ यथोचितौ ॥

etat tad eva gāṇḍīvaṁ tava pārtha karocitam । māyām āsthāya yad grastaṁ mayā puruṣasattama । tūṇau cāpy akṣayau bhūyas tava pārtha yathocitau ॥

प्रीतिमानस्मि वै पार्थ तव सत्यपराक्रम । गृहाण वरमस्मत्तः काङ्क्षितं यन्नरर्षभ ॥

prītimān asmi vai pārtha tava satyaparākrama । gr̥hāṇa varam asmattaḥ kāṅkṣitaṁ yan nararṣabha ॥

न त्वया सदृशः कश्चित्पुमान्मर्त्येषु मानद । दिवि वा विद्यते क्षत्रं त्वत्प्रधानमरिंदम ॥

na tvayā sadr̥śaḥ kaś cit pumān martyeṣu mānada । divi vā vidyate kṣatraṁ tvatpradhānam ariṁdama ॥

अर्जुन उवाच । भगवन्ददासि चेन्मह्यं कामं प्रीत्या वृषध्वज । कामये दिव्यमस्त्रं तद्घोरं पाशुपतं प्रभो ॥

arjuna uvāca । bhagavan dadāsi cen mahyaṁ kāmaṁ prītyā vr̥ṣadhvaja । kāmaye divyam astraṁ tad ghoraṁ pāśupataṁ prabho ॥

यत्तद्ब्रह्मशिरो नाम रौद्रं भीमपराक्रमम् । युगान्ते दारुणे प्राप्ते कृत्स्नं संहरते जगत् ॥

yat tad brahmaśiro nāma raudraṁ bhīmaparākramam । yugānte dāruṇe prāpte kr̥tsnaṁ saṁharate jagat ॥

दहेयं येन संग्रामे दानवान्राक्षसांस्तथा । भूतानि च पिशाचांश्च गन्धर्वानथ पन्नगान् ॥

daheyaṁ yena saṁgrāme dānavān rākṣasāṁs tathā । bhūtāni ca piśācāṁś ca gandharvān atha pannagān ॥

यतः शूलसहस्राणि गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः । शराश्चाशीविषाकाराः संभवन्त्यनुमन्त्रिताः ॥

yataḥ śūlasahasrāṇi gadāś cograpradarśanāḥ । śarāś cāśīviṣākārāḥ saṁbhavanty anumantritāḥ ॥

युध्येयं येन भीष्मेण द्रोणेन च कृपेण च । सूतपुत्रेण च रणे नित्यं कटुकभाषिणा ॥

yudhyeyaṁ yena bhīṣmeṇa droṇena ca kr̥peṇa ca । sūtaputreṇa ca raṇe nityaṁ kaṭukabhāṣiṇā ॥

एष मे प्रथमः कामो भगवन्भगनेत्रहन् । त्वत्प्रसादाद्विनिर्वृत्तः समर्थः स्यामहं यथा ॥

eṣa me prathamaḥ kāmo bhagavan bhaganetrahan । tvatprasādād vinirvr̥ttaḥ samarthaḥ syām ahaṁ yathā ॥

भगवानुवाच । ददानि तेऽस्त्रं दयितमहं पाशुपतं महत् । समर्थो धारणे मोक्षे संहारे चापि पाण्डव ॥

bhagavān uvāca । dadāni te ’straṁ dayitam ahaṁ pāśupataṁ mahat । samartho dhāraṇe mokṣe saṁhāre cāpi pāṇḍava ॥

नैतद्वेद महेन्द्रोऽपि न यमो न च यक्षराट् । वरुणो वाथ वा वायुः कुतो वेत्स्यन्ति मानवाः ॥

naitad veda mahendro ’pi na yamo na ca yakṣarāṭ । varuṇo vātha vā vāyuḥ kuto vetsyanti mānavāḥ ॥

न त्वेतत्सहसा पार्थ मोक्तव्यं पुरुषे क्वचित् । जगद्विनिर्दहेत्सर्वमल्पतेजसि पातितम् ॥

na tv etat sahasā pārtha moktavyaṁ puruṣe kva cit । jagad vinirdahet sarvam alpatejasi pātitam ॥

अवध्यो नाम नास्त्यस्य त्रैलोक्ये सचराचरे । मनसा चक्षुषा वाचा धनुषा च निपात्यते ॥

avadhyo nāma nāsty asya trailokye sacarācare । manasā cakṣuṣā vācā dhanuṣā ca nipātyate ॥

वैशंपायन उवाच । तच्छ्रुत्वा त्वरितः पार्थः शुचिर्भूत्वा समाहितः । उपसंगृह्य विश्वेशमधीष्वेति च सोऽब्रवीत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tac chrutvā tvaritaḥ pārthaḥ śucir bhūtvā samāhitaḥ । upasaṁgr̥hya viśveśam adhīṣveti ca so ’bravīt ॥

ततस्त्वध्यापयामास सरहस्य निवर्तनम् । तदस्त्रं पाण्डवश्रेष्ठं मूर्तिमन्तमिवान्तकम् ॥

tatas tv adhyāpayām āsa sarahasya nivartanam । tad astraṁ pāṇḍavaśreṣṭhaṁ mūrtimantam ivāntakam ॥

उपतस्थे महात्मानं यथा त्र्यक्षमुमापतिम् । प्रतिजग्राह तच्चापि प्रीतिमानर्जुनस्तदा ॥

upatasthe mahātmānaṁ yathā tryakṣam umāpatim । pratijagrāha tac cāpi prītimān arjunas tadā ॥

ततश्चचाल पृथिवी सपर्वतवनद्रुमा । ससागरवनोद्देशा सग्रामनगराकरा ॥

tataś cacāla pr̥thivī saparvatavanadrumā । sasāgaravanoddeśā sagrāmanagarākarā ॥

शङ्खदुन्दुभिघोषाश्च भेरीणां च सहस्रशः । तस्मिन्मुहूर्ते संप्राप्ते निर्घातश्च महानभूत् ॥

śaṅkhadundubhighoṣāś ca bherīṇāṁ ca sahasraśaḥ । tasmin muhūrte saṁprāpte nirghātaś ca mahān abhūt ॥

अथास्त्रं जाज्वलद्घोरं पाण्डवस्यामितौजसः । मूर्तिमद्विष्ठितं पार्श्वे ददृशुर्देवदानवाः ॥

athāstraṁ jājvalad ghoraṁ pāṇḍavasyāmitaujasaḥ । mūrtimad viṣṭhitaṁ pārśve dadr̥śur devadānavāḥ ॥

स्पृष्टस्य च त्र्यम्बकेन फल्गुनस्यामितौजसः । यत्किंचिदशुभं देहे तत्सर्वं नाशमेयिवत् ॥

spr̥ṣṭasya ca tryambakena phalgunasyāmitaujasaḥ । yat kiṁ cid aśubhaṁ dehe tat sarvaṁ nāśam eyivat ॥

स्वर्गं गच्छेत्यनुज्ञातस्त्र्यम्बकेन तदार्जुनः । प्रणम्य शिरसा पार्थः प्राञ्जलिर्देवमैक्षत ॥

svargaṁ gacchety anujñātas tryambakena tadārjunaḥ । praṇamya śirasā pārthaḥ prāñjalir devam aikṣata ॥

ततः प्रभुस्त्रिदिवनिवासिनां वशी; महामतिर्गिरिश उमापतिः शिवः । धनुर्महद्दितिजपिशाचसूदनं; ददौ भवः पुरुषवराय गाण्डिवम् ॥

tataḥ prabhus tridivanivāsināṁ vaśī; mahāmatir giriśa umāpatiḥ śivaḥ । dhanur mahad ditijapiśācasūdanaṁ; dadau bhavaḥ puruṣavarāya gāṇḍivam ॥

ततः शुभं गिरिवरमीश्वरस्तदा; सहोमया सिततटसानुकन्दरम् । विहाय तं पतगमहर्षिसेवितं; जगाम खं पुरुषवरस्य पश्यतः ॥

tataḥ śubhaṁ girivaram īśvaras tadā; sahomayā sitataṭasānukandaram । vihāya taṁ patagamaharṣisevitaṁ; jagāma khaṁ puruṣavarasya paśyataḥ ॥