Adhyāya 27

वैशंपायन उवाच । वसत्स्वथ द्वैतवने पाण्डवेषु महात्मसु । अनुकीर्णं महारण्यं ब्राह्मणैः समपद्यत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । vasatsv atha dvaitavane pāṇḍaveṣu mahātmasu । anukīrṇaṁ mahāraṇyaṁ brāhmaṇaiḥ samapadyata ॥

ईर्यमाणेन सततं ब्रह्मघोषेण सर्वतः । ब्रह्मलोकसमं पुण्यमासीद्द्वैतवनं सरः ॥

īryamāṇena satataṁ brahmaghoṣeṇa sarvataḥ । brahmalokasamaṁ puṇyam āsīd dvaitavanaṁ saraḥ ॥

यजुषामृचां च साम्नां च गद्यानां चैव सर्वशः । आसीदुच्चार्यमाणानां निस्वनो हृदयंगमः ॥

yajuṣām r̥cāṁ ca sāmnāṁ ca gadyānāṁ caiva sarvaśaḥ । āsīd uccāryamāṇānāṁ nisvano hr̥dayaṁgamaḥ ॥

ज्याघोषः पाण्डवेयानां ब्रह्मघोषश्च धीमताम् । संसृष्टं ब्रह्मणा क्षत्रं भूय एव व्यरोचत ॥

jyāghoṣaḥ pāṇḍaveyānāṁ brahmaghoṣaś ca dhīmatām । saṁsr̥ṣṭaṁ brahmaṇā kṣatraṁ bhūya eva vyarocata ॥

अथाब्रवीद्बको दाल्भ्यो धर्मराजं युधिष्ठिरम् । संध्यां कौन्तेयमासीनमृषिभिः परिवारितम् ॥

athābravīd bako dālbhyo dharmarājaṁ yudhiṣṭhiram । saṁdhyāṁ kaunteyam āsīnam r̥ṣibhiḥ parivāritam ॥

पश्य द्वैतवने पार्थ ब्राह्मणानां तपस्विनाम् । होमवेलां कुरुश्रेष्ठ संप्रज्वलितपावकाम् ॥

paśya dvaitavane pārtha brāhmaṇānāṁ tapasvinām । homavelāṁ kuruśreṣṭha saṁprajvalitapāvakām ॥

चरन्ति धर्मं पुण्येऽस्मिंस्त्वया गुप्ता धृतव्रताः । भृगवोऽङ्गिरसश्चैव वासिष्ठाः काश्यपैः सह ॥

caranti dharmaṁ puṇye ’smiṁs tvayā guptā dhr̥tavratāḥ । bhr̥gavo ’ṅgirasaś caiva vāsiṣṭhāḥ kāśyapaiḥ saha ॥

आगस्त्याश्च महाभागा आत्रेयाश्चोत्तमव्रताः । सर्वस्य जगतः श्रेष्ठा ब्राह्मणाः संगतास्त्वया ॥

āgastyāś ca mahābhāgā ātreyāś cottamavratāḥ । sarvasya jagataḥ śreṣṭhā brāhmaṇāḥ saṁgatās tvayā ॥

इदं तु वचनं पार्थ शृण्वेकाग्रमना मम । भ्रातृभिः सह कौन्तेय यत्त्वां वक्ष्यामि कौरव ॥

idaṁ tu vacanaṁ pārtha śr̥ṇv ekāgramanā mama । bhrātr̥bhiḥ saha kaunteya yat tvāṁ vakṣyāmi kaurava ॥

ब्रह्म क्षत्रेण संसृष्टं क्षत्रं च ब्रह्मणा सह । उदीर्णौ दहतः शत्रून्वनानीवाग्निमारुतौ ॥

brahma kṣatreṇa saṁsr̥ṣṭaṁ kṣatraṁ ca brahmaṇā saha । udīrṇau dahataḥ śatrūn vanānīvāgnimārutau ॥

नाब्राह्मणस्तात चिरं बुभूषे;दिच्छन्निमं लोकममुं च जेतुम् । विनीतधर्मार्थमपेतमोहं; लब्ध्वा द्विजं नुदति नृपः सपत्नान् ॥

nābrāhmaṇas tāta ciraṁ bubhūṣed; icchann imaṁ lokam amuṁ ca jetum । vinītadharmārtham apetamohaṁ; labdhvā dvijaṁ nudati nr̥paḥ sapatnān ॥

चरन्नैःश्रेयसं धर्मं प्रजापालनकारितम् । नाध्यगच्छद्बलिर्लोके तीर्थमन्यत्र वै द्विजात् ॥

caran naiḥśreyasaṁ dharmaṁ prajāpālanakāritam । nādhyagacchad balir loke tīrtham anyatra vai dvijāt ॥

अनूनमासीदसुरस्य कामै;र्वैरोचनेः श्रीरपि चाक्षयासीत् । लब्ध्वा महीं ब्राह्मणसंप्रयोगा;त्तेष्वाचरन्दुष्टमतो व्यनश्यत् ॥

anūnam āsīd asurasya kāmair; vairocaneḥ śrīr api cākṣayāsīt । labdhvā mahīṁ brāhmaṇasaṁprayogāt; teṣv ācaran duṣṭam ato vyanaśyat ॥

नाब्राह्मणं भूमिरियं सभूति;र्वर्णं द्वितीयं भजते चिराय । समुद्रनेमिर्नमते तु तस्मै; यं ब्राह्मणः शास्ति नयैर्विनीतः ॥

nābrāhmaṇaṁ bhūmir iyaṁ sabhūtir; varṇaṁ dvitīyaṁ bhajate cirāya । samudranemir namate tu tasmai; yaṁ brāhmaṇaḥ śāsti nayair vinītaḥ ॥

कुञ्जरस्येव संग्रामेऽपरिगृह्याङ्कुशग्रहम् । ब्राह्मणैर्विप्रहीणस्य क्षत्रस्य क्षीयते बलम् ॥

kuñjarasyeva saṁgrāme ’parigr̥hyāṅkuśagraham । brāhmaṇair viprahīṇasya kṣatrasya kṣīyate balam ॥

ब्रह्मण्यनुपमा दृष्टिः क्षात्रमप्रतिमं बलम् । तौ यदा चरतः सार्धमथ लोकः प्रसीदति ॥

brahmaṇy anupamā dr̥ṣṭiḥ kṣātram apratimaṁ balam । tau yadā carataḥ sārdham atha lokaḥ prasīdati ॥

यथा हि सुमहानग्निः कक्षं दहति सानिलः । तथा दहति राजन्यो ब्राह्मणेन समं रिपून् ॥

yathā hi sumahān agniḥ kakṣaṁ dahati sānilaḥ । tathā dahati rājanyo brāhmaṇena samaṁ ripūn ॥

ब्राह्मणेभ्योऽथ मेधावी बुद्धिपर्येषणं चरेत् । अलब्धस्य च लाभाय लब्धस्य च विवृद्धये ॥

brāhmaṇebhyo ’tha medhāvī buddhiparyeṣaṇaṁ caret । alabdhasya ca lābhāya labdhasya ca vivr̥ddhaye ॥

अलब्धलाभाय च लब्धवृद्धये; यथार्हतीर्थप्रतिपादनाय । यशस्विनं वेदविदं विपश्चितं; बहुश्रुतं ब्राह्मणमेव वासय ॥

alabdhalābhāya ca labdhavr̥ddhaye; yathārhatīrthapratipādanāya । yaśasvinaṁ vedavidaṁ vipaścitaṁ; bahuśrutaṁ brāhmaṇam eva vāsaya ॥

ब्राह्मणेषूत्तमा वृत्तिस्तव नित्यं युधिष्ठिर । तेन ते सर्वलोकेषु दीप्यते प्रथितं यशः ॥

brāhmaṇeṣūttamā vr̥ttis tava nityaṁ yudhiṣṭhira । tena te sarvalokeṣu dīpyate prathitaṁ yaśaḥ ॥

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे बकं दाल्भ्यमपूजयन् । युधिष्ठिरे स्तूयमाने भूयः सुमनसोऽभवन् ॥

tatas te brāhmaṇāḥ sarve bakaṁ dālbhyam apūjayan । yudhiṣṭhire stūyamāne bhūyaḥ sumanaso ’bhavan ॥

द्वैपायनो नारदश्च जामदग्न्यः पृथुश्रवाः । इन्द्रद्युम्नो भालुकिश्च कृतचेताः सहस्रपात् ॥

dvaipāyano nāradaś ca jāmadagnyaḥ pr̥thuśravāḥ । indradyumno bhālukiś ca kr̥tacetāḥ sahasrapāt ॥

कर्णश्रवाश्च मुञ्जश्च लवणाश्वश्च काश्यपः । हारीतः स्थूणकर्णश्च अग्निवेश्योऽथ शौनकः ॥

karṇaśravāś ca muñjaś ca lavaṇāśvaś ca kāśyapaḥ । hārītaḥ sthūṇakarṇaś ca agniveśyo ’tha śaunakaḥ ॥

ऋतवाक्च सुवाक्चैव बृहदश्व ऋतावसुः । ऊर्ध्वरेता वृषामित्रः सुहोत्रो होत्रवाहनः ॥

r̥tavāk ca suvāk caiva br̥hadaśva r̥tāvasuḥ । ūrdhvaretā vr̥ṣāmitraḥ suhotro hotravāhanaḥ ॥

एते चान्ये च बहवो ब्राह्मणाः संशितव्रताः । अजातशत्रुमानर्चुः पुरंदरमिवर्षयः ॥

ete cānye ca bahavo brāhmaṇāḥ saṁśitavratāḥ । ajātaśatrum ānarcuḥ puraṁdaram ivarṣayaḥ ॥