Adhyāya 251

वैशंपायन उवाच । अथासीनेषु सर्वेषु तेषु राजसु भारत । कोटिकाश्यवचः श्रुत्वा शैब्यं सौवीरकोऽब्रवीत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । athāsīneṣu sarveṣu teṣu rājasu bhārata । koṭikāśyavacaḥ śrutvā śaibyaṁ sauvīrako ’bravīt ॥

यदा वाचं व्याहरन्त्यामस्यां मे रमते मनः । सीमन्तिनीनां मुख्यायां विनिवृत्तः कथं भवान् ॥

yadā vācaṁ vyāharantyām asyāṁ me ramate manaḥ । sīmantinīnāṁ mukhyāyāṁ vinivr̥ttaḥ kathaṁ bhavān ॥

एतां दृष्ट्वा स्त्रियो मेऽन्या यथा शाखामृगस्त्रियः । प्रतिभान्ति महाबाहो सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥

etāṁ dr̥ṣṭvā striyo me ’nyā yathā śākhāmr̥gastriyaḥ । pratibhānti mahābāho satyam etad bravīmi te ॥

दर्शनादेव हि मनस्तया मेऽपहृतं भृशम् । तां समाचक्ष्व कल्याणीं यदि स्याच्छैब्य मानुषी ॥

darśanād eva hi manas tayā me ’pahr̥taṁ bhr̥śam । tāṁ samācakṣva kalyāṇīṁ yadi syāc chaibya mānuṣī ॥

कोटिकाश्य उवाच । एषा वै द्रौपदी कृष्णा राजपुत्री यशस्विनी । पञ्चानां पाण्डुपुत्राणां महिषी संमता भृशम् ॥

koṭikāśya uvāca । eṣā vai draupadī kr̥ṣṇā rājaputrī yaśasvinī । pañcānāṁ pāṇḍuputrāṇāṁ mahiṣī saṁmatā bhr̥śam ॥

सर्वेषां चैव पार्थानां प्रिया बहुमता सती । तया समेत्य सौवीर सुवीरान्सुसुखी व्रज ॥

sarveṣāṁ caiva pārthānāṁ priyā bahumatā satī । tayā sametya sauvīra suvīrān susukhī vraja ॥

वैशंपायन उवाच । एवमुक्तः प्रत्युवाच पश्यामो द्रौपदीमिति । पतिः सौवीरसिन्धूनां दुष्टभावो जयद्रथः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktaḥ pratyuvāca paśyāmo draupadīm iti । patiḥ sauvīrasindhūnāṁ duṣṭabhāvo jayadrathaḥ ॥

स प्रविश्याश्रमं शून्यं सिंहगोष्ठं वृको यथा । आत्मना सप्तमः कृष्णामिदं वचनमब्रवीत् ॥

sa praviśyāśramaṁ śūnyaṁ siṁhagoṣṭhaṁ vr̥ko yathā । ātmanā saptamaḥ kr̥ṣṇām idaṁ vacanam abravīt ॥

कुशलं ते वरारोहे भर्तारस्तेऽप्यनामयाः । येषां कुशलकामासि तेऽपि कच्चिदनामयाः ॥

kuśalaṁ te varārohe bhartāras te ’py anāmayāḥ । yeṣāṁ kuśalakāmāsi te ’pi kaccid anāmayāḥ ॥

द्रौपद्युवाच । कौरव्यः कुशली राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । अहं च भ्रातरश्चास्य यांश्चान्यान्परिपृच्छसि ॥

draupady uvāca । kauravyaḥ kuśalī rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ । ahaṁ ca bhrātaraś cāsya yāṁś cānyān paripr̥cchasi ॥

पाद्यं प्रतिगृहाणेदमासनं च नृपात्मज । मृगान्पञ्चाशतं चैव प्रातराशं ददानि ते ॥

pādyaṁ pratigr̥hāṇedam āsanaṁ ca nr̥pātmaja । mr̥gān pañcāśataṁ caiva prātarāśaṁ dadāni te ॥

ऐणेयान्पृषतान्न्यङ्कून्हरिणाञ्शरभाञ्शशान् । ऋश्यान्रुरूञ्शम्बरांश्च गवयांश्च मृगान्बहून् ॥

aiṇeyān pr̥ṣatān nyaṅkūn hariṇāñ śarabhāñ śaśān । r̥śyān rurūñ śambarāṁś ca gavayāṁś ca mr̥gān bahūn ॥

वराहान्महिषांश्चैव याश्चान्या मृगजातयः । प्रदास्यति स्वयं तुभ्यं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥

varāhān mahiṣāṁś caiva yāś cānyā mr̥gajātayaḥ । pradāsyati svayaṁ tubhyaṁ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ॥

जयद्रथ उवाच । कुशलं प्रातराशस्य सर्वा मेऽपचितिः कृता । एहि मे रथमारोह सुखमाप्नुहि केवलम् ॥

jayadratha uvāca । kuśalaṁ prātarāśasya sarvā me ’pacitiḥ kr̥tā । ehi me ratham āroha sukham āpnuhi kevalam ॥

गतश्रीकांश्च्युतान्राज्यात्कृपणान्गतचेतसः । अरण्यवासिनः पार्थान्नानुरोद्धुं त्वमर्हसि ॥

gataśrīkāṁś cyutān rājyāt kr̥paṇān gatacetasaḥ । araṇyavāsinaḥ pārthān nānuroddhuṁ tvam arhasi ॥

न वै प्राज्ञा गतश्रीकं भर्तारमुपयुञ्जते । युञ्जानमनुयुञ्जीत न श्रियः संक्षये वसेत् ॥

na vai prājñā gataśrīkaṁ bhartāram upayuñjate । yuñjānam anuyuñjīta na śriyaḥ saṁkṣaye vaset ॥

श्रिया विहीना राज्याच्च विनष्टाः शाश्वतीः समाः । अलं ते पाण्डुपुत्राणां भक्त्या क्लेशमुपासितुम् ॥

śriyā vihīnā rājyāc ca vinaṣṭāḥ śāśvatīḥ samāḥ । alaṁ te pāṇḍuputrāṇāṁ bhaktyā kleśam upāsitum ॥

भार्या मे भव सुश्रोणि त्यजैनान्सुखमाप्नुहि । अखिलान्सिन्धुसौवीरानवाप्नुहि मया सह ॥

bhāryā me bhava suśroṇi tyajainān sukham āpnuhi । akhilān sindhusauvīrān avāpnuhi mayā saha ॥

वैशंपायन उवाच । इत्युक्ता सिन्धुराजेन वाक्यं हृदयकम्पनम् । कृष्णा तस्मादपाक्रामद्देशात्सभ्रुकुटीमुखी ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ity uktā sindhurājena vākyaṁ hr̥dayakampanam । kr̥ṣṇā tasmād apākrāmad deśāt sabhrukuṭīmukhī ॥

अवमत्यास्य तद्वाक्यमाक्षिप्य च सुमध्यमा । मैवमित्यब्रवीत्कृष्णा लज्जस्वेति च सैन्धवम् ॥

avamatyāsya tad vākyam ākṣipya ca sumadhyamā । maivam ity abravīt kr̥ṣṇā lajjasveti ca saindhavam ॥

सा काङ्क्षमाणा भर्तॄणामुपयानमनिन्दिता । विलोभयामास परं वाक्यैर्वाक्यानि युञ्जती ॥

sā kāṅkṣamāṇā bhartr̥̄ṇām upayānam aninditā । vilobhayām āsa paraṁ vākyair vākyāni yuñjatī ॥