Adhyāya 25

वैशंपायन उवाच । ततस्तेषु प्रयातेषु कौन्तेयः सत्यसंगरः । अभ्यभाषत धर्मात्मा भ्रातॄन्सर्वान्युधिष्ठिरः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tatas teṣu prayāteṣu kaunteyaḥ satyasaṁgaraḥ । abhyabhāṣata dharmātmā bhrātr̥̄n sarvān yudhiṣṭhiraḥ ॥

द्वादशेमाः समास्माभिर्वस्तव्यं निर्जने वने । समीक्षध्वं महारण्ये देशं बहुमृगद्विजम् ॥

dvādaśemāḥ samāsmābhir vastavyaṁ nirjane vane । samīkṣadhvaṁ mahāraṇye deśaṁ bahumr̥gadvijam ॥

बहुपुष्पफलं रम्यं शिवं पुण्यजनोचितम् । यत्रेमाः शरदः सर्वाः सुखं प्रतिवसेमहि ॥

bahupuṣpaphalaṁ ramyaṁ śivaṁ puṇyajanocitam । yatremāḥ śaradaḥ sarvāḥ sukhaṁ prativasemahi ॥

एवमुक्ते प्रत्युवाच धर्मराजं धनंजयः । गुरुवन्मानवगुरुं मानयित्वा मनस्विनम् ॥

evam ukte pratyuvāca dharmarājaṁ dhanaṁjayaḥ । guruvan mānavaguruṁ mānayitvā manasvinam ॥

अर्जुन उवाच । भवानेव महर्षीणां वृद्धानां पर्युपासिता । अज्ञातं मानुषे लोके भवतो नास्ति किंचन ॥

arjuna uvāca । bhavān eva maharṣīṇāṁ vr̥ddhānāṁ paryupāsitā । ajñātaṁ mānuṣe loke bhavato nāsti kiṁ cana ॥

त्वया ह्युपासिता नित्यं ब्राह्मणा भरतर्षभ । द्वैपायनप्रभृतयो नारदश्च महातपाः ॥

tvayā hy upāsitā nityaṁ brāhmaṇā bharatarṣabha । dvaipāyanaprabhr̥tayo nāradaś ca mahātapāḥ ॥

यः सर्वलोकद्वाराणि नित्यं संचरते वशी । देवलोकाद्ब्रह्मलोकं गन्धर्वाप्सरसामपि ॥

yaḥ sarvalokadvārāṇi nityaṁ saṁcarate vaśī । devalokād brahmalokaṁ gandharvāpsarasām api ॥

सर्वा गतीर्विजानासि ब्राह्मणानां न संशयः । प्रभावांश्चैव वेत्थ त्वं सर्वेषामेव पार्थिव ॥

sarvā gatīr vijānāsi brāhmaṇānāṁ na saṁśayaḥ । prabhāvāṁś caiva vettha tvaṁ sarveṣām eva pārthiva ॥

त्वमेव राजञ्जानासि श्रेयःकारणमेव च । यत्रेच्छसि महाराज निवासं तत्र कुर्महे ॥

tvam eva rājañ jānāsi śreyaḥkāraṇam eva ca । yatrecchasi mahārāja nivāsaṁ tatra kurmahe ॥

इदं द्वैतवनं नाम सरः पुण्यजनोचितम् । बहुपुष्पफलं रम्यं नानाद्विजनिषेवितम् ॥

idaṁ dvaitavanaṁ nāma saraḥ puṇyajanocitam । bahupuṣpaphalaṁ ramyaṁ nānādvijaniṣevitam ॥

अत्रेमा द्वादश समा विहरेमेति रोचये । यदि तेऽनुमतं राजन्किं वान्यन्मन्यते भवान् ॥

atremā dvādaśa samā viharemeti rocaye । yadi te ’numataṁ rājan kiṁ vānyan manyate bhavān ॥

युधिष्ठिर उवाच । ममाप्येतन्मतं पार्थ त्वया यत्समुदाहृतम् । गच्छाम पुण्यं विख्यातं महद्द्वैतवनं सरः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । mamāpy etan mataṁ pārtha tvayā yat samudāhr̥tam । gacchāma puṇyaṁ vikhyātaṁ mahad dvaitavanaṁ saraḥ ॥

वैशंपायन उवाच । ततस्ते प्रययुः सर्वे पाण्डवा धर्मचारिणः । ब्राह्मणैर्बहुभिः सार्धं पुण्यं द्वैतवनं सरः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tatas te prayayuḥ sarve pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ । brāhmaṇair bahubhiḥ sārdhaṁ puṇyaṁ dvaitavanaṁ saraḥ ॥

ब्राह्मणाः साग्निहोत्राश्च तथैव च निरग्नयः । स्वाध्यायिनो भिक्षवश्च सजपा वनवासिनः ॥

brāhmaṇāḥ sāgnihotrāś ca tathaiva ca niragnayaḥ । svādhyāyino bhikṣavaś ca sajapā vanavāsinaḥ ॥

बहवो ब्राह्मणास्तत्र परिवव्रुर्युधिष्ठिरम् । तपस्विनः सत्यशीलाः शतशः संशितव्रताः ॥

bahavo brāhmaṇās tatra parivavrur yudhiṣṭhiram । tapasvinaḥ satyaśīlāḥ śataśaḥ saṁśitavratāḥ ॥

ते यात्वा पाण्डवास्तत्र बहुभिर्ब्राह्मणैः सह । पुण्यं द्वैतवनं रम्यं विविशुर्भरतर्षभाः ॥

te yātvā pāṇḍavās tatra bahubhir brāhmaṇaiḥ saha । puṇyaṁ dvaitavanaṁ ramyaṁ viviśur bharatarṣabhāḥ ॥

तच्छालतालाम्रमधूकनीप; कदम्बसर्जार्जुनकर्णिकारैः । तपात्यये पुष्पधरैरुपेतं; महावनं राष्ट्रपतिर्ददर्श ॥

tac chālatālāmramadhūkanīpa; kadambasarjārjunakarṇikāraiḥ । tapātyaye puṣpadharair upetaṁ; mahāvanaṁ rāṣṭrapatir dadarśa ॥

महाद्रुमाणां शिखरेषु तस्थु;र्मनोरमां वाचमुदीरयन्तः । मयूरदात्यूहचकोरसंघा;स्तस्मिन्वने काननकोकिलाश्च ॥

mahādrumāṇāṁ śikhareṣu tasthur; manoramāṁ vācam udīrayantaḥ । mayūradātyūhacakorasaṁghās; tasmin vane kānanakokilāś ca ॥

करेणुयूथैः सह यूथपानां; मदोत्कटानामचलप्रभाणाम् । महान्ति यूथानि महाद्विपानां; तस्मिन्वने राष्ट्रपतिर्ददर्श ॥

kareṇuyūthaiḥ saha yūthapānāṁ; madotkaṭānām acalaprabhāṇām । mahānti yūthāni mahādvipānāṁ; tasmin vane rāṣṭrapatir dadarśa ॥

मनोरमां भोगवतीमुपेत्य; धृतात्मनां चीरजटाधराणाम् । तस्मिन्वने धर्मभृतां निवासे; ददर्श सिद्धर्षिगणाननेकान् ॥

manoramāṁ bhogavatīm upetya; dhr̥tātmanāṁ cīrajaṭādharāṇām । tasmin vane dharmabhr̥tāṁ nivāse; dadarśa siddharṣigaṇān anekān ॥

ततः स यानादवरुह्य राजा; सभ्रातृकः सजनः काननं तत् । विवेश धर्मात्मवतां वरिष्ठ;स्त्रिविष्टपं शक्र इवामितौजाः ॥

tataḥ sa yānād avaruhya rājā; sabhrātr̥kaḥ sajanaḥ kānanaṁ tat । viveśa dharmātmavatāṁ variṣṭhas; triviṣṭapaṁ śakra ivāmitaujāḥ ॥

तं सत्यसंधं सहिताभिपेतु;र्दिदृक्षवश्चारणसिद्धसंघाः । वनौकसश्चापि नरेन्द्रसिंहं; मनस्विनं संपरिवार्य तस्थुः ॥

taṁ satyasaṁdhaṁ sahitābhipetur; didr̥kṣavaś cāraṇasiddhasaṁghāḥ । vanaukasaś cāpi narendrasiṁhaṁ; manasvinaṁ saṁparivārya tasthuḥ ॥

स तत्र सिद्धानभिवाद्य सर्वा;न्प्रत्यर्चितो राजवद्देववच्च । विवेश सर्वैः सहितो द्विजाग्र्यैः; कृताञ्जलिर्धर्मभृतां वरिष्ठः ॥

sa tatra siddhān abhivādya sarvān; pratyarcito rājavad devavac ca । viveśa sarvaiḥ sahito dvijāgryaiḥ; kr̥tāñjalir dharmabhr̥tāṁ variṣṭhaḥ ॥

स पुण्यशीलः पितृवन्महात्मा; तपस्विभिर्धर्मपरैरुपेत्य । प्रत्यर्चितः पुष्पधरस्य मूले; महाद्रुमस्योपविवेश राजा ॥

sa puṇyaśīlaḥ pitr̥van mahātmā; tapasvibhir dharmaparair upetya । pratyarcitaḥ puṣpadharasya mūle; mahādrumasyopaviveśa rājā ॥

भीमश्च कृष्णा च धनंजयश्च; यमौ च ते चानुचरा नरेन्द्रम् । विमुच्य वाहानवरुह्य सर्वे; तत्रोपतस्थुर्भरतप्रबर्हाः ॥

bhīmaś ca kr̥ṣṇā ca dhanaṁjayaś ca; yamau ca te cānucarā narendram । vimucya vāhān avaruhya sarve; tatropatasthur bharataprabarhāḥ ॥

लतावतानावनतः स पाण्डवै;र्महाद्रुमः पञ्चभिरुग्रधन्विभिः । बभौ निवासोपगतैर्महात्मभि;र्महागिरिर्वारणयूथपैरिव ॥

latāvatānāvanataḥ sa pāṇḍavair; mahādrumaḥ pañcabhir ugradhanvibhiḥ । babhau nivāsopagatair mahātmabhir; mahāgirir vāraṇayūthapair iva ॥