Adhyāya 24

वैशंपायन उवाच । तस्मिन्दशार्हाधिपतौ प्रयाते; युधिष्ठिरो भीमसेनार्जुनौ च । यमौ च कृष्णा च पुरोहितश्च; रथान्महार्हान्परमाश्वयुक्तान् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tasmin daśārhādhipatau prayāte; yudhiṣṭhiro bhīmasenārjunau ca । yamau ca kr̥ṣṇā ca purohitaś ca; rathān mahārhān paramāśvayuktān ॥

आस्थाय वीराः सहिता वनाय; प्रतस्थिरे भूतपतिप्रकाशाः । हिरण्यनिष्कान्वसनानि गाश्च; प्रदाय शिक्षाक्षरमन्त्रविद्भ्यः ॥

āsthāya vīrāḥ sahitā vanāya; pratasthire bhūtapatiprakāśāḥ । hiraṇyaniṣkān vasanāni gāś ca; pradāya śikṣākṣaramantravidbhyaḥ ॥

प्रेष्याः पुरो विंशतिरात्तशस्त्रा; धनूंषि वर्माणि शरांश्च पीतान् । मौर्वीश्च यन्त्राणि च सायकांश्च; सर्वे समादाय जघन्यमीयुः ॥

preṣyāḥ puro viṁśatir āttaśastrā; dhanūṁṣi varmāṇi śarāṁś ca pītān । maurvīś ca yantrāṇi ca sāyakāṁś ca; sarve samādāya jaghanyam īyuḥ ॥

ततस्तु वासांसि च राजपुत्र्या; धात्र्यश्च दास्यश्च विभूषणं च । तदिन्द्रसेनस्त्वरितं प्रगृह्य; जघन्यमेवोपययौ रथेन ॥

tatas tu vāsāṁsi ca rājaputryā; dhātryaś ca dāsyaś ca vibhūṣaṇaṁ ca । tad indrasenas tvaritaṁ pragr̥hya; jaghanyam evopayayau rathena ॥

ततः कुरुश्रेष्ठमुपेत्य पौराः; प्रदक्षिणं चक्रुरदीनसत्त्वाः । तं ब्राह्मणाश्चाभ्यवदन्प्रसन्ना; मुख्याश्च सर्वे कुरुजाङ्गलानाम् ॥

tataḥ kuruśreṣṭham upetya paurāḥ; pradakṣiṇaṁ cakrur adīnasattvāḥ । taṁ brāhmaṇāś cābhyavadan prasannā; mukhyāś ca sarve kurujāṅgalānām ॥

स चापि तानभ्यवदत्प्रसन्नः; सहैव तैर्भ्रातृभिर्धर्मराजः । तस्थौ च तत्राधिपतिर्महात्मा; दृष्ट्वा जनौघं कुरुजाङ्गलानाम् ॥

sa cāpi tān abhyavadat prasannaḥ; sahaiva tair bhrātr̥bhir dharmarājaḥ । tasthau ca tatrādhipatir mahātmā; dr̥ṣṭvā janaughaṁ kurujāṅgalānām ॥

पितेव पुत्रेषु स तेषु भावं; चक्रे कुरूणामृषभो महात्मा । ते चापि तस्मिन्भरतप्रबर्हे; तदा बभूवुः पितरीव पुत्राः ॥

piteva putreṣu sa teṣu bhāvaṁ; cakre kurūṇām r̥ṣabho mahātmā । te cāpi tasmin bharataprabarhe; tadā babhūvuḥ pitarīva putrāḥ ॥

ततः समासाद्य महाजनौघाः; कुरुप्रवीरं परिवार्य तस्थुः । हा नाथ हा धर्म इति ब्रुवन्तो; ह्रिया च सर्वेऽश्रुमुखा बभूवुः ॥

tataḥ samāsādya mahājanaughāḥ; kurupravīraṁ parivārya tasthuḥ । hā nātha hā dharma iti bruvanto; hriyā ca sarve ’śrumukhā babhūvuḥ ॥

वरः कुरूणामधिपः प्रजानां; पितेव पुत्रानपहाय चास्मान् । पौरानिमाञ्जानपदांश्च सर्वा;न्हित्वा प्रयातः क्व नु धर्मराजः ॥

varaḥ kurūṇām adhipaḥ prajānāṁ; piteva putrān apahāya cāsmān । paurān imāñ jānapadāṁś ca sarvān; hitvā prayātaḥ kva nu dharmarājaḥ ॥

धिग्धार्तराष्ट्रं सुनृशंसबुद्धिं; ससौबलं पापमतिं च कर्णम् । अनर्थमिच्छन्ति नरेन्द्र पापा; ये धर्मनित्यस्य सतस्तवोग्राः ॥

dhig dhārtarāṣṭraṁ sunr̥śaṁsabuddhiṁ; sasaubalaṁ pāpamatiṁ ca karṇam । anartham icchanti narendra pāpā; ye dharmanityasya satas tavogrāḥ ॥

स्वयं निवेश्याप्रतिमं महात्मा; पुरं महद्देवपुरप्रकाशम् । शतक्रतुप्रस्थममोघकर्मा; हित्वा प्रयातः क्व नु धर्मराजः ॥

svayaṁ niveśyāpratimaṁ mahātmā; puraṁ mahad devapuraprakāśam । śatakratuprastham amoghakarmā; hitvā prayātaḥ kva nu dharmarājaḥ ॥

चकार यामप्रतिमां महात्मा; सभां मयो देवसभाप्रकाशाम् । तां देवगुप्तामिव देवमायां; हित्वा प्रयातः क्व नु धर्मराजः ॥

cakāra yām apratimāṁ mahātmā; sabhāṁ mayo devasabhāprakāśām । tāṁ devaguptām iva devamāyāṁ; hitvā prayātaḥ kva nu dharmarājaḥ ॥

तान्धर्मकामार्थविदुत्तमौजा; बीभत्सुरुच्चैः सहितानुवाच । आदास्यते वासमिमं निरुष्य; वनेषु राजा द्विषतां यशांसि ॥

tān dharmakāmārthavid uttamaujā; bībhatsur uccaiḥ sahitān uvāca । ādāsyate vāsam imaṁ niruṣya; vaneṣu rājā dviṣatāṁ yaśāṁsi ॥

द्विजातिमुख्याः सहिताः पृथक्च; भवद्भिरासाद्य तपस्विनश्च । प्रसाद्य धर्मार्थविदश्च वाच्या; यथार्थसिद्धिः परमा भवेन्नः ॥

dvijātimukhyāḥ sahitāḥ pr̥thak ca; bhavadbhir āsādya tapasvinaś ca । prasādya dharmārthavidaś ca vācyā; yathārthasiddhiḥ paramā bhaven naḥ ॥

इत्येवमुक्ते वचनेऽर्जुनेन; ते ब्राह्मणाः सर्ववर्णाश्च राजन् । मुदाभ्यनन्दन्सहिताश्च चक्रुः; प्रदक्षिणं धर्मभृतां वरिष्ठम् ॥

ity evam ukte vacane ’rjunena; te brāhmaṇāḥ sarvavarṇāś ca rājan । mudābhyanandan sahitāś ca cakruḥ; pradakṣiṇaṁ dharmabhr̥tāṁ variṣṭham ॥

आमन्त्र्य पार्थं च वृकोदरं च; धनंजयं याज्ञसेनीं यमौ च । प्रतस्थिरे राष्ट्रमपेतहर्षा; युधिष्ठिरेणानुमता यथास्वम् ॥

āmantrya pārthaṁ ca vr̥kodaraṁ ca; dhanaṁjayaṁ yājñasenīṁ yamau ca । pratasthire rāṣṭram apetaharṣā; yudhiṣṭhireṇānumatā yathāsvam ॥