Adhyāya 233

वैशंपायन उवाच । युधिष्ठिरवचः श्रुत्वा भीमसेनपुरोगमाः । प्रहृष्टवदनाः सर्वे समुत्तस्थुर्नरर्षभाः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । yudhiṣṭhiravacaḥ śrutvā bhīmasenapurogamāḥ । prahr̥ṣṭavadanāḥ sarve samuttasthur nararṣabhāḥ ॥

अभेद्यानि ततः सर्वे समनह्यन्त भारत । जाम्बूनदविचित्राणि कवचानि महारथाः ॥

abhedyāni tataḥ sarve samanahyanta bhārata । jāmbūnadavicitrāṇi kavacāni mahārathāḥ ॥

ते दंशिता रथैः सर्वे ध्वजिनः सशरासनाः । पाण्डवाः प्रत्यदृश्यन्त ज्वलिता इव पावकाः ॥

te daṁśitā rathaiḥ sarve dhvajinaḥ saśarāsanāḥ । pāṇḍavāḥ pratyadr̥śyanta jvalitā iva pāvakāḥ ॥

तान्रथान्साधु संपन्नान्संयुक्ताञ्जवनैर्हयैः । आस्थाय रथशार्दूलाः शीघ्रमेव ययुस्ततः ॥

tān rathān sādhu saṁpannān saṁyuktāñ javanair hayaiḥ । āsthāya rathaśārdūlāḥ śīghram eva yayus tataḥ ॥

ततः कौरवसैन्यानां प्रादुरासीन्महास्वनः । प्रयातान्सहितान्दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रान्महारथान् ॥

tataḥ kauravasainyānāṁ prādurāsīn mahāsvanaḥ । prayātān sahitān dr̥ṣṭvā pāṇḍuputrān mahārathān ॥

जितकाशिनश्च खचरास्त्वरिताश्च महारथाः । क्षणेनैव वने तस्मिन्समाजग्मुरभीतवत् ॥

jitakāśinaś ca khacarās tvaritāś ca mahārathāḥ । kṣaṇenaiva vane tasmin samājagmur abhītavat ॥

न्यवर्तन्त ततः सर्वे गन्धर्वा जितकाशिनः । दृष्ट्वा रथगतान्वीरान्पाण्डवांश्चतुरो रणे ॥

nyavartanta tataḥ sarve gandharvā jitakāśinaḥ । dr̥ṣṭvā rathagatān vīrān pāṇḍavāṁś caturo raṇe ॥

तांस्तु विभ्राजतो दृष्ट्वा लोकपालानिवोद्यतान् । व्यूढानीका व्यतिष्ठन्त गन्धमादनवासिनः ॥

tāṁs tu vibhrājato dr̥ṣṭvā lokapālān ivodyatān । vyūḍhānīkā vyatiṣṭhanta gandhamādanavāsinaḥ ॥

राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा धर्मराजस्य धीमतः । क्रमेण मृदुना युद्धमुपक्रामन्त भारत ॥

rājñas tu vacanaṁ śrutvā dharmarājasya dhīmataḥ । krameṇa mr̥dunā yuddham upakrāmanta bhārata ॥

न तु गन्धर्वराजस्य सैनिका मन्दचेतसः । शक्यन्ते मृदुना श्रेयः प्रतिपादयितुं तदा ॥

na tu gandharvarājasya sainikā mandacetasaḥ । śakyante mr̥dunā śreyaḥ pratipādayituṁ tadā ॥

ततस्तान्युधि दुर्धर्षः सव्यसाची परंतपः । सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यमुवाच खचरान्रणे ॥

tatas tān yudhi durdharṣaḥ savyasācī paraṁtapaḥ । sāntvapūrvam idaṁ vākyam uvāca khacarān raṇe ॥

नैतद्गन्धर्वराजस्य युक्तं कर्म जुगुप्सितम् । परदाराभिमर्शश्च मानुषैश्च समागमः ॥

naitad gandharvarājasya yuktaṁ karma jugupsitam । paradārābhimarśaś ca mānuṣaiś ca samāgamaḥ ॥

उत्सृजध्वं महावीर्यान्धृतराष्ट्रसुतानिमान् । दारांश्चैषां विमुञ्चध्वं धर्मराजस्य शासनात् ॥

utsr̥jadhvaṁ mahāvīryān dhr̥tarāṣṭrasutān imān । dārāṁś caiṣāṁ vimuñcadhvaṁ dharmarājasya śāsanāt ॥

एवमुक्तास्तु गन्धर्वाः पाण्डवेन यशस्विना । उत्स्मयन्तस्तदा पार्थमिदं वचनमब्रुवन् ॥

evam uktās tu gandharvāḥ pāṇḍavena yaśasvinā । utsmayantas tadā pārtham idaṁ vacanam abruvan ॥

एकस्यैव वयं तात कुर्याम वचनं भुवि । यस्य शासनमाज्ञाय चराम विगतज्वराः ॥

ekasyaiva vayaṁ tāta kuryāma vacanaṁ bhuvi । yasya śāsanam ājñāya carāma vigatajvarāḥ ॥

तेनैकेन यथादिष्टं तथा वर्ताम भारत । न शास्ता विद्यतेऽस्माकमन्यस्तस्मात्सुरेश्वरात् ॥

tenaikena yathādiṣṭaṁ tathā vartāma bhārata । na śāstā vidyate ’smākam anyas tasmāt sureśvarāt ॥

एवमुक्तस्तु गन्धर्वैः कुन्तीपुत्रो धनंजयः । गन्धर्वान्पुनरेवेदं वचनं प्रत्यभाषत ॥

evam uktas tu gandharvaiḥ kuntīputro dhanaṁjayaḥ । gandharvān punar evedaṁ vacanaṁ pratyabhāṣata ॥

यदि साम्ना न मोक्षध्वं गन्धर्वा धृतराष्ट्रजम् । मोक्षयिष्यामि विक्रम्य स्वयमेव सुयोधनम् ॥

yadi sāmnā na mokṣadhvaṁ gandharvā dhr̥tarāṣṭrajam । mokṣayiṣyāmi vikramya svayam eva suyodhanam ॥

एवमुक्त्वा ततः पार्थः सव्यसाची धनंजयः । ससर्ज निशितान्बाणान्खचरान्खचरान्प्रति ॥

evam uktvā tataḥ pārthaḥ savyasācī dhanaṁjayaḥ । sasarja niśitān bāṇān khacarān khacarān prati ॥

तथैव शरवर्षेण गन्धर्वास्ते बलोत्कटाः । पाण्डवानभ्यवर्तन्त पाण्डवाश्च दिवौकसः ॥

tathaiva śaravarṣeṇa gandharvās te balotkaṭāḥ । pāṇḍavān abhyavartanta pāṇḍavāś ca divaukasaḥ ॥

ततः सुतुमुलं युद्धं गन्धर्वाणां तरस्विनाम् । बभूव भीमवेगानां पाण्डवानां च भारत ॥

tataḥ sutumulaṁ yuddhaṁ gandharvāṇāṁ tarasvinām । babhūva bhīmavegānāṁ pāṇḍavānāṁ ca bhārata ॥