Adhyāya 232

युधिष्ठिर उवाच । अस्मानभिगतांस्तात भयार्ताञ्शरणैषिणः । कौरवान्विषमप्राप्तान्कथं ब्रूयास्त्वमीदृशम् ॥

yudhiṣṭhira uvāca । asmān abhigatāṁs tāta bhayārtāñ śaraṇaiṣiṇaḥ । kauravān viṣamaprāptān kathaṁ brūyās tvam īdr̥śam ॥

भवन्ति भेदा ज्ञातीनां कलहाश्च वृकोदर । प्रसक्तानि च वैराणि ज्ञातिधर्मो न नश्यति ॥

bhavanti bhedā jñātīnāṁ kalahāś ca vr̥kodara । prasaktāni ca vairāṇi jñātidharmo na naśyati ॥

यदा तु कश्चिज्ज्ञातीनां बाह्यः प्रार्थयते कुलम् । न मर्षयन्ति तत्सन्तो बाह्येनाभिप्रमर्षणम् ॥

yadā tu kaś cij jñātīnāṁ bāhyaḥ prārthayate kulam । na marṣayanti tat santo bāhyenābhipramarṣaṇam ॥

जानाति ह्येष दुर्बुद्धिरस्मानिह चिरोषितान् । स एष परिभूयास्मानकार्षीदिदमप्रियम् ॥

jānāti hy eṣa durbuddhir asmān iha ciroṣitān । sa eṣa paribhūyāsmān akārṣīd idam apriyam ॥

दुर्योधनस्य ग्रहणाद्गन्धर्वेण बलाद्रणे । स्त्रीणां बाह्याभिमर्शाच्च हतं भवति नः कुलम् ॥

duryodhanasya grahaṇād gandharveṇa balād raṇe । strīṇāṁ bāhyābhimarśāc ca hataṁ bhavati naḥ kulam ॥

शरणं च प्रपन्नानां त्राणार्थं च कुलस्य नः । उत्तिष्ठध्वं नरव्याघ्राः सज्जीभवत माचिरम् ॥

śaraṇaṁ ca prapannānāṁ trāṇārthaṁ ca kulasya naḥ । uttiṣṭhadhvaṁ naravyāghrāḥ sajjībhavata māciram ॥

अर्जुनश्च यमौ चैव त्वं च भीमापराजितः । मोक्षयध्वं धार्तराष्ट्रं ह्रियमाणं सुयोधनम् ॥

arjunaś ca yamau caiva tvaṁ ca bhīmāparājitaḥ । mokṣayadhvaṁ dhārtarāṣṭraṁ hriyamāṇaṁ suyodhanam ॥

एते रथा नरव्याघ्राः सर्वशस्त्रसमन्विताः । इन्द्रसेनादिभिः सूतैः संयताः कनकध्वजाः ॥

ete rathā naravyāghrāḥ sarvaśastrasamanvitāḥ । indrasenādibhiḥ sūtaiḥ saṁyatāḥ kanakadhvajāḥ ॥

एतानास्थाय वै तात गन्धर्वान्योद्धुमाहवे । सुयोधनस्य मोक्षाय प्रयतध्वमतन्द्रिताः ॥

etān āsthāya vai tāta gandharvān yoddhum āhave । suyodhanasya mokṣāya prayatadhvam atandritāḥ ॥

य एव कश्चिद्राजन्यः शरणार्थमिहागतम् । परं शक्त्याभिरक्षेत किं पुनस्त्वं वृकोदर ॥

ya eva kaś cid rājanyaḥ śaraṇārtham ihāgatam । paraṁ śaktyābhirakṣeta kiṁ punas tvaṁ vr̥kodara ॥

क इहान्यो भवेत्त्राणमभिधावेति चोदितः । प्राञ्जलिं शरणापन्नं दृष्ट्वा शत्रुमपि ध्रुवम् ॥

ka ihānyo bhavet trāṇam abhidhāveti coditaḥ । prāñjaliṁ śaraṇāpannaṁ dr̥ṣṭvā śatrum api dhruvam ॥

वरप्रदानं राज्यं च पुत्रजन्म च पाण्डव । शत्रोश्च मोक्षणं क्लेशात्त्रीणि चैकं च तत्समम् ॥

varapradānaṁ rājyaṁ ca putrajanma ca pāṇḍava । śatroś ca mokṣaṇaṁ kleśāt trīṇi caikaṁ ca tat samam ॥

किं ह्यभ्यधिकमेतस्माद्यदापन्नः सुयोधनः । त्वद्बाहुबलमाश्रित्य जीवितं परिमार्गति ॥

kiṁ hy abhyadhikam etasmād yad āpannaḥ suyodhanaḥ । tvadbāhubalam āśritya jīvitaṁ parimārgati ॥

स्वयमेव प्रधावेयं यदि न स्याद्वृकोदर । विततोऽयं क्रतुर्वीर न हि मेऽत्र विचारणा ॥

svayam eva pradhāveyaṁ yadi na syād vr̥kodara । vitato ’yaṁ kratur vīra na hi me ’tra vicāraṇā ॥

साम्नैव तु यथा भीम मोक्षयेथाः सुयोधनम् । तथा सर्वैरुपायैस्त्वं यतेथाः कुरुनन्दन ॥

sāmnaiva tu yathā bhīma mokṣayethāḥ suyodhanam । tathā sarvair upāyais tvaṁ yatethāḥ kurunandana ॥

न साम्ना प्रतिपद्येत यदि गन्धर्वराडसौ । पराक्रमेण मृदुना मोक्षयेथाः सुयोधनम् ॥

na sāmnā pratipadyeta yadi gandharvarāḍ asau । parākrameṇa mr̥dunā mokṣayethāḥ suyodhanam ॥

अथासौ मृदुयुद्धेन न मुञ्चेद्भीम कौरवान् । सर्वोपायैर्विमोच्यास्ते निगृह्य परिपन्थिनः ॥

athāsau mr̥duyuddhena na muñced bhīma kauravān । sarvopāyair vimocyās te nigr̥hya paripanthinaḥ ॥

एतावद्धि मया शक्यं संदेष्टुं वै वृकोदर । वैताने कर्मणि तते वर्तमाने च भारत ॥

etāvad dhi mayā śakyaṁ saṁdeṣṭuṁ vai vr̥kodara । vaitāne karmaṇi tate vartamāne ca bhārata ॥

वैशंपायन उवाच । अजातशत्रोर्वचनं तच्छ्रुत्वा तु धनंजयः । प्रतिजज्ञे गुरोर्वाक्यं कौरवाणां विमोक्षणम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ajātaśatror vacanaṁ tac chrutvā tu dhanaṁjayaḥ । pratijajñe guror vākyaṁ kauravāṇāṁ vimokṣaṇam ॥

अर्जुन उवाच । यदि साम्ना न मोक्ष्यन्ति गन्धर्वा धृतराष्ट्रजान् । अद्य गन्धर्वराजस्य भूमिः पास्यति शोणितम् ॥

arjuna uvāca । yadi sāmnā na mokṣyanti gandharvā dhr̥tarāṣṭrajān । adya gandharvarājasya bhūmiḥ pāsyati śoṇitam ॥

वैशंपायन उवाच । अर्जुनस्य तु तां श्रुत्वा प्रतिज्ञां सत्यवादिनः । कौरवाणां तदा राजन्पुनः प्रत्यागतं मनः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । arjunasya tu tāṁ śrutvā pratijñāṁ satyavādinaḥ । kauravāṇāṁ tadā rājan punaḥ pratyāgataṁ manaḥ ॥