Adhyāya 215

मार्कण्डेय उवाच । ऋषयस्तु महाघोरान्दृष्ट्वोत्पातान्पृथग्विधान् । अकुर्वञ्शान्तिमुद्विग्ना लोकानां लोकभावनाः ॥

mārkaṇḍeya uvāca । r̥ṣayas tu mahāghorān dr̥ṣṭvotpātān pr̥thagvidhān । akurvañ śāntim udvignā lokānāṁ lokabhāvanāḥ ॥

निवसन्ति वने ये तु तस्मिंश्चैत्ररथे जनाः । तेऽब्रुवन्नेष नोऽनर्थः पावकेनाहृतो महान् । संगम्य षड्भिः पत्नीभिः सप्तर्षीणामिति स्म ह ॥

nivasanti vane ye tu tasmiṁś caitrarathe janāḥ । te ’bruvann eṣa no ’narthaḥ pāvakenāhr̥to mahān । saṁgamya ṣaḍbhiḥ patnībhiḥ saptarṣīṇām iti sma ha ॥

अपरे गरुडीमाहुस्त्वयानर्थोऽयमाहृतः । यैर्दृष्टा सा तदा देवी तस्या रूपेण गच्छती । न तु तत्स्वाहया कर्म कृतं जानाति वै जनः ॥

apare garuḍīm āhus tvayānartho ’yam āhr̥taḥ । yair dr̥ṣṭā sā tadā devī tasyā rūpeṇa gacchatī । na tu tat svāhayā karma kr̥taṁ jānāti vai janaḥ ॥

सुपर्णी तु वचः श्रुत्वा ममायं तनयस्त्विति । उपगम्य शनैः स्कन्दमाहाहं जननी तव ॥

suparṇī tu vacaḥ śrutvā mamāyaṁ tanayas tv iti । upagamya śanaiḥ skandam āhāhaṁ jananī tava ॥

अथ सप्तर्षयः श्रुत्वा जातं पुत्रं महौजसम् । तत्यजुः षट्तदा पत्नीर्विना देवीमरुन्धतीम् ॥

atha saptarṣayaḥ śrutvā jātaṁ putraṁ mahaujasam । tatyajuḥ ṣaṭ tadā patnīr vinā devīm arundhatīm ॥

षड्भिरेव तदा जातमाहुस्तद्वनवासिनः । सप्तर्षीनाह च स्वाहा मम पुत्रोऽयमित्युत । अहं जाने नैतदेवमिति राजन्पुनः पुनः ॥

ṣaḍbhir eva tadā jātam āhus tad vanavāsinaḥ । saptarṣīn āha ca svāhā mama putro ’yam ity uta । ahaṁ jāne naitad evam iti rājan punaḥ punaḥ ॥

विश्वामित्रस्तु कृत्वेष्टिं सप्तर्षीणां महामुनिः । पावकं कामसंतप्तमदृष्टः पृष्ठतोऽन्वगात् । तत्तेन निखिलं सर्वमवबुद्धं यथातथम् ॥

viśvāmitras tu kr̥tveṣṭiṁ saptarṣīṇāṁ mahāmuniḥ । pāvakaṁ kāmasaṁtaptam adr̥ṣṭaḥ pr̥ṣṭhato ’nvagāt । tat tena nikhilaṁ sarvam avabuddhaṁ yathātatham ॥

विश्वामित्रस्तु प्रथमं कुमारं शरणं गतः । स्तवं दिव्यं संप्रचक्रे महासेनस्य चापि सः ॥

viśvāmitras tu prathamaṁ kumāraṁ śaraṇaṁ gataḥ । stavaṁ divyaṁ saṁpracakre mahāsenasya cāpi saḥ ॥

मङ्गलानि च सर्वाणि कौमाराणि त्रयोदश । जातकर्मादिकास्तस्य क्रियाश्चक्रे महामुनिः ॥

maṅgalāni ca sarvāṇi kaumārāṇi trayodaśa । jātakarmādikās tasya kriyāś cakre mahāmuniḥ ॥

षड्वक्त्रस्य तु माहात्म्यं कुक्कुटस्य च साधनम् । शक्त्या देव्याः साधनं च तथा पारिषदामपि ॥

ṣaḍvaktrasya tu māhātmyaṁ kukkuṭasya ca sādhanam । śaktyā devyāḥ sādhanaṁ ca tathā pāriṣadām api ॥

विश्वामित्रश्चकारैतत्कर्म लोकहिताय वै । तस्मादृषिः कुमारस्य विश्वामित्रोऽभवत्प्रियः ॥

viśvāmitraś cakāraitat karma lokahitāya vai । tasmād r̥ṣiḥ kumārasya viśvāmitro ’bhavat priyaḥ ॥

अन्वजानाच्च स्वाहाया रूपान्यत्वं महामुनिः । अब्रवीच्च मुनीन्सर्वान्नापराध्यन्ति वै स्त्रियः । श्रुत्वा तु तत्त्वतस्तस्मात्ते पत्नीः सर्वतोऽत्यजन् ॥

anvajānāc ca svāhāyā rūpānyatvaṁ mahāmuniḥ । abravīc ca munīn sarvān nāparādhyanti vai striyaḥ । śrutvā tu tattvatas tasmāt te patnīḥ sarvato ’tyajan ॥

स्कन्दं श्रुत्वा ततो देवा वासवं सहिताब्रुवन् । अविषह्यबलं स्कन्दं जहि शक्राशु माचिरम् ॥

skandaṁ śrutvā tato devā vāsavaṁ sahitābruvan । aviṣahyabalaṁ skandaṁ jahi śakrāśu māciram ॥

यदि वा न निहंस्येनमद्येन्द्रोऽयं भविष्यति । त्रैलोक्यं संनिगृह्यास्मांस्त्वां च शक्र महाबलः ॥

yadi vā na nihaṁsy enam adyendro ’yaṁ bhaviṣyati । trailokyaṁ saṁnigr̥hyāsmāṁs tvāṁ ca śakra mahābalaḥ ॥

स तानुवाच व्यथितो बालोऽयं सुमहाबलः । स्रष्टारमपि लोकानां युधि विक्रम्य नाशयेत् ॥

sa tān uvāca vyathito bālo ’yaṁ sumahābalaḥ । sraṣṭāram api lokānāṁ yudhi vikramya nāśayet ॥

सर्वास्त्वद्याभिगच्छन्तु स्कन्दं लोकस्य मातरः । कामवीर्या घ्नन्तु चैनं तथेत्युक्त्वा च ता ययुः ॥

sarvās tv adyābhigacchantu skandaṁ lokasya mātaraḥ । kāmavīryā ghnantu cainaṁ tathety uktvā ca tā yayuḥ ॥

तमप्रतिबलं दृष्ट्वा विषण्णवदनास्तु ताः । अशक्योऽयं विचिन्त्यैवं तमेव शरणं ययुः ॥

tam apratibalaṁ dr̥ṣṭvā viṣaṇṇavadanās tu tāḥ । aśakyo ’yaṁ vicintyaivaṁ tam eva śaraṇaṁ yayuḥ ॥

ऊचुश्चापि त्वमस्माकं पुत्रोऽस्माभिर्धृतं जगत् । अभिनन्दस्व नः सर्वाः प्रस्नुताः स्नेहविक्लवाः ॥

ūcuś cāpi tvam asmākaṁ putro ’smābhir dhr̥taṁ jagat । abhinandasva naḥ sarvāḥ prasnutāḥ snehaviklavāḥ ॥

ताः संपूज्य महासेनः कामांश्चासां प्रदाय सः । अपश्यदग्निमायान्तं पितरं बलिनां बली ॥

tāḥ saṁpūjya mahāsenaḥ kāmāṁś cāsāṁ pradāya saḥ । apaśyad agnim āyāntaṁ pitaraṁ balināṁ balī ॥

स तु संपूजितस्तेन सह मातृगणेन ह । परिवार्य महासेनं रक्षमाणः स्थितः स्थिरम् ॥

sa tu saṁpūjitas tena saha mātr̥gaṇena ha । parivārya mahāsenaṁ rakṣamāṇaḥ sthitaḥ sthiram ॥

सर्वासां या तु मातॄणां नारी क्रोधसमुद्भवा । धात्री सा पुत्रवत्स्कन्दं शूलहस्ताभ्यरक्षत ॥

sarvāsāṁ yā tu mātr̥̄ṇāṁ nārī krodhasamudbhavā । dhātrī sā putravat skandaṁ śūlahastābhyarakṣata ॥

लोहितस्योदधेः कन्या क्रूरा लोहितभोजना । परिष्वज्य महासेनं पुत्रवत्पर्यरक्षत ॥

lohitasyodadheḥ kanyā krūrā lohitabhojanā । pariṣvajya mahāsenaṁ putravat paryarakṣata ॥

अग्निर्भूत्वा नैगमेयश्छागवक्त्रो बहुप्रजः । रमयामास शैलस्थं बालं क्रीडनकैरिव ॥

agnir bhūtvā naigameyaś chāgavaktro bahuprajaḥ । ramayām āsa śailasthaṁ bālaṁ krīḍanakair iva ॥