Adhyāya 214

मार्कण्डेय उवाच । शिवा भार्या त्वङ्गिरसः शीलरूपगुणान्विता । तस्याः सा प्रथमं रूपं कृत्वा देवी जनाधिप । जगाम पावकाभ्याशं तं चोवाच वराङ्गना ॥

mārkaṇḍeya uvāca । śivā bhāryā tv aṅgirasaḥ śīlarūpaguṇānvitā । tasyāḥ sā prathamaṁ rūpaṁ kr̥tvā devī janādhipa । jagāma pāvakābhyāśaṁ taṁ covāca varāṅganā ॥

मामग्ने कामसंतप्तां त्वं कामयितुमर्हसि । करिष्यसि न चेदेवं मृतां मामुपधारय ॥

mām agne kāmasaṁtaptāṁ tvaṁ kāmayitum arhasi । kariṣyasi na ced evaṁ mr̥tāṁ mām upadhāraya ॥

अहमङ्गिरसो भार्या शिवा नाम हुताशन । सखीभिः सहिता प्राप्ता मन्त्रयित्वा विनिश्चयम् ॥

aham aṅgiraso bhāryā śivā nāma hutāśana । sakhībhiḥ sahitā prāptā mantrayitvā viniścayam ॥

अग्निरुवाच । कथं मां त्वं विजानीषे कामार्तमितराः कथम् । यास्त्वया कीर्तिताः सर्वाः सप्तर्षीणां प्रियाः स्त्रियः ॥

agnir uvāca । kathaṁ māṁ tvaṁ vijānīṣe kāmārtam itarāḥ katham । yās tvayā kīrtitāḥ sarvāḥ saptarṣīṇāṁ priyāḥ striyaḥ ॥

शिवोवाच । अस्माकं त्वं प्रियो नित्यं बिभीमस्तु वयं तव । त्वच्चित्तमिङ्गितैर्ज्ञात्वा प्रेषितास्मि तवान्तिकम् ॥

śivovāca । asmākaṁ tvaṁ priyo nityaṁ bibhīmas tu vayaṁ tava । tvaccittam iṅgitair jñātvā preṣitāsmi tavāntikam ॥

मैथुनायेह संप्राप्ता कामं प्राप्तं द्रुतं चर । मातरो मां प्रतीक्षन्ते गमिष्यामि हुताशन ॥

maithunāyeha saṁprāptā kāmaṁ prāptaṁ drutaṁ cara । mātaro māṁ pratīkṣante gamiṣyāmi hutāśana ॥

मार्कण्डेय उवाच । ततोऽग्निरुपयेमे तां शिवां प्रीतिमुदायुतः । प्रीत्या देवी च संयुक्ता शुक्रं जग्राह पाणिना ॥

mārkaṇḍeya uvāca । tato ’gnir upayeme tāṁ śivāṁ prītimudāyutaḥ । prītyā devī ca saṁyuktā śukraṁ jagrāha pāṇinā ॥

अचिन्तयन्ममेदं ये रूपं द्रक्ष्यन्ति कानने । ते ब्राह्मणीनामनृतं दोषं वक्ष्यन्ति पावके ॥

acintayan mamedaṁ ye rūpaṁ drakṣyanti kānane । te brāhmaṇīnām anr̥taṁ doṣaṁ vakṣyanti pāvake ॥

तस्मादेतद्रक्ष्यमाणा गरुडी संभवाम्यहम् । वनान्निर्गमनं चैव सुखं मम भविष्यति ॥

tasmād etad rakṣyamāṇā garuḍī saṁbhavāmy aham । vanān nirgamanaṁ caiva sukhaṁ mama bhaviṣyati ॥

सुपर्णी सा तदा भूत्वा निर्जगाम महावनात् । अपश्यत्पर्वतं श्वेतं शरस्तम्बैः सुसंवृतम् ॥

suparṇī sā tadā bhūtvā nirjagāma mahāvanāt । apaśyat parvataṁ śvetaṁ śarastambaiḥ susaṁvr̥tam ॥

दृष्टीविषैः सप्तशीर्षैर्गुप्तं भोगिभिरद्भुतैः । रक्षोभिश्च पिशाचैश्च रौद्रैर्भूतगणैस्तथा । राक्षसीभिश्च संपूर्णमनेकैश्च मृगद्विजैः ॥

dr̥ṣṭīviṣaiḥ saptaśīrṣair guptaṁ bhogibhir adbhutaiḥ । rakṣobhiś ca piśācaiś ca raudrair bhūtagaṇais tathā । rākṣasībhiś ca saṁpūrṇam anekaiś ca mr̥gadvijaiḥ ॥

सा तत्र सहसा गत्वा शैलपृष्ठं सुदुर्गमम् । प्राक्षिपत्काञ्चने कुण्डे शुक्रं सा त्वरिता सती ॥

sā tatra sahasā gatvā śailapr̥ṣṭhaṁ sudurgamam । prākṣipat kāñcane kuṇḍe śukraṁ sā tvaritā satī ॥

शिष्टानामपि सा देवी सप्तर्षीणां महात्मनाम् । पत्नीसरूपतां कृत्वा कामयामास पावकम् ॥

śiṣṭānām api sā devī saptarṣīṇāṁ mahātmanām । patnīsarūpatāṁ kr̥tvā kāmayām āsa pāvakam ॥

दिव्यरूपमरुन्धत्याः कर्तुं न शकितं तया । तस्यास्तपःप्रभावेण भर्तृशुश्रूषणेन च ॥

divyarūpam arundhatyāḥ kartuṁ na śakitaṁ tayā । tasyās tapaḥprabhāveṇa bhartr̥śuśrūṣaṇena ca ॥

षट्कृत्वस्तत्तु निक्षिप्तमग्ने रेतः कुरूत्तम । तस्मिन्कुण्डे प्रतिपदि कामिन्या स्वाहया तदा ॥

ṣaṭkr̥tvas tat tu nikṣiptam agne retaḥ kurūttama । tasmin kuṇḍe pratipadi kāminyā svāhayā tadā ॥

तत्स्कन्नं तेजसा तत्र संभृतं जनयत्सुतम् । ऋषिभिः पूजितं स्कन्नमनयत्स्कन्दतां ततः ॥

tat skannaṁ tejasā tatra saṁbhr̥taṁ janayat sutam । r̥ṣibhiḥ pūjitaṁ skannam anayat skandatāṁ tataḥ ॥

षट्शिरा द्विगुणश्रोत्रो द्वादशाक्षिभुजक्रमः । एकग्रीवस्त्वेककायः कुमारः समपद्यत ॥

ṣaṭśirā dviguṇaśrotro dvādaśākṣibhujakramaḥ । ekagrīvas tv ekakāyaḥ kumāraḥ samapadyata ॥

द्वितीयायामभिव्यक्तस्तृतीयायां शिशुर्बभौ । अङ्गप्रत्यङ्गसंभूतश्चतुर्थ्यामभवद्गुहः ॥

dvitīyāyām abhivyaktas tr̥tīyāyāṁ śiśur babhau । aṅgapratyaṅgasaṁbhūtaś caturthyām abhavad guhaḥ ॥

लोहिताभ्रेण महता संवृतः सह विद्युता । लोहिताभ्रे सुमहति भाति सूर्य इवोदितः ॥

lohitābhreṇa mahatā saṁvr̥taḥ saha vidyutā । lohitābhre sumahati bhāti sūrya ivoditaḥ ॥

गृहीतं तु धनुस्तेन विपुलं लोमहर्षणम् । न्यस्तं यत्त्रिपुरघ्नेन सुरारिविनिकृन्तनम् ॥

gr̥hītaṁ tu dhanus tena vipulaṁ lomaharṣaṇam । nyastaṁ yat tripuraghnena surārivinikr̥ntanam ॥

तद्गृहीत्वा धनुःश्रेष्ठं ननाद बलवांस्तदा । संमोहयन्निवेमान्स त्रीँल्लोकान्सचराचरान् ॥

tad gr̥hītvā dhanuḥśreṣṭhaṁ nanāda balavāṁs tadā । saṁmohayann ivemān sa trīm̐l lokān sacarācarān ॥

तस्य तं निनदं श्रुत्वा महामेघौघनिस्वनम् । उत्पेततुर्महानागौ चित्रश्चैरावतश्च ह ॥

tasya taṁ ninadaṁ śrutvā mahāmeghaughanisvanam । utpetatur mahānāgau citraś cairāvataś ca ha ॥

तावापतन्तौ संप्रेक्ष्य स बालार्कसमद्युतिः । द्वाभ्यां गृहीत्वा पाणिभ्यां शक्तिं चान्येन पाणिना । अपरेणाग्निदायादस्ताम्रचूडं भुजेन सः ॥

tāv āpatantau saṁprekṣya sa bālārkasamadyutiḥ । dvābhyāṁ gr̥hītvā pāṇibhyāṁ śaktiṁ cānyena pāṇinā । apareṇāgnidāyādas tāmracūḍaṁ bhujena saḥ ॥

महाकायमुपश्लिष्टं कुक्कुटं बलिनां वरम् । गृहीत्वा व्यनदद्भीमं चिक्रीड च महाबलः ॥

mahākāyam upaśliṣṭaṁ kukkuṭaṁ balināṁ varam । gr̥hītvā vyanadad bhīmaṁ cikrīḍa ca mahābalaḥ ॥

द्वाभ्यां भुजाभ्यां बलवान्गृहीत्वा शङ्खमुत्तमम् । प्राध्मापयत भूतानां त्रासनं बलिनामपि ॥

dvābhyāṁ bhujābhyāṁ balavān gr̥hītvā śaṅkham uttamam । prādhmāpayata bhūtānāṁ trāsanaṁ balinām api ॥

द्वाभ्यां भुजाभ्यामाकाशं बहुशो निजघान सः । क्रीडन्भाति महासेनस्त्रीँल्लोकान्वदनैः पिबन् । पर्वताग्रेऽप्रमेयात्मा रश्मिमानुदये यथा ॥

dvābhyāṁ bhujābhyām ākāśaṁ bahuśo nijaghāna saḥ । krīḍan bhāti mahāsenas trīm̐l lokān vadanaiḥ piban । parvatāgre ’prameyātmā raśmimān udaye yathā ॥

स तस्य पर्वतस्याग्रे निषण्णोऽद्भुतविक्रमः । व्यलोकयदमेयात्मा मुखैर्नानाविधैर्दिशः । स पश्यन्विविधान्भावांश्चकार निनदं पुनः ॥

sa tasya parvatasyāgre niṣaṇṇo ’dbhutavikramaḥ । vyalokayad ameyātmā mukhair nānāvidhair diśaḥ । sa paśyan vividhān bhāvāṁś cakāra ninadaṁ punaḥ ॥

तस्य तं निनदं श्रुत्वा न्यपतन्बहुधा जनाः । भीताश्चोद्विग्नमनसस्तमेव शरणं ययुः ॥

tasya taṁ ninadaṁ śrutvā nyapatan bahudhā janāḥ । bhītāś codvignamanasas tam eva śaraṇaṁ yayuḥ ॥

ये तु तं संश्रिता देवं नानावर्णास्तदा जनाः । तानप्याहुः पारिषदान्ब्राह्मणाः सुमहाबलान् ॥

ye tu taṁ saṁśritā devaṁ nānāvarṇās tadā janāḥ । tān apy āhuḥ pāriṣadān brāhmaṇāḥ sumahābalān ॥

स तूत्थाय महाबाहुरुपसान्त्व्य च ताञ्जनान् । धनुर्विकृष्य व्यसृजद्बाणाञ्श्वेते महागिरौ ॥

sa tūtthāya mahābāhur upasāntvya ca tāñ janān । dhanur vikr̥ṣya vyasr̥jad bāṇāñ śvete mahāgirau ॥

बिभेद स शरैः शैलं क्रौञ्चं हिमवतः सुतम् । तेन हंसाश्च गृध्राश्च मेरुं गच्छन्ति पर्वतम् ॥

bibheda sa śaraiḥ śailaṁ krauñcaṁ himavataḥ sutam । tena haṁsāś ca gr̥dhrāś ca meruṁ gacchanti parvatam ॥

स विशीर्णोऽपतच्छैलो भृशमार्तस्वरान्रुवन् । तस्मिन्निपतिते त्वन्ये नेदुः शैला भृशं भयात् ॥

sa viśīrṇo ’patac chailo bhr̥śam ārtasvarān ruvan । tasmin nipatite tv anye neduḥ śailā bhr̥śaṁ bhayāt ॥

स तं नादं भृशार्तानां श्रुत्वापि बलिनां वरः । न प्राव्यथदमेयात्मा शक्तिमुद्यम्य चानदत् ॥

sa taṁ nādaṁ bhr̥śārtānāṁ śrutvāpi balināṁ varaḥ । na prāvyathad ameyātmā śaktim udyamya cānadat ॥

सा तदा विपुला शक्तिः क्षिप्ता तेन महात्मना । बिभेद शिखरं घोरं श्वेतस्य तरसा गिरेः ॥

sā tadā vipulā śaktiḥ kṣiptā tena mahātmanā । bibheda śikharaṁ ghoraṁ śvetasya tarasā gireḥ ॥

स तेनाभिहतो दीनो गिरिः श्वेतोऽचलैः सह । उत्पपात महीं त्यक्त्वा भीतस्तस्मान्महात्मनः ॥

sa tenābhihato dīno giriḥ śveto ’calaiḥ saha । utpapāta mahīṁ tyaktvā bhītas tasmān mahātmanaḥ ॥

ततः प्रव्यथिता भूमिर्व्यशीर्यत समन्ततः । आर्ता स्कन्दं समासाद्य पुनर्बलवती बभौ ॥

tataḥ pravyathitā bhūmir vyaśīryata samantataḥ । ārtā skandaṁ samāsādya punar balavatī babhau ॥

पर्वताश्च नमस्कृत्य तमेव पृथिवीं गताः । अथायमभजल्लोकः स्कन्दं शुक्लस्य पञ्चमीम् ॥

parvatāś ca namaskr̥tya tam eva pr̥thivīṁ gatāḥ । athāyam abhajal lokaḥ skandaṁ śuklasya pañcamīm ॥