Adhyāya 194

मार्कण्डेय उवाच । स एवमुक्तो राजर्षिरुत्तङ्केनापराजितः । उत्तङ्कं कौरवश्रेष्ठ कृताञ्जलिरथाब्रवीत् ॥

mārkaṇḍeya uvāca । sa evam ukto rājarṣir uttaṅkenāparājitaḥ । uttaṅkaṁ kauravaśreṣṭha kr̥tāñjalir athābravīt ॥

न तेऽभिगमनं ब्रह्मन्मोघमेतद्भविष्यति । पुत्रो ममायं भगवन्कुवलाश्व इति स्मृतः ॥

na te ’bhigamanaṁ brahman mogham etad bhaviṣyati । putro mamāyaṁ bhagavan kuvalāśva iti smr̥taḥ ॥

धृतिमान्क्षिप्रकारी च वीर्येणाप्रतिमो भुवि । प्रियं वै सर्वमेतत्ते करिष्यति न संशयः ॥

dhr̥timān kṣiprakārī ca vīryeṇāpratimo bhuvi । priyaṁ vai sarvam etat te kariṣyati na saṁśayaḥ ॥

पुत्रैः परिवृतः सर्वैः शूरैः परिघबाहुभिः । विसर्जयस्व मां ब्रह्मन्न्यस्तशस्त्रोऽस्मि सांप्रतम् ॥

putraiḥ parivr̥taḥ sarvaiḥ śūraiḥ parighabāhubhiḥ । visarjayasva māṁ brahman nyastaśastro ’smi sāṁpratam ॥

तथास्त्विति च तेनोक्तो मुनिनामिततेजसा । स तमादिश्य तनयमुत्तङ्काय महात्मने । क्रियतामिति राजर्षिर्जगाम वनमुत्तमम् ॥

tathāstv iti ca tenokto munināmitatejasā । sa tam ādiśya tanayam uttaṅkāya mahātmane । kriyatām iti rājarṣir jagāma vanam uttamam ॥

युधिष्ठिर उवाच । क एष भगवन्दैत्यो महावीर्यस्तपोधन । कस्य पुत्रोऽथ नप्ता वा एतदिच्छामि वेदितुम् ॥

yudhiṣṭhira uvāca । ka eṣa bhagavan daityo mahāvīryas tapodhana । kasya putro ’tha naptā vā etad icchāmi veditum ॥

एवं महाबलो दैत्यो न श्रुतो मे तपोधन । एतदिच्छामि भगवन्याथातथ्येन वेदितुम् । सर्वमेव महाप्राज्ञ विस्तरेण तपोधन ॥

evaṁ mahābalo daityo na śruto me tapodhana । etad icchāmi bhagavan yāthātathyena veditum । sarvam eva mahāprājña vistareṇa tapodhana ॥

मार्कण्डेय उवाच । शृणु राजन्निदं सर्वं यथावृत्तं नराधिप । एकार्णवे तदा घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । प्रनष्टेषु च भूतेषु सर्वेषु भरतर्षभ ॥

mārkaṇḍeya uvāca । śr̥ṇu rājann idaṁ sarvaṁ yathāvr̥ttaṁ narādhipa । ekārṇave tadā ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame । pranaṣṭeṣu ca bhūteṣu sarveṣu bharatarṣabha ॥

प्रभवः सर्वभूतानां शाश्वतः पुरुषोऽव्ययः । सुष्वाप भगवान्विष्णुरप्शय्यामेक एव ह । नागस्य भोगे महति शेषस्यामिततेजसः ॥

prabhavaḥ sarvabhūtānāṁ śāśvataḥ puruṣo ’vyayaḥ । suṣvāpa bhagavān viṣṇur apśayyām eka eva ha । nāgasya bhoge mahati śeṣasyāmitatejasaḥ ॥

लोककर्ता महाभाग भगवानच्युतो हरिः । नागभोगेन महता परिरभ्य महीमिमाम् ॥

lokakartā mahābhāga bhagavān acyuto hariḥ । nāgabhogena mahatā parirabhya mahīm imām ॥

स्वपतस्तस्य देवस्य पद्मं सूर्यसमप्रभम् । नाभ्यां विनिःसृतं तत्र यत्रोत्पन्नः पितामहः । साक्षाल्लोकगुरुर्ब्रह्मा पद्मे सूर्येन्दुसप्रभे ॥

svapatas tasya devasya padmaṁ sūryasamaprabham । nābhyāṁ viniḥsr̥taṁ tatra yatrotpannaḥ pitāmahaḥ । sākṣāl lokagurur brahmā padme sūryendusaprabhe ॥

चतुर्वेदश्चतुर्मूर्तिस्तथैव च चतुर्मुखः । स्वप्रभावाद्दुराधर्षो महाबलपराक्रमः ॥

caturvedaś caturmūrtis tathaiva ca caturmukhaḥ । svaprabhāvād durādharṣo mahābalaparākramaḥ ॥

कस्यचित्त्वथ कालस्य दानवौ वीर्यवत्तरौ । मधुश्च कैटभश्चैव दृष्टवन्तौ हरिं प्रभुम् ॥

kasya cit tv atha kālasya dānavau vīryavattarau । madhuś ca kaiṭabhaś caiva dr̥ṣṭavantau hariṁ prabhum ॥

शयानं शयने दिव्ये नागभोगे महाद्युतिम् । बहुयोजनविस्तीर्णे बहुयोजनमायते ॥

śayānaṁ śayane divye nāgabhoge mahādyutim । bahuyojanavistīrṇe bahuyojanam āyate ॥

किरीटकौस्तुभधरं पीतकौशेयवाससम् । दीप्यमानं श्रिया राजंस्तेजसा वपुषा तथा । सहस्रसूर्यप्रतिममद्भुतोपमदर्शनम् ॥

kirīṭakaustubhadharaṁ pītakauśeyavāsasam । dīpyamānaṁ śriyā rājaṁs tejasā vapuṣā tathā । sahasrasūryapratimam adbhutopamadarśanam ॥

विस्मयः सुमहानासीन्मधुकैटभयोस्तदा । दृष्ट्वा पितामहं चैव पद्मे पद्मनिभेक्षणम् ॥

vismayaḥ sumahān āsīn madhukaiṭabhayos tadā । dr̥ṣṭvā pitāmahaṁ caiva padme padmanibhekṣaṇam ॥

वित्रासयेतामथ तौ ब्रह्माणममितौजसम् । वित्रास्यमानो बहुशो ब्रह्मा ताभ्यां महायशाः । अकम्पयत्पद्मनालं ततोऽबुध्यत केशवः ॥

vitrāsayetām atha tau brahmāṇam amitaujasam । vitrāsyamāno bahuśo brahmā tābhyāṁ mahāyaśāḥ । akampayat padmanālaṁ tato ’budhyata keśavaḥ ॥

अथापश्यत गोविन्दो दानवौ वीर्यवत्तरौ । दृष्ट्वा तावब्रवीद्देवः स्वागतं वां महाबलौ । ददानि वां वरं श्रेष्ठं प्रीतिर्हि मम जायते ॥

athāpaśyata govindo dānavau vīryavattarau । dr̥ṣṭvā tāv abravīd devaḥ svāgataṁ vāṁ mahābalau । dadāni vāṁ varaṁ śreṣṭhaṁ prītir hi mama jāyate ॥

तौ प्रहस्य हृषीकेशं महावीर्यौ महासुरौ । प्रत्यब्रूतां महाराज सहितौ मधुसूदनम् ॥

tau prahasya hr̥ṣīkeśaṁ mahāvīryau mahāsurau । pratyabrūtāṁ mahārāja sahitau madhusūdanam ॥

आवां वरय देव त्वं वरदौ स्वः सुरोत्तम । दातारौ स्वो वरं तुभ्यं तद्ब्रवीह्यविचारयन् ॥

āvāṁ varaya deva tvaṁ varadau svaḥ surottama । dātārau svo varaṁ tubhyaṁ tad bravīhy avicārayan ॥

भगवानुवाच । प्रतिगृह्णे वरं वीरावीप्सितश्च वरो मम । युवां हि वीर्यसंपन्नौ न वामस्ति समः पुमान् ॥

bhagavān uvāca । pratigr̥hṇe varaṁ vīrāv īpsitaś ca varo mama । yuvāṁ hi vīryasaṁpannau na vām asti samaḥ pumān ॥

वध्यत्वमुपगच्छेतां मम सत्यपराक्रमौ । एतदिच्छाम्यहं कामं प्राप्तुं लोकहिताय वै ॥

vadhyatvam upagacchetāṁ mama satyaparākramau । etad icchāmy ahaṁ kāmaṁ prāptuṁ lokahitāya vai ॥

मधुकैटभावूचतुः । अनृतं नोक्तपूर्वं नौ स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा । सत्ये धर्मे च निरतौ विद्ध्यावां पुरुषोत्तम ॥

madhukaiṭabhāv ūcatuḥ । anr̥taṁ noktapūrvaṁ nau svaireṣv api kuto ’nyathā । satye dharme ca niratau viddhy āvāṁ puruṣottama ॥

बले रूपे च वीर्ये च शमे च न समोऽस्ति नौ । धर्मे तपसि दाने च शीलसत्त्वदमेषु च ॥

bale rūpe ca vīrye ca śame ca na samo ’sti nau । dharme tapasi dāne ca śīlasattvadameṣu ca ॥

उपप्लवो महानस्मानुपावर्तत केशव । उक्तं प्रतिकुरुष्व त्वं कालो हि दुरतिक्रमः ॥

upaplavo mahān asmān upāvartata keśava । uktaṁ pratikuruṣva tvaṁ kālo hi duratikramaḥ ॥

आवामिच्छावहे देव कृतमेकं त्वया विभो । अनावृतेऽस्मिन्नाकाशे वधं सुरवरोत्तम ॥

āvām icchāvahe deva kr̥tam ekaṁ tvayā vibho । anāvr̥te ’sminn ākāśe vadhaṁ suravarottama ॥

पुत्रत्वमभिगच्छाव तव चैव सुलोचन । वर एष वृतो देव तद्विद्धि सुरसत्तम ॥

putratvam abhigacchāva tava caiva sulocana । vara eṣa vr̥to deva tad viddhi surasattama ॥

भगवानुवाच । बाढमेवं करिष्यामि सर्वमेतद्भविष्यति ॥

bhagavān uvāca । bāḍham evaṁ kariṣyāmi sarvam etad bhaviṣyati ॥

मार्कण्डेय उवाच । विचिन्त्य त्वथ गोविन्दो नापश्यद्यदनावृतम् । अवकाशं पृथिव्यां वा दिवि वा मधुसूदनः ॥

mārkaṇḍeya uvāca । vicintya tv atha govindo nāpaśyad yad anāvr̥tam । avakāśaṁ pr̥thivyāṁ vā divi vā madhusūdanaḥ ॥

स्वकावनावृतावूरू दृष्ट्वा देववरस्तदा । मधुकैटभयो राजञ्शिरसी मधुसूदनः । चक्रेण शितधारेण न्यकृन्तत महायशाः ॥

svakāv anāvr̥tāv ūrū dr̥ṣṭvā devavaras tadā । madhukaiṭabhayo rājañ śirasī madhusūdanaḥ । cakreṇa śitadhāreṇa nyakr̥ntata mahāyaśāḥ ॥