Adhyāya 190

वैशंपायन उवाच । भूय एव ब्राह्मणमहाभाग्यं वक्तुमर्हसीत्यब्रवीत्पाण्डवेयो मार्कण्डेयम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । bhūya eva brāhmaṇamahābhāgyaṁ vaktum arhasīty abravīt pāṇḍaveyo mārkaṇḍeyam ॥

अथाचष्ट मार्कण्डेयः ॥

athācaṣṭa mārkaṇḍeyaḥ ॥

अयोध्यायामिक्ष्वाकुकुलोत्पन्नः पार्थिवः परिक्षिन्नाम मृगयामगमत् ॥

ayodhyāyām ikṣvākukulotpannaḥ pārthivaḥ parikṣin nāma mr̥gayām agamat ॥

तमेकाश्वेन मृगमनुसरन्तं मृगो दूरमपाहरत् ॥

tam ekāśvena mr̥gam anusarantaṁ mr̥go dūram apāharat ॥

अथाध्वनि जातश्रमः क्षुत्तृष्णाभिभूतश्च कस्मिंश्चिदुद्देशे नीलं वनषण्डमपश्यत् । तच्च विवेश ॥

athādhvani jātaśramaḥ kṣuttr̥ṣṇābhibhūtaś ca kasmiṁś cid uddeśe nīlaṁ vanaṣaṇḍam apaśyat । tac ca viveśa ॥

ततस्तस्य वनषण्डस्य मध्येऽतीव रमणीयं सरो दृष्ट्वा साश्व एव व्यगाहत ॥

tatas tasya vanaṣaṇḍasya madhye ’tīva ramaṇīyaṁ saro dr̥ṣṭvā sāśva eva vyagāhata ॥

अथाश्वस्तः स बिसमृणालमश्वस्याग्रे निक्षिप्य पुष्करिणीतीरे समाविशत् ॥

athāśvastaḥ sa bisamr̥ṇālam aśvasyāgre nikṣipya puṣkariṇītīre samāviśat ॥

ततः शयानो मधुरं गीतशब्दमशृणोत् ॥

tataḥ śayāno madhuraṁ gītaśabdam aśr̥ṇot ॥

स श्रुत्वाचिन्तयत् । नेह मनुष्यगतिं पश्यामि । कस्य खल्वयं गीतशब्द इति ॥

sa śrutvācintayat । neha manuṣyagatiṁ paśyāmi । kasya khalv ayaṁ gītaśabda iti ॥

अथापश्यत्कन्यां परमरूपदर्शनीयां पुष्पाण्यवचिन्वतीं गायन्तीं च ॥

athāpaśyat kanyāṁ paramarūpadarśanīyāṁ puṣpāṇy avacinvatīṁ gāyantīṁ ca ॥

अथ सा राज्ञः समीपे पर्यक्रामत् ॥

atha sā rājñaḥ samīpe paryakrāmat ॥

तामब्रवीद्राजा । कस्यासि सुभगे त्वमिति ॥

tām abravīd rājā । kasyāsi subhage tvam iti ॥

सा प्रत्युवाच । कन्यास्मीति ॥

sā pratyuvāca । kanyāsmīti ॥

तां राजोवाच । अर्थी त्वयाहमिति ॥

tāṁ rājovāca । arthī tvayāham iti ॥

अथोवाच कन्या । समयेनाहं शक्या त्वया लब्धुम् । नान्यथेति ॥

athovāca kanyā । samayenāhaṁ śakyā tvayā labdhum । nānyatheti ॥

तां राजा समयमपृच्छत् ॥

tāṁ rājā samayam apr̥cchat ॥

ततः कन्येदमुवाच । उदकं मे न दर्शयितव्यमिति ॥

tataḥ kanyedam uvāca । udakaṁ me na darśayitavyam iti ॥

स राजा बाढमित्युक्त्वा तां समागम्य तया सहास्ते ॥

sa rājā bāḍham ity uktvā tāṁ samāgamya tayā sahāste ॥

तत्रैवासीने राजनि सेनान्वगच्छत् । पदेनानुपदं दृष्ट्वा राजानं परिवार्यातिष्ठत् ॥

tatraivāsīne rājani senānvagacchat । padenānupadaṁ dr̥ṣṭvā rājānaṁ parivāryātiṣṭhat ॥

पर्याश्वस्तश्च राजा तयैव सह शिबिकया प्रायादविघाटितया । स्वनगरमनुप्राप्य रहसि तया सह रमन्नास्ते । नान्यत्किंचनापश्यत् ॥

paryāśvastaś ca rājā tayaiva saha śibikayā prāyād avighāṭitayā । svanagaram anuprāpya rahasi tayā saha ramann āste । nānyat kiṁ canāpaśyat ॥

अथ प्रधानामात्यस्तस्याभ्याशचराः स्त्रियोऽपृच्छत् । किमत्र प्रयोजनं वर्तत इति ॥

atha pradhānāmātyas tasyābhyāśacarāḥ striyo ’pr̥cchat । kim atra prayojanaṁ vartata iti ॥

अथाब्रुवंस्ताः स्त्रियः । अपूर्वमिव पश्याम उदकं नात्र नीयतेति ॥

athābruvaṁs tāḥ striyaḥ । apūrvam iva paśyāma udakaṁ nātra nīyateti ॥

अथामात्योऽनुदकं वनं कारयित्वोदारवृक्षं बहुमूलपुष्पफलं रहस्युपगम्य राजानमब्रवीत् । वनमिदमुदारमनुदकम् । साध्वत्र रम्यतामिति ॥

athāmātyo ’nudakaṁ vanaṁ kārayitvodāravr̥kṣaṁ bahumūlapuṣpaphalaṁ rahasy upagamya rājānam abravīt । vanam idam udāram anudakam । sādhv atra ramyatām iti ॥

स तस्य वचनात्तयैव सह देव्या तद्वनं प्राविशत् । स कदाचित्तस्मिन्वने रम्ये तयैव सह व्यवहरत् । अथ क्षुत्तृष्णार्दितः श्रान्तोऽतिमात्रमतिमुक्तागारमपश्यत् ॥

sa tasya vacanāt tayaiva saha devyā tad vanaṁ prāviśat । sa kadā cit tasmin vane ramye tayaiva saha vyavaharat । atha kṣuttr̥ṣṇārditaḥ śrānto ’timātram atimuktāgāram apaśyat ॥

तत्प्रविश्य राजा सह प्रियया सुधातलसुकृतां विमलसलिलपूर्णां वापीमपश्यत् ॥

tat praviśya rājā saha priyayā sudhātalasukr̥tāṁ vimalasalilapūrṇāṁ vāpīm apaśyat ॥

दृष्ट्वैव च तां तस्या एव तीरे सहैव तया देव्या व्यतिष्ठत् ॥

dr̥ṣṭvaiva ca tāṁ tasyā eva tīre sahaiva tayā devyā vyatiṣṭhat ॥

अथ तां देवीं स राजाब्रवीत् । साध्ववतर वापीसलिलमिति ॥

atha tāṁ devīṁ sa rājābravīt । sādhv avatara vāpīsalilam iti ॥

सा तद्वचः श्रुत्वावतीर्य वापीं न्यमज्जत् । न पुनरुदमज्जत् ॥

sā tadvacaḥ śrutvāvatīrya vāpīṁ nyamajjat । na punar udamajjat ॥

तां मृगयमाणो राजा नापश्यत् ॥

tāṁ mr̥gayamāṇo rājā nāpaśyat ॥

वापीमपि निःस्राव्य मण्डूकं श्वभ्रमुखे दृष्ट्वा क्रुद्ध आज्ञापयामास । सर्वमण्डूकवधः क्रियतामिति । यो मयार्थी स मृतकैर्मण्डूकैरुपायनैर्मामुपतिष्ठेदिति ॥

vāpīm api niḥsrāvya maṇḍūkaṁ śvabhramukhe dr̥ṣṭvā kruddha ājñāpayām āsa । sarvamaṇḍūkavadhaḥ kriyatām iti । yo mayārthī sa mr̥takair maṇḍūkair upāyanair mām upatiṣṭhed iti ॥

अथ मण्डूकवधे घोरे क्रियमाणे दिक्षु सर्वासु मण्डूकान्भयमाविशत् । ते भीता मण्डूकराज्ञे यथावृत्तं न्यवेदयन् ॥

atha maṇḍūkavadhe ghore kriyamāṇe dikṣu sarvāsu maṇḍūkān bhayam āviśat । te bhītā maṇḍūkarājñe yathāvr̥ttaṁ nyavedayan ॥

ततो मण्डूकराट्तापसवेषधारी राजानमभ्यगच्छत् ॥

tato maṇḍūkarāṭ tāpasaveṣadhārī rājānam abhyagacchat ॥

उपेत्य चैनमुवाच । मा राजन्क्रोधवशं गमः । प्रसादं कुरु । नार्हसि मण्डूकानामनपराधिनां वधं कर्तुमिति ॥

upetya cainam uvāca । mā rājan krodhavaśaṁ gamaḥ । prasādaṁ kuru । nārhasi maṇḍūkānām anaparādhināṁ vadhaṁ kartum iti ॥

श्लोकौ चात्र भवतः । मा मण्डूकाञ्जिघांस त्वं कोपं संधारयाच्युत । प्रक्षीयते धनोद्रेको जनानामविजानताम् ॥

ślokau cātra bhavataḥ । mā maṇḍūkāñ jighāṁsa tvaṁ kopaṁ saṁdhārayācyuta । prakṣīyate dhanodreko janānām avijānatām ॥

प्रतिजानीहि नैतांस्त्वं प्राप्य क्रोधं विमोक्ष्यसे । अलं कृत्वा तवाधर्मं मण्डूकैः किं हतैर्हि ते ॥

pratijānīhi naitāṁs tvaṁ prāpya krodhaṁ vimokṣyase । alaṁ kr̥tvā tavādharmaṁ maṇḍūkaiḥ kiṁ hatair hi te ॥

तमेवंवादिनमिष्टजनशोकपरीतात्मा राजा प्रोवाच । न हि क्षम्यते तन्मया । हनिष्याम्येतान् । एतैर्दुरात्मभिः प्रिया मे भक्षिता । सर्वथैव मे वध्या मण्डूकाः । नार्हसि विद्वन्मामुपरोद्धुमिति ॥

tam evaṁvādinam iṣṭajanaśokaparītātmā rājā provāca । na hi kṣamyate tan mayā । haniṣyāmy etān । etair durātmabhiḥ priyā me bhakṣitā । sarvathaiva me vadhyā maṇḍūkāḥ । nārhasi vidvan mām uparoddhum iti ॥

स तद्वाक्यमुपलभ्य व्यथितेन्द्रियमनाः प्रोवाच । प्रसीद राजन् । अहमायुर्नाम मण्डूकराजः । मम सा दुहिता सुशोभना नाम । तस्या दौःशील्यमेतत् । बहवो हि राजानस्तया विप्रलब्धपूर्वा इति ॥

sa tad vākyam upalabhya vyathitendriyamanāḥ provāca । prasīda rājan । aham āyur nāma maṇḍūkarājaḥ । mama sā duhitā suśobhanā nāma । tasyā dauḥśīlyam etat । bahavo hi rājānas tayā vipralabdhapūrvā iti ॥

तमब्रवीद्राजा । तयास्म्यर्थी । सा मे दीयतामिति ॥

tam abravīd rājā । tayāsmy arthī । sā me dīyatām iti ॥

अथैनां राज्ञे पितादात् । अब्रवीच्चैनाम् । एनं राजानं शुश्रूषस्वेति ॥

athaināṁ rājñe pitādāt । abravīc cainām । enaṁ rājānaṁ śuśrūṣasveti ॥

स उवाच दुहितरम् । यस्मात्त्वया राजानो विप्रलब्धास्तस्मादब्रह्मण्यानि तवापत्यानि भविष्यन्त्यनृतकत्वात्तवेति ॥

sa uvāca duhitaram । yasmāt tvayā rājāno vipralabdhās tasmād abrahmaṇyāni tavāpatyāni bhaviṣyanty anr̥takatvāt taveti ॥

स च राजा तामुपलभ्य तस्यां सुरतगुणनिबद्धहृदयो लोकत्रयैश्वर्यमिवोपलभ्य हर्षबाष्पकलया वाचा प्रणिपत्याभिपूज्य मण्डूकराजानमब्रवीत् । अनुगृहीतोऽस्मीति ॥

sa ca rājā tām upalabhya tasyāṁ surataguṇanibaddhahr̥dayo lokatrayaiśvaryam ivopalabhya harṣabāṣpakalayā vācā praṇipatyābhipūjya maṇḍūkarājānam abravīt । anugr̥hīto ’smīti ॥

स च मण्डूकराजो जामातरमनुज्ञाप्य यथागतमगच्छत् ॥

sa ca maṇḍūkarājo jāmātaram anujñāpya yathāgatam agacchat ॥

अथ कस्यचित्कालस्य तस्यां कुमारास्त्रयस्तस्य राज्ञः संबभूवुः शलो दलो बलश्चेति । ततस्तेषां ज्येष्ठं शलं समये पिता राज्येऽभिषिच्य तपसि धृतात्मा वनं जगाम ॥

atha kasya cit kālasya tasyāṁ kumārās trayas tasya rājñaḥ saṁbabhūvuḥ śalo dalo balaś ceti । tatas teṣāṁ jyeṣṭhaṁ śalaṁ samaye pitā rājye ’bhiṣicya tapasi dhr̥tātmā vanaṁ jagāma ॥

अथ कदाचिच्छलो मृगयामचरत् । मृगं चासाद्य रथेनान्वधावत् ॥

atha kadā cic chalo mr̥gayām acarat । mr̥gaṁ cāsādya rathenānvadhāvat ॥

सूतं चोवाच । शीघ्रं मां वहस्वेति ॥

sūtaṁ covāca । śīghraṁ māṁ vahasveti ॥

स तथोक्तः सूतो राजानमब्रवीत् । मा क्रियतामनुबन्धः । नैष शक्यस्त्वया मृगो ग्रहीतुं यद्यपि ते रथे युक्तौ वाम्यौ स्यातामिति ॥

sa tathoktaḥ sūto rājānam abravīt । mā kriyatām anubandhaḥ । naiṣa śakyas tvayā mr̥go grahītuṁ yady api te rathe yuktau vāmyau syātām iti ॥

ततोऽब्रवीद्राजा सूतम् । आचक्ष्व मे वाम्यौ । हन्मि वा त्वामिति ॥

tato ’bravīd rājā sūtam । ācakṣva me vāmyau । hanmi vā tvām iti ॥

स एवमुक्तो राजभयभीतो वामदेवशापभीतश्च सन्नाचख्यौ राज्ञे । वामदेवस्याश्वौ वाम्यौ मनोजवाविति ॥

sa evam ukto rājabhayabhīto vāmadevaśāpabhītaś ca sann ācakhyau rājñe । vāmadevasyāśvau vāmyau manojavāv iti ॥

अथैनमेवं ब्रुवाणमब्रवीद्राजा । वामदेवाश्रमं याहीति ॥

athainam evaṁ bruvāṇam abravīd rājā । vāmadevāśramaṁ yāhīti ॥

स गत्वा वामदेवाश्रमं तमृषिमब्रवीत् । भगवन्मृगो मया विद्धः पलायते । तं संभावयेयम् । अर्हसि मे वाम्यौ दातुमिति ॥

sa gatvā vāmadevāśramaṁ tam r̥ṣim abravīt । bhagavan mr̥go mayā viddhaḥ palāyate । taṁ saṁbhāvayeyam । arhasi me vāmyau dātum iti ॥

तमब्रवीदृषिः । ददानि ते वाम्यौ । कृतकार्येण भवता ममैव निर्यात्यौ क्षिप्रमिति ॥

tam abravīd r̥ṣiḥ । dadāni te vāmyau । kr̥takāryeṇa bhavatā mamaiva niryātyau kṣipram iti ॥

स च तावश्वौ प्रतिगृह्यानुज्ञाप्य चर्षिं प्रायाद्वाम्यसंयुक्तेन रथेन मृगं प्रति । गच्छंश्चाब्रवीत्सूतम् । अश्वरत्नाविमावयोग्यौ ब्राह्मणानाम् । नैतौ प्रतिदेयौ वामदेवायेति ॥

sa ca tāv aśvau pratigr̥hyānujñāpya carṣiṁ prāyād vāmyasaṁyuktena rathena mr̥gaṁ prati । gacchaṁś cābravīt sūtam । aśvaratnāv imāv ayogyau brāhmaṇānām । naitau pratideyau vāmadevāyeti ॥

एवमुक्त्वा मृगमवाप्य स्वनगरमेत्याश्वावन्तःपुरेऽस्थापयत् ॥

evam uktvā mr̥gam avāpya svanagaram etyāśvāvantaḥpure ’sthāpayat ॥

अथर्षिश्चिन्तयामास । तरुणो राजपुत्रः कल्याणं पत्रमासाद्य रमते । न मे प्रतिनिर्यातयति । अहो कष्टमिति ॥

atharṣiś cintayām āsa । taruṇo rājaputraḥ kalyāṇaṁ patram āsādya ramate । na me pratiniryātayati । aho kaṣṭam iti ॥

मनसा निश्चित्य मासि पूर्णे शिष्यमब्रवीत् । गच्छात्रेय । राजानं ब्रूहि । यदि पर्याप्तं निर्यातयोपाध्यायवाम्याविति ॥

manasā niścitya māsi pūrṇe śiṣyam abravīt । gacchātreya । rājānaṁ brūhi । yadi paryāptaṁ niryātayopādhyāyavāmyāv iti ॥

स गत्वैवं तं राजानमब्रवीत् ॥

sa gatvaivaṁ taṁ rājānam abravīt ॥

तं राजा प्रत्युवाच । राज्ञामेतद्वाहनम् । अनर्हा ब्राह्मणा रत्नानामेवंविधानाम् । किं च ब्राह्मणानामश्वैः कार्यम् । साधु प्रतिगम्यतामिति ॥

taṁ rājā pratyuvāca । rājñām etad vāhanam । anarhā brāhmaṇā ratnānām evaṁvidhānām । kiṁ ca brāhmaṇānām aśvaiḥ kāryam । sādhu pratigamyatām iti ॥

स गत्वैवमुपाध्यायायाचष्ट ॥

sa gatvaivam upādhyāyāyācaṣṭa ॥

तच्छ्रुत्वा वचनमप्रियं वामदेवः क्रोधपरीतात्मा स्वयमेव राजानमभिगम्याश्वार्थमभ्यचोदयत् । न चादाद्राजा ॥

tac chrutvā vacanam apriyaṁ vāmadevaḥ krodhaparītātmā svayam eva rājānam abhigamyāśvārtham abhyacodayat । na cādād rājā ॥

वामदेव उवाच । प्रयच्छ वाम्यौ मम पार्थिव त्वं; कृतं हि ते कार्यमन्यैरशक्यम् । मा त्वा वधीद्वरुणो घोरपाशै;र्ब्रह्मक्षत्रस्यान्तरे वर्तमानः ॥

vāmadeva uvāca । prayaccha vāmyau mama pārthiva tvaṁ; kr̥taṁ hi te kāryam anyair aśakyam । mā tvā vadhīd varuṇo ghorapāśair; brahmakṣatrasyāntare vartamānaḥ ॥

राजोवाच । अनड्वाहौ सुव्रतौ साधु दान्ता;वेतद्विप्राणां वाहनं वामदेव । ताभ्यां याहि त्वं यत्र कामो महर्षे; छन्दांसि वै त्वादृशं संवहन्ति ॥

rājovāca । anaḍvāhau suvratau sādhu dāntāv; etad viprāṇāṁ vāhanaṁ vāmadeva । tābhyāṁ yāhi tvaṁ yatra kāmo maharṣe; chandāṁsi vai tvādr̥śaṁ saṁvahanti ॥

वामदेव उवाच । छन्दांसि वै मादृशं संवहन्ति; लोकेऽमुष्मिन्पार्थिव यानि सन्ति । अस्मिंस्तु लोके मम यानमेत;दस्मद्विधानामपरेषां च राजन् ॥

vāmadeva uvāca । chandāṁsi vai mādr̥śaṁ saṁvahanti; loke ’muṣmin pārthiva yāni santi । asmiṁs tu loke mama yānam etad; asmadvidhānām apareṣāṁ ca rājan ॥

राजोवाच । चत्वारो वा गर्दभास्त्वां वहन्तु; श्रेष्ठाश्वतर्यो हरयो वा तुरंगाः । तैस्त्वं याहि क्षत्रियस्यैष वाहो; मम वाम्यौ न तवैतौ हि विद्धि ॥

rājovāca । catvāro vā gardabhās tvāṁ vahantu; śreṣṭhāśvataryo harayo vā turaṁgāḥ । tais tvaṁ yāhi kṣatriyasyaiṣa vāho; mama vāmyau na tavaitau hi viddhi ॥

वामदेव उवाच । घोरं व्रतं ब्राह्मणस्यैतदाहु;रेतद्राजन्यदिहाजीवमानः । अयस्मया घोररूपा महान्तो; वहन्तु त्वां शितशूलाश्चतुर्धा ॥

vāmadeva uvāca । ghoraṁ vrataṁ brāhmaṇasyaitad āhur; etad rājan yad ihājīvamānaḥ । ayasmayā ghorarūpā mahānto; vahantu tvāṁ śitaśūlāś caturdhā ॥

राजोवाच । ये त्वा विदुर्ब्राह्मणं वामदेव; वाचा हन्तुं मनसा कर्मणा वा । ते त्वां सशिष्यमिह पातयन्तु; मद्वाक्यनुन्नाः शितशूलासिहस्ताः ॥

rājovāca । ye tvā vidur brāhmaṇaṁ vāmadeva; vācā hantuṁ manasā karmaṇā vā । te tvāṁ saśiṣyam iha pātayantu; madvākyanunnāḥ śitaśūlāsihastāḥ ॥

वामदेव उवाच । नानुयोगा ब्राह्मणानां भवन्ति; वाचा राजन्मनसा कर्मणा वा । यस्त्वेवं ब्रह्म तपसान्वेति विद्वां;स्तेन श्रेष्ठो भवति हि जीवमानः ॥

vāmadeva uvāca । nānuyogā brāhmaṇānāṁ bhavanti; vācā rājan manasā karmaṇā vā । yas tv evaṁ brahma tapasānveti vidvāṁs; tena śreṣṭho bhavati hi jīvamānaḥ ॥

मार्कण्डेय उवाच । एवमुक्ते वामदेवेन राज;न्समुत्तस्थू राक्षसा घोररूपाः । तैः शूलहस्तैर्वध्यमानः स राजा; प्रोवाचेदं वाक्यमुच्चैस्तदानीम् ॥

mārkaṇḍeya uvāca । evam ukte vāmadevena rājan; samuttasthū rākṣasā ghorarūpāḥ । taiḥ śūlahastair vadhyamānaḥ sa rājā; provācedaṁ vākyam uccais tadānīm ॥

इक्ष्वाकवो यदि ब्रह्मन्दलो वा; विधेया मे यदि वान्ये विशोऽपि । नोत्स्रक्ष्येऽहं वामदेवस्य वाम्यौ; नैवंविधा धर्मशीला भवन्ति ॥

ikṣvākavo yadi brahman dalo vā; vidheyā me yadi vānye viśo ’pi । notsrakṣye ’haṁ vāmadevasya vāmyau; naivaṁvidhā dharmaśīlā bhavanti ॥

एवं ब्रुवन्नेव स यातुधानै;र्हतो जगामाशु महीं क्षितीशः । ततो विदित्वा नृपतिं निपातित;मिक्ष्वाकवो वै दलमभ्यषिञ्चन् ॥

evaṁ bruvann eva sa yātudhānair; hato jagāmāśu mahīṁ kṣitīśaḥ । tato viditvā nr̥patiṁ nipātitam; ikṣvākavo vai dalam abhyaṣiñcan ॥

राज्ये तदा तत्र गत्वा स विप्रः; प्रोवाचेदं वचनं वामदेवः । दलं राजानं ब्राह्मणानां हि देय;मेवं राजन्सर्वधर्मेषु दृष्टम् ॥

rājye tadā tatra gatvā sa vipraḥ; provācedaṁ vacanaṁ vāmadevaḥ । dalaṁ rājānaṁ brāhmaṇānāṁ hi deyam; evaṁ rājan sarvadharmeṣu dr̥ṣṭam ॥

बिभेषि चेत्त्वमधर्मान्नरेन्द्र; प्रयच्छ मे शीघ्रमेवाद्य वाम्यौ । एतच्छ्रुत्वा वामदेवस्य वाक्यं; स पार्थिवः सूतमुवाच रोषात् ॥

bibheṣi cet tvam adharmān narendra; prayaccha me śīghram evādya vāmyau । etac chrutvā vāmadevasya vākyaṁ; sa pārthivaḥ sūtam uvāca roṣāt ॥

एकं हि मे सायकं चित्ररूपं; दिग्धं विषेणाहर संगृहीतम् । येन विद्धो वामदेवः शयीत; संदश्यमानः श्वभिरार्तरूपः ॥

ekaṁ hi me sāyakaṁ citrarūpaṁ; digdhaṁ viṣeṇāhara saṁgr̥hītam । yena viddho vāmadevaḥ śayīta; saṁdaśyamānaḥ śvabhir ārtarūpaḥ ॥

वामदेव उवाच । जानामि पुत्रं दशवर्षं तवाहं; जातं महिष्यां श्येनजितं नरेन्द्र । तं जहि त्वं मद्वचनात्प्रणुन्न;स्तूर्णं प्रियं सायकैर्घोररूपैः ॥

vāmadeva uvāca । jānāmi putraṁ daśavarṣaṁ tavāhaṁ; jātaṁ mahiṣyāṁ śyenajitaṁ narendra । taṁ jahi tvaṁ madvacanāt praṇunnas; tūrṇaṁ priyaṁ sāyakair ghorarūpaiḥ ॥

मार्कण्डेय उवाच । एवमुक्तो वामदेवेन राज;न्नन्तःपुरे राजपुत्रं जघान । स सायकस्तिग्मतेजा विसृष्टः; श्रुत्वा दलस्तच्च वाक्यं बभाषे ॥

mārkaṇḍeya uvāca । evam ukto vāmadevena rājann; antaḥpure rājaputraṁ jaghāna । sa sāyakas tigmatejā visr̥ṣṭaḥ; śrutvā dalas tac ca vākyaṁ babhāṣe ॥

इक्ष्वाकवो हन्त चरामि वः प्रियं; निहन्मीमं विप्रमद्य प्रमथ्य । आनीयतामपरस्तिग्मतेजाः; पश्यध्वं मे वीर्यमद्य क्षितीशाः ॥

ikṣvākavo hanta carāmi vaḥ priyaṁ; nihanmīmaṁ vipram adya pramathya । ānīyatām aparas tigmatejāḥ; paśyadhvaṁ me vīryam adya kṣitīśāḥ ॥

वामदेव उवाच । यं त्वमेनं सायकं घोररूपं; विषेण दिग्धं मम संदधासि । न त्वमेनं शरवर्यं विमोक्तुं; संधातुं वा शक्ष्यसि मानवेन्द्र ॥

vāmadeva uvāca । yaṁ tvam enaṁ sāyakaṁ ghorarūpaṁ; viṣeṇa digdhaṁ mama saṁdadhāsi । na tvam enaṁ śaravaryaṁ vimoktuṁ; saṁdhātuṁ vā śakṣyasi mānavendra ॥

राजोवाच । इक्ष्वाकवः पश्यत मां गृहीतं; न वै शक्नोम्येष शरं विमोक्तुम् । न चास्य कर्तुं नाशमभ्युत्सहामि; आयुष्मान्वै जीवतु वामदेवः ॥

rājovāca । ikṣvākavaḥ paśyata māṁ gr̥hītaṁ; na vai śaknomy eṣa śaraṁ vimoktum । na cāsya kartuṁ nāśam abhyutsahāmi; āyuṣmān vai jīvatu vāmadevaḥ ॥

वामदेव उवाच । संस्पृशैनां महिषीं सायकेन; ततस्तस्मादेनसो मोक्ष्यसे त्वम् ॥

vāmadeva uvāca । saṁspr̥śaināṁ mahiṣīṁ sāyakena; tatas tasmād enaso mokṣyase tvam ॥

मार्कण्डेय उवाच । ततस्तथा कृतवान्पार्थिवस्तु; ततो मुनिं राजपुत्री बभाषे । यथा युक्तं वामदेवाहमेनं; दिने दिने संविशन्ती व्यशंसम् । ब्राह्मणेभ्यो मृगयन्ती सूनृतानि; तथा ब्रह्मन्पुण्यलोकं लभेयम् ॥

mārkaṇḍeya uvāca । tatas tathā kr̥tavān pārthivas tu; tato muniṁ rājaputrī babhāṣe । yathā yuktaṁ vāmadevāham enaṁ; dine dine saṁviśantī vyaśaṁsam । brāhmaṇebhyo mr̥gayantī sūnr̥tāni; tathā brahman puṇyalokaṁ labheyam ॥

वामदेव उवाच । त्वया त्रातं राजकुलं शुभेक्षणे; वरं वृणीष्वाप्रतिमं ददानि ते । प्रशाधीमं स्वजनं राजपुत्रि; इक्ष्वाकुराज्यं सुमहच्चाप्यनिन्द्ये ॥

vāmadeva uvāca । tvayā trātaṁ rājakulaṁ śubhekṣaṇe; varaṁ vr̥ṇīṣvāpratimaṁ dadāni te । praśādhīmaṁ svajanaṁ rājaputri; ikṣvākurājyaṁ sumahac cāpy anindye ॥

राजपुत्र्युवाच । वरं वृणे भगवन्नेकमेव; विमुच्यतां किल्बिषादद्य भर्ता । शिवेन चाध्याहि सपुत्रबान्धवं; वरो वृतो ह्येष मया द्विजाग्र्य ॥

rājaputry uvāca । varaṁ vr̥ṇe bhagavann ekam eva; vimucyatāṁ kilbiṣād adya bhartā । śivena cādhyāhi saputrabāndhavaṁ; varo vr̥to hy eṣa mayā dvijāgrya ॥

मार्कण्डेय उवाच । श्रुत्वा वचः स मुनी राजपुत्र्या;स्तथास्त्विति प्राह कुरुप्रवीर । ततः स राजा मुदितो बभूव; वाम्यौ चास्मै संप्रददौ प्रणम्य ॥

mārkaṇḍeya uvāca । śrutvā vacaḥ sa munī rājaputryās; tathāstv iti prāha kurupravīra । tataḥ sa rājā mudito babhūva; vāmyau cāsmai saṁpradadau praṇamya ॥