Adhyāya 17

वासुदेव उवाच । तां तूपयात्वा राजेन्द्र शाल्वः सौभपतिस्तदा । प्रभूतनरनागेन बलेनोपविवेश ह ॥

vāsudeva uvāca । tāṁ tūpayātvā rājendra śālvaḥ saubhapatis tadā । prabhūtanaranāgena balenopaviveśa ha ॥

समे निविष्टा सा सेना प्रभूतसलिलाशये । चतुरङ्गबलोपेता शाल्वराजाभिपालिता ॥

same niviṣṭā sā senā prabhūtasalilāśaye । caturaṅgabalopetā śālvarājābhipālitā ॥

वर्जयित्वा श्मशानानि देवतायतनानि च । वल्मीकांश्चैव चैत्यांश्च तन्निविष्टमभूद्बलम् ॥

varjayitvā śmaśānāni devatāyatanāni ca । valmīkāṁś caiva caityāṁś ca tanniviṣṭam abhūd balam ॥

अनीकानां विभागेन पन्थानः षट्कृताभवन् । प्रवणा नव चैवासञ्शाल्वस्य शिबिरे नृप ॥

anīkānāṁ vibhāgena panthānaḥ ṣaṭ kr̥tābhavan । pravaṇā nava caivāsañ śālvasya śibire nr̥pa ॥

सर्वायुधसमोपेतं सर्वशस्त्रविशारदम् । रथनागाश्वकलिलं पदातिध्वजसंकुलम् ॥

sarvāyudhasamopetaṁ sarvaśastraviśāradam । rathanāgāśvakalilaṁ padātidhvajasaṁkulam ॥

तुष्टपुष्टजनोपेतं वीरलक्षणलक्षितम् । विचित्रध्वजसंनाहं विचित्ररथकार्मुकम् ॥

tuṣṭapuṣṭajanopetaṁ vīralakṣaṇalakṣitam । vicitradhvajasaṁnāhaṁ vicitrarathakārmukam ॥

संनिवेश्य च कौरव्य द्वारकायां नरर्षभ । अभिसारयामास तदा वेगेन पतगेन्द्रवत् ॥

saṁniveśya ca kauravya dvārakāyāṁ nararṣabha । abhisārayām āsa tadā vegena patagendravat ॥

तदापतन्तं संदृश्य बलं शाल्वपतेस्तदा । निर्याय योधयामासुः कुमारा वृष्णिनन्दनाः ॥

tadāpatantaṁ saṁdr̥śya balaṁ śālvapates tadā । niryāya yodhayām āsuḥ kumārā vr̥ṣṇinandanāḥ ॥

असहन्तोऽभियानं तच्छाल्वराजस्य कौरव । चारुदेष्णश्च साम्बश्च प्रद्युम्नश्च महारथः ॥

asahanto ’bhiyānaṁ tac chālvarājasya kaurava । cārudeṣṇaś ca sāmbaś ca pradyumnaś ca mahārathaḥ ॥

ते रथैर्दंशिताः सर्वे विचित्राभरणध्वजाः । संसक्ताः शाल्वराजस्य बहुभिर्योधपुंगवैः ॥

te rathair daṁśitāḥ sarve vicitrābharaṇadhvajāḥ । saṁsaktāḥ śālvarājasya bahubhir yodhapuṁgavaiḥ ॥

गृहीत्वा तु धनुः साम्बः शाल्वस्य सचिवं रणे । योधयामास संहृष्टः क्षेमवृद्धिं चमूपतिम् ॥

gr̥hītvā tu dhanuḥ sāmbaḥ śālvasya sacivaṁ raṇe । yodhayām āsa saṁhr̥ṣṭaḥ kṣemavr̥ddhiṁ camūpatim ॥

तस्य बाणमयं वर्षं जाम्बवत्याः सुतो महत् । मुमोच भरतश्रेष्ठ यथा वर्षं सहस्रदृक् ॥

tasya bāṇamayaṁ varṣaṁ jāmbavatyāḥ suto mahat । mumoca bharataśreṣṭha yathā varṣaṁ sahasradr̥k ॥

तद्बाणवर्षं तुमुलं विषेहे स चमूपतिः । क्षेमवृद्धिर्महाराज हिमवानिव निश्चलः ॥

tad bāṇavarṣaṁ tumulaṁ viṣehe sa camūpatiḥ । kṣemavr̥ddhir mahārāja himavān iva niścalaḥ ॥

ततः साम्बाय राजेन्द्र क्षेमवृद्धिरपि स्म ह । मुमोच मायाविहितं शरजालं महत्तरम् ॥

tataḥ sāmbāya rājendra kṣemavr̥ddhir api sma ha । mumoca māyāvihitaṁ śarajālaṁ mahattaram ॥

ततो मायामयं जालं माययैव विदार्य सः । साम्बः शरसहस्रेण रथमस्याभ्यवर्षत ॥

tato māyāmayaṁ jālaṁ māyayaiva vidārya saḥ । sāmbaḥ śarasahasreṇa ratham asyābhyavarṣata ॥

ततः स विद्धः साम्बेन क्षेमवृद्धिश्चमूपतिः । अपायाज्जवनैरश्वैः साम्बबाणप्रपीडितः ॥

tataḥ sa viddhaḥ sāmbena kṣemavr̥ddhiś camūpatiḥ । apāyāj javanair aśvaiḥ sāmbabāṇaprapīḍitaḥ ॥

तस्मिन्विप्रद्रुते क्रूरे शाल्वस्याथ चमूपतौ । वेगवान्नाम दैतेयः सुतं मेऽभ्यद्रवद्बली ॥

tasmin vipradrute krūre śālvasyātha camūpatau । vegavān nāma daiteyaḥ sutaṁ me ’bhyadravad balī ॥

अभिपन्नस्तु राजेन्द्र साम्बो वृष्णिकुलोद्वहः । वेगं वेगवतो राजंस्तस्थौ वीरो विधारयन् ॥

abhipannas tu rājendra sāmbo vr̥ṣṇikulodvahaḥ । vegaṁ vegavato rājaṁs tasthau vīro vidhārayan ॥

स वेगवति कौन्तेय साम्बो वेगवतीं गदाम् । चिक्षेप तरसा वीरो व्याविध्य सत्यविक्रमः ॥

sa vegavati kaunteya sāmbo vegavatīṁ gadām । cikṣepa tarasā vīro vyāvidhya satyavikramaḥ ॥

तया त्वभिहतो राजन्वेगवानपतद्भुवि । वातरुग्ण इव क्षुण्णो जीर्णमूलो वनस्पतिः ॥

tayā tv abhihato rājan vegavān apatad bhuvi । vātarugṇa iva kṣuṇṇo jīrṇamūlo vanaspatiḥ ॥

तस्मिन्निपतिते वीरे गदानुन्ने महासुरे । प्रविश्य महतीं सेनां योधयामास मे सुतः ॥

tasmin nipatite vīre gadānunne mahāsure । praviśya mahatīṁ senāṁ yodhayām āsa me sutaḥ ॥

चारुदेष्णेन संसक्तो विविन्ध्यो नाम दानवः । महारथः समाज्ञातो महाराज महाधनुः ॥

cārudeṣṇena saṁsakto vivindhyo nāma dānavaḥ । mahārathaḥ samājñāto mahārāja mahādhanuḥ ॥

ततः सुतुमुलं युद्धं चारुदेष्णविविन्ध्ययोः । वृत्रवासवयो राजन्यथा पूर्वं तथाभवत् ॥

tataḥ sutumulaṁ yuddhaṁ cārudeṣṇavivindhyayoḥ । vr̥travāsavayo rājan yathā pūrvaṁ tathābhavat ॥

अन्योन्यस्याभिसंक्रुद्धावन्योन्यं जघ्नतुः शरैः । विनदन्तौ महाराज सिंहाविव महाबलौ ॥

anyonyasyābhisaṁkruddhāv anyonyaṁ jaghnatuḥ śaraiḥ । vinadantau mahārāja siṁhāv iva mahābalau ॥

रौक्मिणेयस्ततो बाणमग्न्यर्कोपमवर्चसम् । अभिमन्त्र्य महास्त्रेण संदधे शत्रुनाशनम् ॥

raukmiṇeyas tato bāṇam agnyarkopamavarcasam । abhimantrya mahāstreṇa saṁdadhe śatrunāśanam ॥

स विविन्ध्याय सक्रोधः समाहूय महारथः । चिक्षेप मे सुतो राजन्स गतासुरथापतत् ॥

sa vivindhyāya sakrodhaḥ samāhūya mahārathaḥ । cikṣepa me suto rājan sa gatāsur athāpatat ॥

विविन्ध्यं निहतं दृष्ट्वा तां च विक्षोभितां चमूम् । कामगेन स सौभेन शाल्वः पुनरुपागमत् ॥

vivindhyaṁ nihataṁ dr̥ṣṭvā tāṁ ca vikṣobhitāṁ camūm । kāmagena sa saubhena śālvaḥ punar upāgamat ॥

ततो व्याकुलितं सर्वं द्वारकावासि तद्बलम् । दृष्ट्वा शाल्वं महाबाहो सौभस्थं पृथिवीगतम् ॥

tato vyākulitaṁ sarvaṁ dvārakāvāsi tad balam । dr̥ṣṭvā śālvaṁ mahābāho saubhasthaṁ pr̥thivīgatam ॥

ततो निर्याय कौन्तेय व्यवस्थाप्य च तद्बलम् । आनर्तानां महाराज प्रद्युम्नो वाक्यमब्रवीत् ॥

tato niryāya kaunteya vyavasthāpya ca tad balam । ānartānāṁ mahārāja pradyumno vākyam abravīt ॥

सर्वे भवन्तस्तिष्ठन्तु सर्वे पश्यन्तु मां युधि । निवारयन्तं संग्रामे बलात्सौभं सराजकम् ॥

sarve bhavantas tiṣṭhantu sarve paśyantu māṁ yudhi । nivārayantaṁ saṁgrāme balāt saubhaṁ sarājakam ॥

अहं सौभपतेः सेनामायसैर्भुजगैरिव । धनुर्भुजविनिर्मुक्तैर्नाशयाम्यद्य यादवाः ॥

ahaṁ saubhapateḥ senām āyasair bhujagair iva । dhanurbhujavinirmuktair nāśayāmy adya yādavāḥ ॥

आश्वसध्वं न भीः कार्या सौभराडद्य नश्यति । मयाभिपन्नो दुष्टात्मा ससौभो विनशिष्यति ॥

āśvasadhvaṁ na bhīḥ kāryā saubharāḍ adya naśyati । mayābhipanno duṣṭātmā sasaubho vinaśiṣyati ॥

एवं ब्रुवति संहृष्टे प्रद्युम्ने पाण्डुनन्दन । विष्ठितं तद्बलं वीर युयुधे च यथासुखम् ॥

evaṁ bruvati saṁhr̥ṣṭe pradyumne pāṇḍunandana । viṣṭhitaṁ tad balaṁ vīra yuyudhe ca yathāsukham ॥