Adhyāya 18

वासुदेव उवाच । एवमुक्त्वा रौक्मिणेयो यादवान्भरतर्षभ । दंशितैर्हरिभिर्युक्तं रथमास्थाय काञ्चनम् ॥

vāsudeva uvāca । evam uktvā raukmiṇeyo yādavān bharatarṣabha । daṁśitair haribhir yuktaṁ ratham āsthāya kāñcanam ॥

उच्छ्रित्य मकरं केतुं व्यात्ताननमलंकृतम् । उत्पतद्भिरिवाकाशं तैर्हयैरन्वयात्परान् ॥

ucchritya makaraṁ ketuṁ vyāttānanam alaṁkr̥tam । utpatadbhir ivākāśaṁ tair hayair anvayāt parān ॥

विक्षिपन्नादयंश्चापि धनुःश्रेष्ठं महाबलः । तूणखड्गधरः शूरो बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् ॥

vikṣipan nādayaṁś cāpi dhanuḥśreṣṭhaṁ mahābalaḥ । tūṇakhaḍgadharaḥ śūro baddhagodhāṅgulitravān ॥

स विद्युच्चलितं चापं विहरन्वै तलात्तलम् । मोहयामास दैतेयान्सर्वान्सौभनिवासिनः ॥

sa vidyuccalitaṁ cāpaṁ viharan vai talāt talam । mohayām āsa daiteyān sarvān saubhanivāsinaḥ ॥

नास्य विक्षिपतश्चापं संदधानस्य चासकृत् । अन्तरं ददृशे कश्चिन्निघ्नतः शात्रवान्रणे ॥

nāsya vikṣipataś cāpaṁ saṁdadhānasya cāsakr̥t । antaraṁ dadr̥śe kaś cin nighnataḥ śātravān raṇe ॥

मुखस्य वर्णो न विकल्पतेऽस्य; चेलुश्च गात्राणि न चापि तस्य । सिंहोन्नतं चाप्यभिगर्जतोऽस्य; शुश्राव लोकोऽद्भुतरूपमग्र्यम् ॥

mukhasya varṇo na vikalpate ’sya; celuś ca gātrāṇi na cāpi tasya । siṁhonnataṁ cāpy abhigarjato ’sya; śuśrāva loko ’dbhutarūpam agryam ॥

जलेचरः काञ्चनयष्टिसंस्थो; व्यात्ताननः सर्वतिमिप्रमाथी । वित्रासयन्राजति वाहमुख्ये; शाल्वस्य सेनाप्रमुखे ध्वजाग्र्यः ॥

jalecaraḥ kāñcanayaṣṭisaṁstho; vyāttānanaḥ sarvatimipramāthī । vitrāsayan rājati vāhamukhye; śālvasya senāpramukhe dhvajāgryaḥ ॥

ततः स तूर्णं निष्पत्य प्रद्युम्नः शत्रुकर्शनः । शाल्वमेवाभिदुद्राव विधास्यन्कलहं नृप ॥

tataḥ sa tūrṇaṁ niṣpatya pradyumnaḥ śatrukarśanaḥ । śālvam evābhidudrāva vidhāsyan kalahaṁ nr̥pa ॥

अभियानं तु वीरेण प्रद्युम्नेन महाहवे । नामर्षयत संक्रुद्धः शाल्वः कुरुकुलोद्वह ॥

abhiyānaṁ tu vīreṇa pradyumnena mahāhave । nāmarṣayata saṁkruddhaḥ śālvaḥ kurukulodvaha ॥

स रोषमदमत्तो वै कामगादवरुह्य च । प्रद्युम्नं योधयामास शाल्वः परपुरंजयः ॥

sa roṣamadamatto vai kāmagād avaruhya ca । pradyumnaṁ yodhayām āsa śālvaḥ parapuraṁjayaḥ ॥

तयोः सुतुमुलं युद्धं शाल्ववृष्णिप्रवीरयोः । समेता ददृशुर्लोका बलिवासवयोरिव ॥

tayoḥ sutumulaṁ yuddhaṁ śālvavr̥ṣṇipravīrayoḥ । sametā dadr̥śur lokā balivāsavayor iva ॥

तस्य मायामयो वीर रथो हेमपरिष्कृतः । सध्वजः सपताकश्च सानुकर्षः सतूणवान् ॥

tasya māyāmayo vīra ratho hemapariṣkr̥taḥ । sadhvajaḥ sapatākaś ca sānukarṣaḥ satūṇavān ॥

स तं रथवरं श्रीमान्समारुह्य किल प्रभो । मुमोच बाणान्कौरव्य प्रद्युम्नाय महाबलः ॥

sa taṁ rathavaraṁ śrīmān samāruhya kila prabho । mumoca bāṇān kauravya pradyumnāya mahābalaḥ ॥

ततो बाणमयं वर्षं व्यसृजत्तरसा रणे । प्रद्युम्नो भुजवेगेन शाल्वं संमोहयन्निव ॥

tato bāṇamayaṁ varṣaṁ vyasr̥jat tarasā raṇe । pradyumno bhujavegena śālvaṁ saṁmohayann iva ॥

स तैरभिहतः संख्ये नामर्षयत सौभराट् । शरान्दीप्ताग्निसंकाशान्मुमोच तनये मम ॥

sa tair abhihataḥ saṁkhye nāmarṣayata saubharāṭ । śarān dīptāgnisaṁkāśān mumoca tanaye mama ॥

स शाल्वबाणै राजेन्द्र विद्धो रुक्मिणिनन्दनः । मुमोच बाणं त्वरितो मर्मभेदिनमाहवे ॥

sa śālvabāṇai rājendra viddho rukmiṇinandanaḥ । mumoca bāṇaṁ tvarito marmabhedinam āhave ॥

तस्य वर्म विभिद्याशु स बाणो मत्सुतेरितः । बिभेद हृदयं पत्री स पपात मुमोह च ॥

tasya varma vibhidyāśu sa bāṇo matsuteritaḥ । bibheda hr̥dayaṁ patrī sa papāta mumoha ca ॥

तस्मिन्निपतिते वीरे शाल्वराजे विचेतसि । संप्राद्रवन्दानवेन्द्रा दारयन्तो वसुंधराम् ॥

tasmin nipatite vīre śālvarāje vicetasi । saṁprādravan dānavendrā dārayanto vasuṁdharām ॥

हाहाकृतमभूत्सैन्यं शाल्वस्य पृथिवीपते । नष्टसंज्ञे निपतिते तदा सौभपतौ नृप ॥

hāhākr̥tam abhūt sainyaṁ śālvasya pr̥thivīpate । naṣṭasaṁjñe nipatite tadā saubhapatau nr̥pa ॥

तत उत्थाय कौरव्य प्रतिलभ्य च चेतनाम् । मुमोच बाणं तरसा प्रद्युम्नाय महाबलः ॥

tata utthāya kauravya pratilabhya ca cetanām । mumoca bāṇaṁ tarasā pradyumnāya mahābalaḥ ॥

तेन विद्धो महाबाहुः प्रद्युम्नः समरे स्थितः । जत्रुदेशे भृशं वीरो व्यवासीदद्रथे तदा ॥

tena viddho mahābāhuḥ pradyumnaḥ samare sthitaḥ । jatrudeśe bhr̥śaṁ vīro vyavāsīdad rathe tadā ॥

तं स विद्ध्वा महाराज शाल्वो रुक्मिणिनन्दनम् । ननाद सिंहनादं वै नादेनापूरयन्महीम् ॥

taṁ sa viddhvā mahārāja śālvo rukmiṇinandanam । nanāda siṁhanādaṁ vai nādenāpūrayan mahīm ॥

ततो मोहं समापन्ने तनये मम भारत । मुमोच बाणांस्त्वरितः पुनरन्यान्दुरासदान् ॥

tato mohaṁ samāpanne tanaye mama bhārata । mumoca bāṇāṁs tvaritaḥ punar anyān durāsadān ॥

स तैरभिहतो बाणैर्बहुभिस्तेन मोहितः । निश्चेष्टः कौरवश्रेष्ठ प्रद्युम्नोऽभूद्रणाजिरे ॥

sa tair abhihato bāṇair bahubhis tena mohitaḥ । niśceṣṭaḥ kauravaśreṣṭha pradyumno ’bhūd raṇājire ॥