Adhyāya 168

अर्जुन उवाच । ततोऽश्मवर्षं सुमहत्प्रादुरासीत्समन्ततः । नगमात्रैर्महाघोरैस्तन्मां दृढमपीडयत् ॥

arjuna uvāca । tato ’śmavarṣaṁ sumahat prādurāsīt samantataḥ । nagamātrair mahāghorais tan māṁ dr̥ḍham apīḍayat ॥

तदहं वज्रसंकाशैः शरैरिन्द्रास्त्रचोदितैः । अचूर्णयं वेगवद्भिः शतधैकैकमाहवे ॥

tad ahaṁ vajrasaṁkāśaiḥ śarair indrāstracoditaiḥ । acūrṇayaṁ vegavadbhiḥ śatadhaikaikam āhave ॥

चूर्ण्यमानेऽश्मवर्षे तु पावकः समजायत । तत्राश्मचूर्णमपतत्पावकप्रकरा इव ॥

cūrṇyamāne ’śmavarṣe tu pāvakaḥ samajāyata । tatrāśmacūrṇam apatat pāvakaprakarā iva ॥

ततोऽश्मवर्षे निहते जलवर्षं महत्तरम् । धाराभिरक्षमात्राभिः प्रादुरासीन्ममान्तिके ॥

tato ’śmavarṣe nihate jalavarṣaṁ mahattaram । dhārābhir akṣamātrābhiḥ prādurāsīn mamāntike ॥

नभसः प्रच्युता धारास्तिग्मवीर्याः सहस्रशः । आवृण्वन्सर्वतो व्योम दिशश्चोपदिशस्तथा ॥

nabhasaḥ pracyutā dhārās tigmavīryāḥ sahasraśaḥ । āvr̥ṇvan sarvato vyoma diśaś copadiśas tathā ॥

धाराणां च निपातेन वायोर्विस्फूर्जितेन च । गर्जितेन च दैत्यानां न प्राज्ञायत किंचन ॥

dhārāṇāṁ ca nipātena vāyor visphūrjitena ca । garjitena ca daityānāṁ na prājñāyata kiṁ cana ॥

धारा दिवि च संबद्धा वसुधायां च सर्वशः । व्यामोहयन्त मां तत्र निपतन्त्योऽनिशं भुवि ॥

dhārā divi ca saṁbaddhā vasudhāyāṁ ca sarvaśaḥ । vyāmohayanta māṁ tatra nipatantyo ’niśaṁ bhuvi ॥

तत्रोपदिष्टमिन्द्रेण दिव्यमस्त्रं विशोषणम् । दीप्तं प्राहिणवं घोरमशुष्यत्तेन तज्जलम् ॥

tatropadiṣṭam indreṇa divyam astraṁ viśoṣaṇam । dīptaṁ prāhiṇavaṁ ghoram aśuṣyat tena taj jalam ॥

हतेऽश्मवर्षे तु मया जलवर्षे च शोषिते । मुमुचुर्दानवा मायामग्निं वायुं च मानद ॥

hate ’śmavarṣe tu mayā jalavarṣe ca śoṣite । mumucur dānavā māyām agniṁ vāyuṁ ca mānada ॥

ततोऽहमग्निं व्यधमं सलिलास्त्रेण सर्वशः । शैलेन च महास्त्रेण वायोर्वेगमधारयम् ॥

tato ’ham agniṁ vyadhamaṁ salilāstreṇa sarvaśaḥ । śailena ca mahāstreṇa vāyor vegam adhārayam ॥

तस्यां प्रतिहतायां तु दानवा युद्धदुर्मदाः । प्राकुर्वन्विविधा माया यौगपद्येन भारत ॥

tasyāṁ pratihatāyāṁ tu dānavā yuddhadurmadāḥ । prākurvan vividhā māyā yaugapadyena bhārata ॥

ततो वर्षं प्रादुरभूत्सुमहल्लोमहर्षणम् । अस्त्राणां घोररूपाणामग्नेर्वायोस्तथाश्मनाम् ॥

tato varṣaṁ prādurabhūt sumahal lomaharṣaṇam । astrāṇāṁ ghorarūpāṇām agner vāyos tathāśmanām ॥

सा तु मायामयी वृष्टिः पीडयामास मां युधि । अथ घोरं तमस्तीव्रं प्रादुरासीत्समन्ततः ॥

sā tu māyāmayī vr̥ṣṭiḥ pīḍayām āsa māṁ yudhi । atha ghoraṁ tamas tīvraṁ prādurāsīt samantataḥ ॥

तमसा संवृते लोके घोरेण परुषेण च । तुरगा विमुखाश्चासन्प्रास्खलच्चापि मातलिः ॥

tamasā saṁvr̥te loke ghoreṇa paruṣeṇa ca । turagā vimukhāś cāsan prāskhalac cāpi mātaliḥ ॥

हस्ताद्धिरण्मयश्चास्य प्रतोदः प्रापतद्भुवि । असकृच्चाह मां भीतः क्वासीति भरतर्षभ ॥

hastād dhiraṇmayaś cāsya pratodaḥ prāpatad bhuvi । asakr̥c cāha māṁ bhītaḥ kvāsīti bharatarṣabha ॥

मां च भीराविशत्तीव्रा तस्मिन्विगतचेतसि । स च मां विगतज्ञानः संत्रस्त इदमब्रवीत् ॥

māṁ ca bhīr āviśat tīvrā tasmin vigatacetasi । sa ca māṁ vigatajñānaḥ saṁtrasta idam abravīt ॥

सुराणामसुराणां च संग्रामः सुमहानभूत् । अमृतार्थे पुरा पार्थ स च दृष्टो मयानघ ॥

surāṇām asurāṇāṁ ca saṁgrāmaḥ sumahān abhūt । amr̥tārthe purā pārtha sa ca dr̥ṣṭo mayānagha ॥

शम्बरस्य वधे चापि संग्रामः सुमहानभूत् । सारथ्यं देवराजस्य तत्रापि कृतवानहम् ॥

śambarasya vadhe cāpi saṁgrāmaḥ sumahān abhūt । sārathyaṁ devarājasya tatrāpi kr̥tavān aham ॥

तथैव वृत्रस्य वधे संगृहीता हया मया । वैरोचनेर्मया युद्धं दृष्टं चापि सुदारुणम् ॥

tathaiva vr̥trasya vadhe saṁgr̥hītā hayā mayā । vairocaner mayā yuddhaṁ dr̥ṣṭaṁ cāpi sudāruṇam ॥

एते मया महाघोराः संग्रामाः पर्युपासिताः । न चापि विगतज्ञानो भूतपूर्वोऽस्मि पाण्डव ॥

ete mayā mahāghorāḥ saṁgrāmāḥ paryupāsitāḥ । na cāpi vigatajñāno bhūtapūrvo ’smi pāṇḍava ॥

पितामहेन संहारः प्रजानां विहितो ध्रुवम् । न हि युद्धमिदं युक्तमन्यत्र जगतः क्षयात् ॥

pitāmahena saṁhāraḥ prajānāṁ vihito dhruvam । na hi yuddham idaṁ yuktam anyatra jagataḥ kṣayāt ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना । मोहयिष्यन्दानवानामहं मायामयं बलम् ॥

tasya tad vacanaṁ śrutvā saṁstabhyātmānam ātmanā । mohayiṣyan dānavānām ahaṁ māyāmayaṁ balam ॥

अब्रुवं मातलिं भीतं पश्य मे भुजयोर्बलम् । अस्त्राणां च प्रभावं मे धनुषो गाण्डिवस्य च ॥

abruvaṁ mātaliṁ bhītaṁ paśya me bhujayor balam । astrāṇāṁ ca prabhāvaṁ me dhanuṣo gāṇḍivasya ca ॥

अद्यास्त्रमाययैतेषां मायामेतां सुदारुणाम् । विनिहन्मि तमश्चोग्रं मा भैः सूत स्थिरो भव ॥

adyāstramāyayaiteṣāṁ māyām etāṁ sudāruṇām । vinihanmi tamaś cograṁ mā bhaiḥ sūta sthiro bhava ॥

एवमुक्त्वाहमसृजमस्त्रमायां नराधिप । मोहनीं सर्वशत्रूणां हिताय त्रिदिवौकसाम् ॥

evam uktvāham asr̥jam astramāyāṁ narādhipa । mohanīṁ sarvaśatrūṇāṁ hitāya tridivaukasām ॥

पीड्यमानासु मायासु तासु तास्वसुरेश्वराः । पुनर्बहुविधा मायाः प्राकुर्वन्नमितौजसः ॥

pīḍyamānāsu māyāsu tāsu tāsv asureśvarāḥ । punar bahuvidhā māyāḥ prākurvann amitaujasaḥ ॥

पुनः प्रकाशमभवत्तमसा ग्रस्यते पुनः । व्रजत्यदर्शनं लोकः पुनरप्सु निमज्जति ॥

punaḥ prakāśam abhavat tamasā grasyate punaḥ । vrajaty adarśanaṁ lokaḥ punar apsu nimajjati ॥

सुसंगृहीतैर्हरिभिः प्रकाशे सति मातलिः । व्यचरत्स्यन्दनाग्र्येण संग्रामे लोमहर्षणे ॥

susaṁgr̥hītair haribhiḥ prakāśe sati mātaliḥ । vyacarat syandanāgryeṇa saṁgrāme lomaharṣaṇe ॥

ततः पर्यपतन्नुग्रा निवातकवचा मयि । तानहं विवरं दृष्ट्वा प्राहिण्वं यमसादनम् ॥

tataḥ paryapatann ugrā nivātakavacā mayi । tān ahaṁ vivaraṁ dr̥ṣṭvā prāhiṇvaṁ yamasādanam ॥

वर्तमाने तथा युद्धे निवातकवचान्तके । नापश्यं सहसा सर्वान्दानवान्माययावृतान् ॥

vartamāne tathā yuddhe nivātakavacāntake । nāpaśyaṁ sahasā sarvān dānavān māyayāvr̥tān ॥