Adhyāya 167

अर्जुन उवाच । ततो निवातकवचाः सर्वे वेगेन भारत । अभ्यद्रवन्मां सहिताः प्रगृहीतायुधा रणे ॥

arjuna uvāca । tato nivātakavacāḥ sarve vegena bhārata । abhyadravan māṁ sahitāḥ pragr̥hītāyudhā raṇe ॥

आच्छिद्य रथपन्थानमुत्क्रोशन्तो महारथाः । आवृत्य सर्वतस्ते मां शरवर्षैरवाकिरन् ॥

ācchidya rathapanthānam utkrośanto mahārathāḥ । āvr̥tya sarvatas te māṁ śaravarṣair avākiran ॥

ततोऽपरे महावीर्याः शूलपट्टिशपाणयः । शूलानि च भुशुण्डीश्च मुमुचुर्दानवा मयि ॥

tato ’pare mahāvīryāḥ śūlapaṭṭiśapāṇayaḥ । śūlāni ca bhuśuṇḍīś ca mumucur dānavā mayi ॥

तच्छूलवर्षं सुमहद्गदाशक्तिसमाकुलम् । अनिशं सृज्यमानं तैरपतन्मद्रथोपरि ॥

tac chūlavarṣaṁ sumahad gadāśaktisamākulam । aniśaṁ sr̥jyamānaṁ tair apatan madrathopari ॥

अन्ये मामभ्यधावन्त निवातकवचा युधि । शितशस्त्रायुधा रौद्राः कालरूपाः प्रहारिणः ॥

anye mām abhyadhāvanta nivātakavacā yudhi । śitaśastrāyudhā raudrāḥ kālarūpāḥ prahāriṇaḥ ॥

तानहं विविधैर्बाणैर्वेगवद्भिरजिह्मगैः । गाण्डीवमुक्तैरभ्यघ्नमेकैकं दशभिर्मृधे । ते कृता विमुखाः सर्वे मत्प्रयुक्तैः शिलाशितैः ॥

tān ahaṁ vividhair bāṇair vegavadbhir ajihmagaiḥ । gāṇḍīvamuktair abhyaghnam ekaikaṁ daśabhir mr̥dhe । te kr̥tā vimukhāḥ sarve matprayuktaiḥ śilāśitaiḥ ॥

ततो मातलिना तूर्णं हयास्ते संप्रचोदिताः । रथमार्गाद्बहूंस्तत्र विचेरुर्वातरंहसः । सुसंयता मातलिना प्रामथ्नन्त दितेः सुतान् ॥

tato mātalinā tūrṇaṁ hayās te saṁpracoditāḥ । rathamārgād bahūṁs tatra vicerur vātaraṁhasaḥ । susaṁyatā mātalinā prāmathnanta diteḥ sutān ॥

शतं शतास्ते हरयस्तस्मिन्युक्ता महारथे । तदा मातलिना यत्ता व्यचरन्नल्पका इव ॥

śataṁ śatās te harayas tasmin yuktā mahārathe । tadā mātalinā yattā vyacarann alpakā iva ॥

तेषां चरणपातेन रथनेमिस्वनेन च । मम बाणनिपातैश्च हतास्ते शतशोऽसुराः ॥

teṣāṁ caraṇapātena rathanemisvanena ca । mama bāṇanipātaiś ca hatās te śataśo ’surāḥ ॥

गतासवस्तथा चान्ये प्रगृहीतशरासनाः । हतसारथयस्तत्र व्यकृष्यन्त तुरंगमैः ॥

gatāsavas tathā cānye pragr̥hītaśarāsanāḥ । hatasārathayas tatra vyakr̥ṣyanta turaṁgamaiḥ ॥

ते दिशो विदिशः सर्वाः प्रतिरुध्य प्रहारिणः । निघ्नन्ति विविधैः शस्त्रैस्ततो मे व्यथितं मनः ॥

te diśo vidiśaḥ sarvāḥ pratirudhya prahāriṇaḥ । nighnanti vividhaiḥ śastrais tato me vyathitaṁ manaḥ ॥

ततोऽहं मातलेर्वीर्यमपश्यं परमाद्भुतम् । अश्वांस्तथा वेगवतो यदयत्नादधारयत् ॥

tato ’haṁ mātaler vīryam apaśyaṁ paramādbhutam । aśvāṁs tathā vegavato yad ayatnād adhārayat ॥

ततोऽहं लघुभिश्चित्रैरस्त्रैस्तानसुरान्रणे । सायुधानच्छिनं राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥

tato ’haṁ laghubhiś citrair astrais tān asurān raṇe । sāyudhān acchinaṁ rājañ śataśo ’tha sahasraśaḥ ॥

एवं मे चरतस्तत्र सर्वयत्नेन शत्रुहन् । प्रीतिमानभवद्वीरो मातलिः शक्रसारथिः ॥

evaṁ me caratas tatra sarvayatnena śatruhan । prītimān abhavad vīro mātaliḥ śakrasārathiḥ ॥

वध्यमानास्ततस्ते तु हयैस्तेन रथेन च । अगमन्प्रक्षयं केचिन्न्यवर्तन्त तथापरे ॥

vadhyamānās tatas te tu hayais tena rathena ca । agaman prakṣayaṁ ke cin nyavartanta tathāpare ॥

स्पर्धमाना इवास्माभिर्निवातकवचा रणे । शरवर्षैर्महद्भिर्मां समन्तात्प्रत्यवारयन् ॥

spardhamānā ivāsmābhir nivātakavacā raṇe । śaravarṣair mahadbhir māṁ samantāt pratyavārayan ॥

ततोऽहं लघुभिश्चित्रैर्ब्रह्मास्त्रपरिमन्त्रितैः । व्यधमं सायकैराशु शतशोऽथ सहस्रशः ॥

tato ’haṁ laghubhiś citrair brahmāstraparimantritaiḥ । vyadhamaṁ sāyakair āśu śataśo ’tha sahasraśaḥ ॥

ततः संपीड्यमानास्ते क्रोधाविष्टा महासुराः । अपीडयन्मां सहिताः शरशूलासिवृष्टिभिः ॥

tataḥ saṁpīḍyamānās te krodhāviṣṭā mahāsurāḥ । apīḍayan māṁ sahitāḥ śaraśūlāsivr̥ṣṭibhiḥ ॥

ततोऽहमस्त्रमातिष्ठं परमं तिग्मतेजसम् । दयितं देवराजस्य माधवं नाम भारत ॥

tato ’ham astram ātiṣṭhaṁ paramaṁ tigmatejasam । dayitaṁ devarājasya mādhavaṁ nāma bhārata ॥

ततः खड्गांस्त्रिशूलांश्च तोमरांश्च सहस्रशः । अस्त्रवीर्येण शतधा तैर्मुक्तानहमच्छिनम् ॥

tataḥ khaḍgāṁs triśūlāṁś ca tomarāṁś ca sahasraśaḥ । astravīryeṇa śatadhā tair muktān aham acchinam ॥

छित्त्वा प्रहरणान्येषां ततस्तानपि सर्वशः । प्रत्यविध्यमहं रोषाद्दशभिर्दशभिः शरैः ॥

chittvā praharaṇāny eṣāṁ tatas tān api sarvaśaḥ । pratyavidhyam ahaṁ roṣād daśabhir daśabhiḥ śaraiḥ ॥

गाण्डीवाद्धि तदा संख्ये यथा भ्रमरपङ्क्तयः । निष्पतन्ति तथा बाणास्तन्मातलिरपूजयत् ॥

gāṇḍīvād dhi tadā saṁkhye yathā bhramarapaṅktayaḥ । niṣpatanti tathā bāṇās tan mātalir apūjayat ॥

तेषामपि तु बाणास्ते बहुत्वाच्छलभा इव । अवाकिरन्मां बलवत्तानहं व्यधमं शरैः ॥

teṣām api tu bāṇās te bahutvāc chalabhā iva । avākiran māṁ balavat tān ahaṁ vyadhamaṁ śaraiḥ ॥

वध्यमानास्ततस्ते तु निवातकवचाः पुनः । शरवर्षैर्महद्भिर्मां समन्तात्पर्यवारयन् ॥

vadhyamānās tatas te tu nivātakavacāḥ punaḥ । śaravarṣair mahadbhir māṁ samantāt paryavārayan ॥

शरवेगान्निहत्याहमस्त्रैः शरविघातिभिः । ज्वलद्भिः परमैः शीघ्रैस्तानविध्यं सहस्रशः ॥

śaravegān nihatyāham astraiḥ śaravighātibhiḥ । jvaladbhiḥ paramaiḥ śīghrais tān avidhyaṁ sahasraśaḥ ॥

तेषां छिन्नानि गात्राणि विसृजन्ति स्म शोणितम् । प्रावृषीवातिवृष्टानि शृङ्गाणीव धराभृताम् ॥

teṣāṁ chinnāni gātrāṇi visr̥janti sma śoṇitam । prāvr̥ṣīvātivr̥ṣṭāni śr̥ṅgāṇīva dharābhr̥tām ॥

इन्द्राशनिसमस्पर्शैर्वेगवद्भिरजिह्मगैः । मद्बाणैर्वध्यमानास्ते समुद्विग्नाः स्म दानवाः ॥

indrāśanisamasparśair vegavadbhir ajihmagaiḥ । madbāṇair vadhyamānās te samudvignāḥ sma dānavāḥ ॥

शतधा भिन्नदेहान्त्राः क्षीणप्रहरणौजसः । ततो निवातकवचा मामयुध्यन्त मायया ॥

śatadhā bhinnadehāntrāḥ kṣīṇapraharaṇaujasaḥ । tato nivātakavacā mām ayudhyanta māyayā ॥