Adhyāya 166

अर्जुन उवाच । ततोऽहं स्तूयमानस्तु तत्र तत्र महर्षिभिः । अपश्यमुदधिं भीममपांपतिमथाव्ययम् ॥

arjuna uvāca । tato ’haṁ stūyamānas tu tatra tatra maharṣibhiḥ । apaśyam udadhiṁ bhīmam apāṁpatim athāvyayam ॥

फेनवत्यः प्रकीर्णाश्च संहताश्च समुच्छ्रिताः । ऊर्मयश्चात्र दृश्यन्ते चलन्त इव पर्वताः । नावः सहस्रशस्तत्र रत्नपूर्णाः समन्ततः ॥

phenavatyaḥ prakīrṇāś ca saṁhatāś ca samucchritāḥ । ūrmayaś cātra dr̥śyante calanta iva parvatāḥ । nāvaḥ sahasraśas tatra ratnapūrṇāḥ samantataḥ ॥

तिमिंगिलाः कच्छपाश्च तथा तिमितिमिंगिलाः । मकराश्चात्र दृश्यन्ते जले मग्ना इवाद्रयः ॥

timiṁgilāḥ kacchapāś ca tathā timitimiṁgilāḥ । makarāś cātra dr̥śyante jale magnā ivādrayaḥ ॥

शङ्खानां च सहस्राणि मग्नान्यप्सु समन्ततः । दृश्यन्ते स्म यथा रात्रौ तारास्तन्वभ्रसंवृताः ॥

śaṅkhānāṁ ca sahasrāṇi magnāny apsu samantataḥ । dr̥śyante sma yathā rātrau tārās tanv abhrasaṁvr̥tāḥ ॥

तथा सहस्रशस्तत्र रत्नसंघाः प्लवन्त्युत । वायुश्च घूर्णते भीमस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥

tathā sahasraśas tatra ratnasaṁghāḥ plavanty uta । vāyuś ca ghūrṇate bhīmas tad adbhutam ivābhavat ॥

तमतीत्य महावेगं सर्वाम्भोनिधिमुत्तमम् । अपश्यं दानवाकीर्णं तद्दैत्यपुरमन्तिकात् ॥

tam atītya mahāvegaṁ sarvāmbhonidhim uttamam । apaśyaṁ dānavākīrṇaṁ tad daityapuram antikāt ॥

तत्रैव मातलिस्तूर्णं निपत्य पृथिवीतले । नादयन्रथघोषेण तत्पुरं समुपाद्रवत् ॥

tatraiva mātalis tūrṇaṁ nipatya pr̥thivītale । nādayan rathaghoṣeṇa tat puraṁ samupādravat ॥

रथघोषं तु तं श्रुत्वा स्तनयित्नोरिवाम्बरे । मन्वाना देवराजं मां संविग्ना दानवाभवन् ॥

rathaghoṣaṁ tu taṁ śrutvā stanayitnor ivāmbare । manvānā devarājaṁ māṁ saṁvignā dānavābhavan ॥

सर्वे संभ्रान्तमनसः शरचापधराः स्थिताः । तथा शूलासिपरशुगदामुसलपाणयः ॥

sarve saṁbhrāntamanasaḥ śaracāpadharāḥ sthitāḥ । tathā śūlāsiparaśugadāmusalapāṇayaḥ ॥

ततो द्वाराणि पिदधुर्दानवास्त्रस्तचेतसः । संविधाय पुरे रक्षां न स्म कश्चन दृश्यते ॥

tato dvārāṇi pidadhur dānavās trastacetasaḥ । saṁvidhāya pure rakṣāṁ na sma kaś cana dr̥śyate ॥

ततः शङ्खमुपादाय देवदत्तं महास्वनम् । पुरमासुरमाश्लिष्य प्राधमं तं शनैरहम् ॥

tataḥ śaṅkham upādāya devadattaṁ mahāsvanam । puram āsuram āśliṣya prādhamaṁ taṁ śanair aham ॥

स तु शब्दो दिवं स्तब्ध्वा प्रतिशब्दमजीजनत् । वित्रेसुश्च निलिल्युश्च भूतानि सुमहान्त्यपि ॥

sa tu śabdo divaṁ stabdhvā pratiśabdam ajījanat । vitresuś ca nililyuś ca bhūtāni sumahānty api ॥

ततो निवातकवचाः सर्व एव समन्ततः । दंशिता विविधैस्त्राणैर्विविधायुधपाणयः ॥

tato nivātakavacāḥ sarva eva samantataḥ । daṁśitā vividhais trāṇair vividhāyudhapāṇayaḥ ॥

आयसैश्च महाशूलैर्गदाभिर्मुसलैरपि । पट्टिशैः करवालैश्च रथचक्रैश्च भारत ॥

āyasaiś ca mahāśūlair gadābhir musalair api । paṭṭiśaiḥ karavālaiś ca rathacakraiś ca bhārata ॥

शतघ्नीभिर्भुशुण्डीभिः खड्गैश्चित्रैः स्वलंकृतैः । प्रगृहीतैर्दितेः पुत्राः प्रादुरासन्सहस्रशः ॥

śataghnībhir bhuśuṇḍībhiḥ khaḍgaiś citraiḥ svalaṁkr̥taiḥ । pragr̥hītair diteḥ putrāḥ prādurāsan sahasraśaḥ ॥

ततो विचार्य बहुधा रथमार्गेषु तान्हयान् । प्राचोदयत्समे देशे मातलिर्भरतर्षभ ॥

tato vicārya bahudhā rathamārgeṣu tān hayān । prācodayat same deśe mātalir bharatarṣabha ॥

तेन तेषां प्रणुन्नानामाशुत्वाच्छीघ्रगामिनाम् । नान्वपश्यं तदा किंचित्तन्मेऽद्भुतमिवाभवत् ॥

tena teṣāṁ praṇunnānām āśutvāc chīghragāminām । nānvapaśyaṁ tadā kiṁ cit tan me ’dbhutam ivābhavat ॥

ततस्ते दानवास्तत्र योधव्रातान्यनेकशः । विकृतस्वररूपाणि भृशं सर्वाण्यचोदयन् ॥

tatas te dānavās tatra yodhavrātāny anekaśaḥ । vikr̥tasvararūpāṇi bhr̥śaṁ sarvāṇy acodayan ॥

तेन शब्देन महता समुद्रे पर्वतोपमाः । आप्लवन्त गतैः सत्त्वैर्मत्स्याः शतसहस्रशः ॥

tena śabdena mahatā samudre parvatopamāḥ । āplavanta gataiḥ sattvair matsyāḥ śatasahasraśaḥ ॥

ततो वेगेन महता दानवा मामुपाद्रवन् । विमुञ्चन्तः शितान्बाणाञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥

tato vegena mahatā dānavā mām upādravan । vimuñcantaḥ śitān bāṇāñ śataśo ’tha sahasraśaḥ ॥

स संप्रहारस्तुमुलस्तेषां मम च भारत । अवर्तत महाघोरो निवातकवचान्तकः ॥

sa saṁprahāras tumulas teṣāṁ mama ca bhārata । avartata mahāghoro nivātakavacāntakaḥ ॥

ततो देवर्षयश्चैव दानवर्षिगणाश्च ये । ब्रह्मर्षयश्च सिद्धाश्च समाजग्मुर्महामृधे ॥

tato devarṣayaś caiva dānavarṣigaṇāś ca ye । brahmarṣayaś ca siddhāś ca samājagmur mahāmr̥dhe ॥

ते वै मामनुरूपाभिर्मधुराभिर्जयैषिणः । अस्तुवन्मुनयो वाग्भिर्यथेन्द्रं तारकामये ॥

te vai mām anurūpābhir madhurābhir jayaiṣiṇaḥ । astuvan munayo vāgbhir yathendraṁ tārakāmaye ॥