Adhyāya 118

वैशंपायन उवाच । गच्छन्स तीर्थानि महानुभावः; पुण्यानि रम्याणि ददर्श राजा । सर्वाणि विप्रैरुपशोभितानि; क्वचित्क्वचिद्भारत सागरस्य ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । gacchan sa tīrthāni mahānubhāvaḥ; puṇyāni ramyāṇi dadarśa rājā । sarvāṇi viprair upaśobhitāni; kva cit kva cid bhārata sāgarasya ॥

स वृत्तवांस्तेषु कृताभिषेकः; सहानुजः पार्थिवपुत्रपौत्रः । समुद्रगां पुण्यतमां प्रशस्तां; जगाम पारिक्षित पाण्डुपुत्रः ॥

sa vr̥ttavāṁs teṣu kr̥tābhiṣekaḥ; sahānujaḥ pārthivaputrapautraḥ । samudragāṁ puṇyatamāṁ praśastāṁ; jagāma pārikṣita pāṇḍuputraḥ ॥

तत्रापि चाप्लुत्य महानुभावः; संतर्पयामास पितॄन्सुरांश्च । द्विजातिमुख्येषु धनं विसृज्य; गोदावरीं सागरगामगच्छत् ॥

tatrāpi cāplutya mahānubhāvaḥ; saṁtarpayām āsa pitr̥̄n surāṁś ca । dvijātimukhyeṣu dhanaṁ visr̥jya; godāvarīṁ sāgaragām agacchat ॥

ततो विपाप्मा द्रविडेषु राज;न्समुद्रमासाद्य च लोकपुण्यम् । अगस्त्यतीर्थं च पवित्रपुण्यं; नारीतीर्थान्यथ वीरो ददर्श ॥

tato vipāpmā draviḍeṣu rājan; samudram āsādya ca lokapuṇyam । agastyatīrthaṁ ca pavitrapuṇyaṁ; nārītīrthāny atha vīro dadarśa ॥

तत्रार्जुनस्याग्र्यधनुर्धरस्य; निशम्य तत्कर्म परैरसह्यम् । संपूज्यमानः परमर्षिसंघैः; परां मुदं पाण्डुसुतः स लेभे ॥

tatrārjunasyāgryadhanurdharasya; niśamya tat karma parair asahyam । saṁpūjyamānaḥ paramarṣisaṁghaiḥ; parāṁ mudaṁ pāṇḍusutaḥ sa lebhe ॥

स तेषु तीर्थेष्वभिषिक्तगात्रः; कृष्णासहायः सहितोऽनुजैश्च । संपूजयन्विक्रममर्जुनस्य; रेमे महीपालपतिः पृथिव्याम् ॥

sa teṣu tīrtheṣv abhiṣiktagātraḥ; kr̥ṣṇāsahāyaḥ sahito ’nujaiś ca । saṁpūjayan vikramam arjunasya; reme mahīpālapatiḥ pr̥thivyām ॥

ततः सहस्राणि गवां प्रदाय; तीर्थेषु तेष्वम्बुधरोत्तमस्य । हृष्टः सह भ्रातृभिरर्जुनस्य; संकीर्तयामास गवां प्रदानम् ॥

tataḥ sahasrāṇi gavāṁ pradāya; tīrtheṣu teṣv ambudharottamasya । hr̥ṣṭaḥ saha bhrātr̥bhir arjunasya; saṁkīrtayām āsa gavāṁ pradānam ॥

स तानि तीर्थानि च सागरस्य; पुण्यानि चान्यानि बहूनि राजन् । क्रमेण गच्छन्परिपूर्णकामः; शूर्पारकं पुण्यतमं ददर्श ॥

sa tāni tīrthāni ca sāgarasya; puṇyāni cānyāni bahūni rājan । krameṇa gacchan paripūrṇakāmaḥ; śūrpārakaṁ puṇyatamaṁ dadarśa ॥

तत्रोदधेः कंचिदतीत्य देशं; ख्यातं पृथिव्यां वनमाससाद । तप्तं सुरैर्यत्र तपः पुरस्ता;दिष्टं तथा पुण्यतमैर्नरेन्द्रैः ॥

tatrodadheḥ kaṁ cid atītya deśaṁ; khyātaṁ pr̥thivyāṁ vanam āsasāda । taptaṁ surair yatra tapaḥ purastād; iṣṭaṁ tathā puṇyatamair narendraiḥ ॥

स तत्र तामग्र्यधनुर्धरस्य; वेदीं ददर्शायतपीनबाहुः । ऋचीकपुत्रस्य तपस्विसंघैः; समावृतां पुण्यकृदर्चनीयाम् ॥

sa tatra tām agryadhanurdharasya; vedīṁ dadarśāyatapīnabāhuḥ । r̥cīkaputrasya tapasvisaṁghaiḥ; samāvr̥tāṁ puṇyakr̥d arcanīyām ॥

ततो वसूनां वसुधाधिपः स; मरुद्गणानां च तथाश्विनोश्च । वैवस्वतादित्यधनेश्वराणा;मिन्द्रस्य विष्णोः सवितुर्विभोश्च ॥

tato vasūnāṁ vasudhādhipaḥ sa; marudgaṇānāṁ ca tathāśvinoś ca । vaivasvatādityadhaneśvarāṇām; indrasya viṣṇoḥ savitur vibhoś ca ॥

भगस्य चन्द्रस्य दिवाकरस्य; पतेरपां साध्यगणस्य चैव । धातुः पितॄणां च तथा महात्मा; रुद्रस्य राजन्सगणस्य चैव ॥

bhagasya candrasya divākarasya; pater apāṁ sādhyagaṇasya caiva । dhātuḥ pitr̥̄ṇāṁ ca tathā mahātmā; rudrasya rājan sagaṇasya caiva ॥

सरस्वत्याः सिद्धगणस्य चैव; पूष्णश्च ये चाप्यमरास्तथान्ये । पुण्यानि चाप्यायतनानि तेषां; ददर्श राजा सुमनोहराणि ॥

sarasvatyāḥ siddhagaṇasya caiva; pūṣṇaś ca ye cāpy amarās tathānye । puṇyāni cāpy āyatanāni teṣāṁ; dadarśa rājā sumanoharāṇi ॥

तेषूपवासान्विविधानुपोष्य; दत्त्वा च रत्नानि महाधनानि । तीर्थेषु सर्वेषु परिप्लुताङ्गः; पुनः स शूर्पारकमाजगाम ॥

teṣūpavāsān vividhān upoṣya; dattvā ca ratnāni mahādhanāni । tīrtheṣu sarveṣu pariplutāṅgaḥ; punaḥ sa śūrpārakam ājagāma ॥

स तेन तीर्थेन तु सागरस्य; पुनः प्रयातः सह सोदरीयैः । द्विजैः पृथिव्यां प्रथितं महद्भि;स्तीर्थं प्रभासं समुपाजगाम ॥

sa tena tīrthena tu sāgarasya; punaḥ prayātaḥ saha sodarīyaiḥ । dvijaiḥ pr̥thivyāṁ prathitaṁ mahadbhis; tīrthaṁ prabhāsaṁ samupājagāma ॥

तत्राभिषिक्तः पृथुलोहिताक्षः; सहानुजैर्देवगणान्पितॄंश्च । संतर्पयामास तथैव कृष्णा; ते चापि विप्राः सह लोमशेन ॥

tatrābhiṣiktaḥ pr̥thulohitākṣaḥ; sahānujair devagaṇān pitr̥̄ṁś ca । saṁtarpayām āsa tathaiva kr̥ṣṇā; te cāpi viprāḥ saha lomaśena ॥

स द्वादशाहं जलवायुभक्षः; कुर्वन्क्षपाहःसु तदाभिषेकम् । समन्ततोऽग्नीनुपदीपयित्वा; तेपे तपो धर्मभृतां वरिष्ठः ॥

sa dvādaśāhaṁ jalavāyubhakṣaḥ; kurvan kṣapāhaḥsu tadābhiṣekam । samantato ’gnīn upadīpayitvā; tepe tapo dharmabhr̥tāṁ variṣṭhaḥ ॥

तमुग्रमास्थाय तपश्चरन्तं; शुश्राव रामश्च जनार्दनश्च । तौ सर्ववृष्णिप्रवरौ ससैन्यौ; युधिष्ठिरं जग्मतुराजमीढम् ॥

tam ugram āsthāya tapaś carantaṁ; śuśrāva rāmaś ca janārdanaś ca । tau sarvavr̥ṣṇipravarau sasainyau; yudhiṣṭhiraṁ jagmatur ājamīḍham ॥

ते वृष्णयः पाण्डुसुतान्समीक्ष्य; भूमौ शयानान्मलदिग्धगात्रान् । अनर्हतीं द्रौपदीं चापि दृष्ट्वा; सुदुःखिताश्चुक्रुशुरार्तनादम् ॥

te vr̥ṣṇayaḥ pāṇḍusutān samīkṣya; bhūmau śayānān maladigdhagātrān । anarhatīṁ draupadīṁ cāpi dr̥ṣṭvā; suduḥkhitāś cukruśur ārtanādam ॥

ततः स रामं च जनार्दनं च; कार्ष्णिं च साम्बं च शिनेश्च पौत्रम् । अन्यांश्च वृष्णीनुपगम्य पूजां; चक्रे यथाधर्ममदीनसत्त्वः ॥

tataḥ sa rāmaṁ ca janārdanaṁ ca; kārṣṇiṁ ca sāmbaṁ ca śineś ca pautram । anyāṁś ca vr̥ṣṇīn upagamya pūjāṁ; cakre yathādharmam adīnasattvaḥ ॥

ते चापि सर्वान्प्रतिपूज्य पार्थां;स्तैः सत्कृताः पाण्डुसुतैस्तथैव । युधिष्ठिरं संपरिवार्य राज;न्नुपाविशन्देवगणा यथेन्द्रम् ॥

te cāpi sarvān pratipūjya pārthāṁs; taiḥ satkr̥tāḥ pāṇḍusutais tathaiva । yudhiṣṭhiraṁ saṁparivārya rājann; upāviśan devagaṇā yathendram ॥

तेषां स सर्वं चरितं परेषां; वने च वासं परमप्रतीतः । अस्त्रार्थमिन्द्रस्य गतं च पार्थं; कृष्णे शशंसामरराजपुत्रम् ॥

teṣāṁ sa sarvaṁ caritaṁ pareṣāṁ; vane ca vāsaṁ paramapratītaḥ । astrārtham indrasya gataṁ ca pārthaṁ; kr̥ṣṇe śaśaṁsāmararājaputram ॥

श्रुत्वा तु ते तस्य वचः प्रतीता;स्तांश्चापि दृष्ट्वा सुकृशानतीव । नेत्रोद्भवं संमुमुचुर्दशार्हा; दुःखार्तिजं वारि महानुभावाः ॥

śrutvā tu te tasya vacaḥ pratītās; tāṁś cāpi dr̥ṣṭvā sukr̥śān atīva । netrodbhavaṁ saṁmumucur daśārhā; duḥkhārtijaṁ vāri mahānubhāvāḥ ॥