Adhyāya 117

राम उवाच । ममापराधात्तैः क्षुद्रैर्हतस्त्वं तात बालिशैः । कार्तवीर्यस्य दायादैर्वने मृग इवेषुभिः ॥

rāma uvāca । mamāparādhāt taiḥ kṣudrair hatas tvaṁ tāta bāliśaiḥ । kārtavīryasya dāyādair vane mr̥ga iveṣubhiḥ ॥

धर्मज्ञस्य कथं तात वर्तमानस्य सत्पथे । मृत्युरेवंविधो युक्तः सर्वभूतेष्वनागसः ॥

dharmajñasya kathaṁ tāta vartamānasya satpathe । mr̥tyur evaṁvidho yuktaḥ sarvabhūteṣv anāgasaḥ ॥

किं नु तैर्न कृतं पापं यैर्भवांस्तपसि स्थितः । अयुध्यमानो वृद्धः सन्हतः शरशतैः शितैः ॥

kiṁ nu tair na kr̥taṁ pāpaṁ yair bhavāṁs tapasi sthitaḥ । ayudhyamāno vr̥ddhaḥ san hataḥ śaraśataiḥ śitaiḥ ॥

किं नु ते तत्र वक्ष्यन्ति सचिवेषु सुहृत्सु च । अयुध्यमानं धर्मज्ञमेकं हत्वानपत्रपाः ॥

kiṁ nu te tatra vakṣyanti saciveṣu suhr̥tsu ca । ayudhyamānaṁ dharmajñam ekaṁ hatvānapatrapāḥ ॥

अकृतव्रण उवाच । विलप्यैवं स करुणं बहु नानाविधं नृप । प्रेतकार्याणि सर्वाणि पितुश्चक्रे महातपाः ॥

akr̥tavraṇa uvāca । vilapyaivaṁ sa karuṇaṁ bahu nānāvidhaṁ nr̥pa । pretakāryāṇi sarvāṇi pituś cakre mahātapāḥ ॥

ददाह पितरं चाग्नौ रामः परपुरंजयः । प्रतिजज्ञे वधं चापि सर्वक्षत्रस्य भारत ॥

dadāha pitaraṁ cāgnau rāmaḥ parapuraṁjayaḥ । pratijajñe vadhaṁ cāpi sarvakṣatrasya bhārata ॥

संक्रुद्धोऽतिबलः शूरः शस्त्रमादाय वीर्यवान् । जघ्निवान्कार्तवीर्यस्य सुतानेकोऽन्तकोपमः ॥

saṁkruddho ’tibalaḥ śūraḥ śastram ādāya vīryavān । jaghnivān kārtavīryasya sutān eko ’ntakopamaḥ ॥

तेषां चानुगता ये च क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ । तांश्च सर्वानवामृद्नाद्रामः प्रहरतां वरः ॥

teṣāṁ cānugatā ye ca kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha । tāṁś ca sarvān avāmr̥dnād rāmaḥ praharatāṁ varaḥ ॥

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षत्रियां प्रभुः । समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान् ॥

triḥsaptakr̥tvaḥ pr̥thivīṁ kr̥tvā niḥkṣatriyāṁ prabhuḥ । samantapañcake pañca cakāra rudhirahradān ॥

स तेषु तर्पयामास पितॄन्भृगुकुलोद्वहः । साक्षाद्ददर्श चर्चीकं स च रामं न्यवारयत् ॥

sa teṣu tarpayām āsa pitr̥̄n bhr̥gukulodvahaḥ । sākṣād dadarśa carcīkaṁ sa ca rāmaṁ nyavārayat ॥

ततो यज्ञेन महता जामदग्न्यः प्रतापवान् । तर्पयामास देवेन्द्रमृत्विग्भ्यश्च महीं ददौ ॥

tato yajñena mahatā jāmadagnyaḥ pratāpavān । tarpayām āsa devendram r̥tvigbhyaś ca mahīṁ dadau ॥

वेदीं चाप्यददद्धैमीं कश्यपाय महात्मने । दशव्यामायतां कृत्वा नवोत्सेधां विशां पते ॥

vedīṁ cāpy adadad dhaimīṁ kaśyapāya mahātmane । daśavyāmāyatāṁ kr̥tvā navotsedhāṁ viśāṁ pate ॥

तां कश्यपस्यानुमते ब्राह्मणाः खण्डशस्तदा । व्यभजंस्तेन ते राजन्प्रख्याताः खाण्डवायनाः ॥

tāṁ kaśyapasyānumate brāhmaṇāḥ khaṇḍaśas tadā । vyabhajaṁs tena te rājan prakhyātāḥ khāṇḍavāyanāḥ ॥

स प्रदाय महीं तस्मै कश्यपाय महात्मने । अस्मिन्महेन्द्रे शैलेन्द्रे वसत्यमितविक्रमः ॥

sa pradāya mahīṁ tasmai kaśyapāya mahātmane । asmin mahendre śailendre vasaty amitavikramaḥ ॥

एवं वैरमभूत्तस्य क्षत्रियैर्लोकवासिभिः । पृथिवी चापि विजिता रामेणामिततेजसा ॥

evaṁ vairam abhūt tasya kṣatriyair lokavāsibhiḥ । pr̥thivī cāpi vijitā rāmeṇāmitatejasā ॥

वैशंपायन उवाच । ततश्चतुर्दशीं रामः समयेन महामनाः । दर्शयामास तान्विप्रान्धर्मराजं च सानुजम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataś caturdaśīṁ rāmaḥ samayena mahāmanāḥ । darśayām āsa tān viprān dharmarājaṁ ca sānujam ॥

स तमानर्च राजेन्द्रो भ्रातृभिः सहितः प्रभुः । द्विजानां च परां पूजां चक्रे नृपतिसत्तमः ॥

sa tam ānarca rājendro bhrātr̥bhiḥ sahitaḥ prabhuḥ । dvijānāṁ ca parāṁ pūjāṁ cakre nr̥patisattamaḥ ॥

अर्चयित्वा जामदग्न्यं पूजितस्तेन चाभिभूः । महेन्द्र उष्य तां रात्रिं प्रययौ दक्षिणामुखः ॥

arcayitvā jāmadagnyaṁ pūjitas tena cābhibhūḥ । mahendra uṣya tāṁ rātriṁ prayayau dakṣiṇāmukhaḥ ॥