Adhyāya 112

ऋश्यशृङ्ग उवाच । इहागतो जटिलो ब्रह्मचारी; न वै ह्रस्वो नातिदीर्घो मनस्वी । सुवर्णवर्णः कमलायताक्षः; सुतः सुराणामिव शोभमानः ॥

r̥śyaśr̥ṅga uvāca । ihāgato jaṭilo brahmacārī; na vai hrasvo nātidīrgho manasvī । suvarṇavarṇaḥ kamalāyatākṣaḥ; sutaḥ surāṇām iva śobhamānaḥ ॥

समृद्धरूपः सवितेव दीप्तः; सुशुक्लकृष्णाक्षतरश्चकोरैः । नीलाः प्रसन्नाश्च जटाः सुगन्धा; हिरण्यरज्जुग्रथिताः सुदीर्घाः ॥

samr̥ddharūpaḥ saviteva dīptaḥ; suśuklakr̥ṣṇākṣataraś cakoraiḥ । nīlāḥ prasannāś ca jaṭāḥ sugandhā; hiraṇyarajjugrathitāḥ sudīrghāḥ ॥

आधाररूपा पुनरस्य कण्ठे; विभ्राजते विद्युदिवान्तरिक्षे । द्वौ चास्य पिण्डावधरेण कण्ठ;मजातरोमौ सुमनोहरौ च ॥

ādhārarūpā punar asya kaṇṭhe; vibhrājate vidyud ivāntarikṣe । dvau cāsya piṇḍāv adhareṇa kaṇṭham; ajātaromau sumanoharau ca ॥

विलग्नमध्यश्च स नाभिदेशे; कटिश्च तस्यातिकृतप्रमाणा । तथास्य चीरान्तरिता प्रभाति; हिरण्मयी मेखला मे यथेयम् ॥

vilagnamadhyaś ca sa nābhideśe; kaṭiś ca tasyātikr̥tapramāṇā । tathāsya cīrāntaritā prabhāti; hiraṇmayī mekhalā me yatheyam ॥

अन्यच्च तस्याद्भुतदर्शनीयं; विकूजितं पादयोः संप्रभाति । पाण्योश्च तद्वत्स्वनवन्निबद्धौ; कलापकावक्षमाला यथेयम् ॥

anyac ca tasyādbhutadarśanīyaṁ; vikūjitaṁ pādayoḥ saṁprabhāti । pāṇyoś ca tadvat svanavan nibaddhau; kalāpakāv akṣamālā yatheyam ॥

विचेष्टमानस्य च तस्य तानि; कूजन्ति हंसा सरसीव मत्ताः । चीराणि तस्याद्भुतदर्शनानि; नेमानि तद्वन्मम रूपवन्ति ॥

viceṣṭamānasya ca tasya tāni; kūjanti haṁsā sarasīva mattāḥ । cīrāṇi tasyādbhutadarśanāni; nemāni tadvan mama rūpavanti ॥

वक्त्रं च तस्याद्भुतदर्शनीयं; प्रव्याहृतं ह्लादयतीव चेतः । पुंस्कोकिलस्येव च तस्य वाणी; तां शृण्वतो मे व्यथितोऽन्तरात्मा ॥

vaktraṁ ca tasyādbhutadarśanīyaṁ; pravyāhr̥taṁ hlādayatīva cetaḥ । puṁskokilasyeva ca tasya vāṇī; tāṁ śr̥ṇvato me vyathito ’ntarātmā ॥

यथा वनं माधवमासि मध्ये; समीरितं श्वसनेनाभिवाति । तथा स वात्युत्तमपुण्यगन्धी; निषेव्यमाणः पवनेन तात ॥

yathā vanaṁ mādhavamāsi madhye; samīritaṁ śvasanenābhivāti । tathā sa vāty uttamapuṇyagandhī; niṣevyamāṇaḥ pavanena tāta ॥

सुसंयताश्चापि जटा विभक्ता; द्वैधीकृता भान्ति समा ललाटे । कर्णौ च चित्रैरिव चक्रवालैः; समावृतौ तस्य सुरूपवद्भिः ॥

susaṁyatāś cāpi jaṭā vibhaktā; dvaidhīkr̥tā bhānti samā lalāṭe । karṇau ca citrair iva cakravālaiḥ; samāvr̥tau tasya surūpavadbhiḥ ॥

तथा फलं वृत्तमथो विचित्रं; समाहनत्पाणिना दक्षिणेन । तद्भूमिमासाद्य पुनः पुनश्च; समुत्पतत्यद्भुतरूपमुच्चैः ॥

tathā phalaṁ vr̥ttam atho vicitraṁ; samāhanat pāṇinā dakṣiṇena । tad bhūmim āsādya punaḥ punaś ca; samutpataty adbhutarūpam uccaiḥ ॥

तच्चापि हत्वा परिवर्ततेऽसौ; वातेरितो वृक्ष इवावघूर्णः । तं प्रेक्ष्य मे पुत्रमिवामराणां; प्रीतिः परा तात रतिश्च जाता ॥

tac cāpi hatvā parivartate ’sau; vāterito vr̥kṣa ivāvaghūrṇaḥ । taṁ prekṣya me putram ivāmarāṇāṁ; prītiḥ parā tāta ratiś ca jātā ॥

स मे समाश्लिष्य पुनः शरीरं; जटासु गृह्याभ्यवनाम्य वक्त्रम् । वक्त्रेण वक्त्रं प्रणिधाय शब्दं; चकार तन्मेऽजनयत्प्रहर्षम् ॥

sa me samāśliṣya punaḥ śarīraṁ; jaṭāsu gr̥hyābhyavanāmya vaktram । vaktreṇa vaktraṁ praṇidhāya śabdaṁ; cakāra tan me ’janayat praharṣam ॥

न चापि पाद्यं बहु मन्यतेऽसौ; फलानि चेमानि मयाहृतानि । एवंव्रतोऽस्मीति च मामवोच;त्फलानि चान्यानि नवान्यदान्मे ॥

na cāpi pādyaṁ bahu manyate ’sau; phalāni cemāni mayāhr̥tāni । evaṁvrato ’smīti ca mām avocat; phalāni cānyāni navāny adān me ॥

मयोपयुक्तानि फलानि तानि; नेमानि तुल्यानि रसेन तेषाम् । न चापि तेषां त्वगियं यथैषां; साराणि नैषामिव सन्ति तेषाम् ॥

mayopayuktāni phalāni tāni; nemāni tulyāni rasena teṣām । na cāpi teṣāṁ tvag iyaṁ yathaiṣāṁ; sārāṇi naiṣām iva santi teṣām ॥

तोयानि चैवातिरसानि मह्यं; प्रादात्स वै पातुमुदाररूपः । पीत्वैव यान्यभ्यधिकः प्रहर्षो; ममाभवद्भूश्चलितेव चासीत् ॥

toyāni caivātirasāni mahyaṁ; prādāt sa vai pātum udārarūpaḥ । pītvaiva yāny abhyadhikaḥ praharṣo; mamābhavad bhūś caliteva cāsīt ॥

इमानि चित्राणि च गन्धवन्ति; माल्यानि तस्योद्ग्रथितानि पट्टैः । यानि प्रकीर्येह गतः स्वमेव; स आश्रमं तपसा द्योतमानः ॥

imāni citrāṇi ca gandhavanti; mālyāni tasyodgrathitāni paṭṭaiḥ । yāni prakīryeha gataḥ svam eva; sa āśramaṁ tapasā dyotamānaḥ ॥

गतेन तेनास्मि कृतो विचेता; गात्रं च मे संपरितप्यतीव । इच्छामि तस्यान्तिकमाशु गन्तुं; तं चेह नित्यं परिवर्तमानम् ॥

gatena tenāsmi kr̥to vicetā; gātraṁ ca me saṁparitapyatīva । icchāmi tasyāntikam āśu gantuṁ; taṁ ceha nityaṁ parivartamānam ॥

गच्छामि तस्यान्तिकमेव तात; का नाम सा व्रतचर्या च तस्य । इच्छाम्यहं चरितुं तेन सार्धं; यथा तपः स चरत्युग्रकर्मा ॥

gacchāmi tasyāntikam eva tāta; kā nāma sā vratacaryā ca tasya । icchāmy ahaṁ carituṁ tena sārdhaṁ; yathā tapaḥ sa caraty ugrakarmā ॥