104.1MBH-3-104-1
लोमश उवाच । तानुवाच समेतांस्तु ब्रह्मा लोकपितामहः । गच्छध्वं विबुधाः सर्वे यथाकामं यथेप्सितम् ॥
lomaśa uvāca । tān uvāca sametāṁs tu brahmā lokapitāmahaḥ । gacchadhvaṁ vibudhāḥ sarve yathākāmaṁ yathepsitam ॥
Vana Parva · Adhyaya 3.104
Adhyāya 104
अध्यायः 104
Who speaks here लोमश lomaśa · युधिष्ठिर yudhiṣṭhira · वैशंपायन vaiśaṃpāyana
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §105–107 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
104.2MBH-3-104-2
महता कालयोगेन प्रकृतिं यास्यतेऽर्णवः । ज्ञातीन्वै कारणं कृत्वा महाराज्ञो भगीरथात् ॥
mahatā kālayogena prakr̥tiṁ yāsyate ’rṇavaḥ । jñātīn vai kāraṇaṁ kr̥tvā mahārājño bhagīrathāt ॥
104.3MBH-3-104-3
युधिष्ठिर उवाच । कथं वै ज्ञातयो ब्रह्मन्कारणं चात्र किं मुने । कथं समुद्रः पूर्णश्च भगीरथपरिश्रमात् ॥
yudhiṣṭhira uvāca । kathaṁ vai jñātayo brahman kāraṇaṁ cātra kiṁ mune । kathaṁ samudraḥ pūrṇaś ca bhagīrathapariśramāt ॥
104.4MBH-3-104-4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधन । कथ्यमानं त्वया विप्र राज्ञां चरितमुत्तमम् ॥
etad icchāmy ahaṁ śrotuṁ vistareṇa tapodhana । kathyamānaṁ tvayā vipra rājñāṁ caritam uttamam ॥
104.5MBH-3-104-5
वैशंपायन उवाच । एवमुक्तस्तु विप्रेन्द्रो धर्मराज्ञा महात्मना । कथयामास माहात्म्यं सगरस्य महात्मनः ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktas tu viprendro dharmarājñā mahātmanā । kathayām āsa māhātmyaṁ sagarasya mahātmanaḥ ॥
104.6MBH-3-104-6
लोमश उवाच । इक्ष्वाकूणां कुले जातः सगरो नाम पार्थिवः । रूपसत्त्वबलोपेतः स चापुत्रः प्रतापवान् ॥
lomaśa uvāca । ikṣvākūṇāṁ kule jātaḥ sagaro nāma pārthivaḥ । rūpasattvabalopetaḥ sa cāputraḥ pratāpavān ॥
104.7MBH-3-104-7
स हैहयान्समुत्साद्य तालजङ्घांश्च भारत । वशे च कृत्वा राज्ञोऽन्यान्स्वराज्यमन्वशासत ॥
sa haihayān samutsādya tālajaṅghāṁś ca bhārata । vaśe ca kr̥tvā rājño ’nyān svarājyam anvaśāsata ॥
104.8MBH-3-104-8
तस्य भार्ये त्वभवतां रूपयौवनदर्पिते । वैदर्भी भरतश्रेष्ठ शैब्या च भरतर्षभ ॥
tasya bhārye tv abhavatāṁ rūpayauvanadarpite । vaidarbhī bharataśreṣṭha śaibyā ca bharatarṣabha ॥
104.9MBH-3-104-9
स पुत्रकामो नृपतिस्तताप सुमहत्तपः । पत्नीभ्यां सह राजेन्द्र कैलासं गिरिमाश्रितः ॥
sa putrakāmo nr̥patis tatāpa sumahat tapaḥ । patnībhyāṁ saha rājendra kailāsaṁ girim āśritaḥ ॥
104.10MBH-3-104-10
स तप्यमानः सुमहत्तपो योगसमन्वितः । आससाद महात्मानं त्र्यक्षं त्रिपुरमर्दनम् ॥
sa tapyamānaḥ sumahat tapo yogasamanvitaḥ । āsasāda mahātmānaṁ tryakṣaṁ tripuramardanam ॥
104.11MBH-3-104-11
शंकरं भवमीशानं शूलपानिं पिनाकिनम् । त्र्यम्बकं शिवमुग्रेशं बहुरूपमुमापतिम् ॥
śaṁkaraṁ bhavam īśānaṁ śūlapāniṁ pinākinam । tryambakaṁ śivam ugreśaṁ bahurūpam umāpatim ॥
104.12MBH-3-104-12
स तं दृष्ट्वैव वरदं पत्नीभ्यां सहितो नृपः । प्रणिपत्य महाबाहुः पुत्रार्थं समयाचत ॥
sa taṁ dr̥ṣṭvaiva varadaṁ patnībhyāṁ sahito nr̥paḥ । praṇipatya mahābāhuḥ putrārthaṁ samayācata ॥
104.13MBH-3-104-13
तं प्रीतिमान्हरः प्राह सभार्यं नृपसत्तमम् । यस्मिन्वृतो मुहूर्तेऽहं त्वयेह नृपते वरम् ॥
taṁ prītimān haraḥ prāha sabhāryaṁ nr̥pasattamam । yasmin vr̥to muhūrte ’haṁ tvayeha nr̥pate varam ॥
104.14MBH-3-104-14
षष्टिः पुत्रसहस्राणि शूराः समरदर्पिताः । एकस्यां संभविष्यन्ति पत्न्यां तव नरोत्तम ॥
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi śūrāḥ samaradarpitāḥ । ekasyāṁ saṁbhaviṣyanti patnyāṁ tava narottama ॥
104.15MBH-3-104-15
ते चैव सर्वे सहिताः क्षयं यास्यन्ति पार्थिव । एको वंशधरः शूर एकस्यां संभविष्यति । एवमुक्त्वा तु तं रुद्रस्तत्रैवान्तरधीयत ॥
te caiva sarve sahitāḥ kṣayaṁ yāsyanti pārthiva । eko vaṁśadharaḥ śūra ekasyāṁ saṁbhaviṣyati । evam uktvā tu taṁ rudras tatraivāntaradhīyata ॥
104.16MBH-3-104-16
स चापि सगरो राजा जगाम स्वं निवेशनम् । पत्नीभ्यां सहितस्तात सोऽतिहृष्टमनास्तदा ॥
sa cāpi sagaro rājā jagāma svaṁ niveśanam । patnībhyāṁ sahitas tāta so ’tihr̥ṣṭamanās tadā ॥
104.17MBH-3-104-17
तस्याथ मनुजश्रेष्ठ ते भार्ये कमलेक्षणे । वैदर्भी चैव शैब्या च गर्भिण्यौ संबभूवतुः ॥
tasyātha manujaśreṣṭha te bhārye kamalekṣaṇe । vaidarbhī caiva śaibyā ca garbhiṇyau saṁbabhūvatuḥ ॥
104.18MBH-3-104-18
ततः कालेन वैदर्भी गर्भालाबुं व्यजायत । शैब्या च सुषुवे पुत्रं कुमारं देवरूपिणम् ॥
tataḥ kālena vaidarbhī garbhālābuṁ vyajāyata । śaibyā ca suṣuve putraṁ kumāraṁ devarūpiṇam ॥
104.19MBH-3-104-19
तदालाबुं समुत्स्रष्टुं मनश्चक्रे स पार्थिवः । अथान्तरिक्षाच्छुश्राव वाचं गम्भीरनिस्वनाम् ॥
tadālābuṁ samutsraṣṭuṁ manaś cakre sa pārthivaḥ । athāntarikṣāc chuśrāva vācaṁ gambhīranisvanām ॥
104.20MBH-3-104-20
राजन्मा साहसं कार्षीः पुत्रान्न त्यक्तुमर्हसि । अलाबुमध्यान्निष्कृष्य बीजं यत्नेन गोप्यताम् ॥
rājan mā sāhasaṁ kārṣīḥ putrān na tyaktum arhasi । alābumadhyān niṣkr̥ṣya bījaṁ yatnena gopyatām ॥
104.21MBH-3-104-21
सोपस्वेदेषु पात्रेषु घृतपूर्णेषु भागशः । ततः पुत्रसहस्राणि षष्टिं प्राप्स्यसि पार्थिव ॥
sopasvedeṣu pātreṣu ghr̥tapūrṇeṣu bhāgaśaḥ । tataḥ putrasahasrāṇi ṣaṣṭiṁ prāpsyasi pārthiva ॥
104.22MBH-3-104-22
महादेवेन दिष्टं ते पुत्रजन्म नराधिप । अनेन क्रमयोगेन मा ते बुद्धिरतोऽन्यथा ॥
mahādevena diṣṭaṁ te putrajanma narādhipa । anena kramayogena mā te buddhir ato ’nyathā ॥