Adhyāya 103

लोमश उवाच । समुद्रं स समासाद्य वारुणिर्भगवानृषिः । उवाच सहितान्देवानृषींश्चैव समागतान् ॥

lomaśa uvāca । samudraṁ sa samāsādya vāruṇir bhagavān r̥ṣiḥ । uvāca sahitān devān r̥ṣīṁś caiva samāgatān ॥

एष लोकहितार्थं वै पिबामि वरुणालयम् । भवद्भिर्यदनुष्ठेयं तच्छीघ्रं संविधीयताम् ॥

eṣa lokahitārthaṁ vai pibāmi varuṇālayam । bhavadbhir yad anuṣṭheyaṁ tac chīghraṁ saṁvidhīyatām ॥

एतावदुक्त्वा वचनं मैत्रावरुणिरच्युतः । समुद्रमपिबत्क्रुद्धः सर्वलोकस्य पश्यतः ॥

etāvad uktvā vacanaṁ maitrāvaruṇir acyutaḥ । samudram apibat kruddhaḥ sarvalokasya paśyataḥ ॥

पीयमानं समुद्रं तु दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । विस्मयं परमं जग्मुः स्तुतिभिश्चाप्यपूजयन् ॥

pīyamānaṁ samudraṁ tu dr̥ṣṭvā devāḥ savāsavāḥ । vismayaṁ paramaṁ jagmuḥ stutibhiś cāpy apūjayan ॥

त्वं नस्त्राता विधाता च लोकानां लोकभावनः । त्वत्प्रसादात्समुच्छेदं न गच्छेत्सामरं जगत् ॥

tvaṁ nas trātā vidhātā ca lokānāṁ lokabhāvanaḥ । tvatprasādāt samucchedaṁ na gacchet sāmaraṁ jagat ॥

संपूज्यमानस्त्रिदशैर्महात्मा; गन्धर्वतूर्येषु नदत्सु सर्वशः । दिव्यैश्च पुष्पैरवकीर्यमाणो; महार्णवं निःसलिलं चकार ॥

saṁpūjyamānas tridaśair mahātmā; gandharvatūryeṣu nadatsu sarvaśaḥ । divyaiś ca puṣpair avakīryamāṇo; mahārṇavaṁ niḥsalilaṁ cakāra ॥

दृष्ट्वा कृतं निःसलिलं महार्णवं; सुराः समस्ताः परमप्रहृष्टाः । प्रगृह्य दिव्यानि वरायुधानि; तान्दानवाञ्जघ्नुरदीनसत्त्वाः ॥

dr̥ṣṭvā kr̥taṁ niḥsalilaṁ mahārṇavaṁ; surāḥ samastāḥ paramaprahr̥ṣṭāḥ । pragr̥hya divyāni varāyudhāni; tān dānavāñ jaghnur adīnasattvāḥ ॥

ते वध्यमानास्त्रिदशैर्महात्मभि;र्महाबलैर्वेगिभिरुन्नदद्भिः । न सेहिरे वेगवतां महात्मनां; वेगं तदा धारयितुं दिवौकसाम् ॥

te vadhyamānās tridaśair mahātmabhir; mahābalair vegibhir unnadadbhiḥ । na sehire vegavatāṁ mahātmanāṁ; vegaṁ tadā dhārayituṁ divaukasām ॥

ते वध्यमानास्त्रिदशैर्दानवा भीमनिस्वनाः । चक्रुः सुतुमुलं युद्धं मुहूर्तमिव भारत ॥

te vadhyamānās tridaśair dānavā bhīmanisvanāḥ । cakruḥ sutumulaṁ yuddhaṁ muhūrtam iva bhārata ॥

ते पूर्वं तपसा दग्धा मुनिभिर्भावितात्मभिः । यतमानाः परं शक्त्या त्रिदशैर्विनिषूदिताः ॥

te pūrvaṁ tapasā dagdhā munibhir bhāvitātmabhiḥ । yatamānāḥ paraṁ śaktyā tridaśair viniṣūditāḥ ॥

ते हेमनिष्काभरणाः कुण्डलाङ्गदधारिणः । निहत्य बह्वशोभन्त पुष्पिता इव किंशुकाः ॥

te hemaniṣkābharaṇāḥ kuṇḍalāṅgadadhāriṇaḥ । nihatya bahv aśobhanta puṣpitā iva kiṁśukāḥ ॥

हतशेषास्ततः केचित्कालेया मनुजोत्तम । विदार्य वसुधां देवीं पातालतलमाश्रिताः ॥

hataśeṣās tataḥ ke cit kāleyā manujottama । vidārya vasudhāṁ devīṁ pātālatalam āśritāḥ ॥

निहतान्दानवान्दृष्ट्वा त्रिदशा मुनिपुंगवम् । तुष्टुवुर्विविधैर्वाक्यैरिदं चैवाब्रुवन्वचः ॥

nihatān dānavān dr̥ṣṭvā tridaśā munipuṁgavam । tuṣṭuvur vividhair vākyair idaṁ caivābruvan vacaḥ ॥

त्वत्प्रसादान्महाभाग लोकैः प्राप्तं महत्सुखम् । त्वत्तेजसा च निहताः कालेयाः क्रूरविक्रमाः ॥

tvatprasādān mahābhāga lokaiḥ prāptaṁ mahat sukham । tvattejasā ca nihatāḥ kāleyāḥ krūravikramāḥ ॥

पूरयस्व महाबाहो समुद्रं लोकभावन । यत्त्वया सलिलं पीतं तदस्मिन्पुनरुत्सृज ॥

pūrayasva mahābāho samudraṁ lokabhāvana । yat tvayā salilaṁ pītaṁ tad asmin punar utsr̥ja ॥

एवमुक्तः प्रत्युवाच भगवान्मुनिपुंगवः । जीर्णं तद्धि मया तोयमुपायोऽन्यः प्रचिन्त्यताम् । पूरणार्थं समुद्रस्य भवद्भिर्यत्नमास्थितैः ॥

evam uktaḥ pratyuvāca bhagavān munipuṁgavaḥ । jīrṇaṁ tad dhi mayā toyam upāyo ’nyaḥ pracintyatām । pūraṇārthaṁ samudrasya bhavadbhir yatnam āsthitaiḥ ॥

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं महर्षेर्भावितात्मनः । विस्मिताश्च विषण्णाश्च बभूवुः सहिताः सुराः ॥

etac chrutvā tu vacanaṁ maharṣer bhāvitātmanaḥ । vismitāś ca viṣaṇṇāś ca babhūvuḥ sahitāḥ surāḥ ॥

परस्परमनुज्ञाप्य प्रणम्य मुनिपुंगवम् । प्रजाः सर्वा महाराज विप्रजग्मुर्यथागतम् ॥

parasparam anujñāpya praṇamya munipuṁgavam । prajāḥ sarvā mahārāja viprajagmur yathāgatam ॥

त्रिदशा विष्णुना सार्धमुपजग्मुः पितामहम् । पूरणार्थं समुद्रस्य मन्त्रयित्वा पुनः पुनः । ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे सागरस्याभिपूरणम् ॥

tridaśā viṣṇunā sārdham upajagmuḥ pitāmaham । pūraṇārthaṁ samudrasya mantrayitvā punaḥ punaḥ । ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve sāgarasyābhipūraṇam ॥