Adhyāya 96

कण्व उवाच । मातलिस्तु व्रजन्मार्गे नारदेन महर्षिणा । वरुणं गच्छता द्रष्टुं समागच्छद्यदृच्छया ॥

kaṇva uvāca । mātalis tu vrajan mārge nāradena maharṣiṇā । varuṇaṁ gacchatā draṣṭuṁ samāgacchad yadr̥cchayā ॥

नारदोऽथाब्रवीदेनं क्व भवान्गन्तुमुद्यतः । स्वेन वा सूत कार्येण शासनाद्वा शतक्रतोः ॥

nārado ’thābravīd enaṁ kva bhavān gantum udyataḥ । svena vā sūta kāryeṇa śāsanād vā śatakratoḥ ॥

मातलिर्नारदेनैवं संपृष्टः पथि गच्छता । यथावत्सर्वमाचष्ट स्वकार्यं वरुणं प्रति ॥

mātalir nāradenaivaṁ saṁpr̥ṣṭaḥ pathi gacchatā । yathāvat sarvam ācaṣṭa svakāryaṁ varuṇaṁ prati ॥

तमुवाचाथ स मुनिर्गच्छावः सहिताविति । सलिलेशदिदृक्षार्थमहमप्युद्यतो दिवः ॥

tam uvācātha sa munir gacchāvaḥ sahitāv iti । salileśadidr̥kṣārtham aham apy udyato divaḥ ॥

अहं ते सर्वमाख्यास्ये दर्शयन्वसुधातलम् । दृष्ट्वा तत्र वरं कंचिद्रोचयिष्याव मातले ॥

ahaṁ te sarvam ākhyāsye darśayan vasudhātalam । dr̥ṣṭvā tatra varaṁ kaṁ cid rocayiṣyāva mātale ॥

अवगाह्य ततो भूमिमुभौ मातलिनारदौ । ददृशाते महात्मानौ लोकपालमपां पतिम् ॥

avagāhya tato bhūmim ubhau mātalināradau । dadr̥śāte mahātmānau lokapālam apāṁ patim ॥

तत्र देवर्षिसदृशीं पूजां प्राप स नारदः । महेन्द्रसदृशीं चैव मातलिः प्रत्यपद्यत ॥

tatra devarṣisadr̥śīṁ pūjāṁ prāpa sa nāradaḥ । mahendrasadr̥śīṁ caiva mātaliḥ pratyapadyata ॥

तावुभौ प्रीतमनसौ कार्यवत्तां निवेद्य ह । वरुणेनाभ्यनुज्ञातौ नागलोकं विचेरतुः ॥

tāv ubhau prītamanasau kāryavattāṁ nivedya ha । varuṇenābhyanujñātau nāgalokaṁ viceratuḥ ॥

नारदः सर्वभूतानामन्तर्भूमिनिवासिनाम् । जानंश्चकार व्याख्यानं यन्तुः सर्वमशेषतः ॥

nāradaḥ sarvabhūtānām antarbhūminivāsinām । jānaṁś cakāra vyākhyānaṁ yantuḥ sarvam aśeṣataḥ ॥

नारद उवाच । दृष्टस्ते वरुणस्तात पुत्रपौत्रसमावृतः । पश्योदकपतेः स्थानं सर्वतोभद्रमृद्धिमत् ॥

nārada uvāca । dr̥ṣṭas te varuṇas tāta putrapautrasamāvr̥taḥ । paśyodakapateḥ sthānaṁ sarvatobhadram r̥ddhimat ॥

एष पुत्रो महाप्राज्ञो वरुणस्येह गोपतेः । एष तं शीलवृत्तेन शौचेन च विशिष्यते ॥

eṣa putro mahāprājño varuṇasyeha gopateḥ । eṣa taṁ śīlavr̥ttena śaucena ca viśiṣyate ॥

एषोऽस्य पुत्रोऽभिमतः पुष्करः पुष्करेक्षणः । रूपवान्दर्शनीयश्च सोमपुत्र्या वृतः पतिः ॥

eṣo ’sya putro ’bhimataḥ puṣkaraḥ puṣkarekṣaṇaḥ । rūpavān darśanīyaś ca somaputryā vr̥taḥ patiḥ ॥

ज्योत्स्नाकालीति यामाहुर्द्वितीयां रूपतः श्रियम् । आदित्यस्यैव गोः पुत्रो ज्येष्ठः पुत्रः कृतः स्मृतः ॥

jyotsnākālīti yām āhur dvitīyāṁ rūpataḥ śriyam । ādityasyaiva goḥ putro jyeṣṭhaḥ putraḥ kr̥taḥ smr̥taḥ ॥

भवनं पश्य वारुण्या यदेतत्सर्वकाञ्चनम् । यां प्राप्य सुरतां प्राप्ताः सुराः सुरपतेः सखे ॥

bhavanaṁ paśya vāruṇyā yad etat sarvakāñcanam । yāṁ prāpya suratāṁ prāptāḥ surāḥ surapateḥ sakhe ॥

एतानि हृतराज्यानां दैतेयानां स्म मातले । दीप्यमानानि दृश्यन्ते सर्वप्रहरणान्युत ॥

etāni hr̥tarājyānāṁ daiteyānāṁ sma mātale । dīpyamānāni dr̥śyante sarvapraharaṇāny uta ॥

अक्षयाणि किलैतानि विवर्तन्ते स्म मातले । अनुभावप्रयुक्तानि सुरैरवजितानि ह ॥

akṣayāṇi kilaitāni vivartante sma mātale । anubhāvaprayuktāni surair avajitāni ha ॥

अत्र राक्षसजात्यश्च भूतजात्यश्च मातले । दिव्यप्रहरणाश्चासन्पूर्वदैवतनिर्मिताः ॥

atra rākṣasajātyaś ca bhūtajātyaś ca mātale । divyapraharaṇāś cāsan pūrvadaivatanirmitāḥ ॥

अग्निरेष महार्चिष्माञ्जागर्ति वरुणह्रदे । वैष्णवं चक्रमाविद्धं विधूमेन हविष्मता ॥

agnir eṣa mahārciṣmāñ jāgarti varuṇahrade । vaiṣṇavaṁ cakram āviddhaṁ vidhūmena haviṣmatā ॥

एष गाण्डीमयश्चापो लोकसंहारसंभृतः । रक्ष्यते दैवतैर्नित्यं यतस्तद्गाण्डिवं धनुः ॥

eṣa gāṇḍīmayaś cāpo lokasaṁhārasaṁbhr̥taḥ । rakṣyate daivatair nityaṁ yatas tad gāṇḍivaṁ dhanuḥ ॥

एष कृत्ये समुत्पन्ने तत्तद्धारयते बलम् । सहस्रशतसंख्येन प्राणेन सततं ध्रुवम् ॥

eṣa kr̥tye samutpanne tat tad dhārayate balam । sahasraśatasaṁkhyena prāṇena satataṁ dhruvam ॥

अशास्यानपि शास्त्येष रक्षोबन्धुषु राजसु । सृष्टः प्रथमजो दण्डो ब्रह्मणा ब्रह्मवादिना ॥

aśāsyān api śāsty eṣa rakṣobandhuṣu rājasu । sr̥ṣṭaḥ prathamajo daṇḍo brahmaṇā brahmavādinā ॥

एतच्छत्रं नरेन्द्राणां महच्छक्रेण भाषितम् । पुत्राः सलिलराजस्य धारयन्ति महोदयम् ॥

etac chatraṁ narendrāṇāṁ mahac chakreṇa bhāṣitam । putrāḥ salilarājasya dhārayanti mahodayam ॥

एतत्सलिलराजस्य छत्रं छत्रगृहे स्थितम् । सर्वतः सलिलं शीतं जीमूत इव वर्षति ॥

etat salilarājasya chatraṁ chatragr̥he sthitam । sarvataḥ salilaṁ śītaṁ jīmūta iva varṣati ॥

एतच्छत्रात्परिभ्रष्टं सलिलं सोमनिर्मलम् । तमसा मूर्छितं याति येन नार्छति दर्शनम् ॥

etac chatrāt paribhraṣṭaṁ salilaṁ somanirmalam । tamasā mūrchitaṁ yāti yena nārchati darśanam ॥

बहून्यद्भुतरूपाणि द्रष्टव्यानीह मातले । तव कार्योपरोधस्तु तस्माद्गच्छाव माचिरम् ॥

bahūny adbhutarūpāṇi draṣṭavyānīha mātale । tava kāryoparodhas tu tasmād gacchāva māciram ॥