Adhyāya 85

विदुर उवाच । राजन्बहुमतश्चासि त्रैलोक्यस्यापि सत्तमः । संभावितश्च लोकस्य संमतश्चासि भारत ॥

vidura uvāca । rājan bahumataś cāsi trailokyasyāpi sattamaḥ । saṁbhāvitaś ca lokasya saṁmataś cāsi bhārata ॥

यत्त्वमेवंगते ब्रूयाः पश्चिमे वयसि स्थितः । शास्त्राद्वा सुप्रतर्काद्वा सुस्थिरः स्थविरो ह्यसि ॥

yat tvam evaṁgate brūyāḥ paścime vayasi sthitaḥ । śāstrād vā supratarkād vā susthiraḥ sthaviro hy asi ॥

लेखाश्मनीव भाः सूर्ये महोर्मिरिव सागरे । धर्मस्त्वयि महान्राजन्निति व्यवसिताः प्रजाः ॥

lekhāśmanīva bhāḥ sūrye mahormir iva sāgare । dharmas tvayi mahān rājann iti vyavasitāḥ prajāḥ ॥

सदैव भावितो लोको गुणौघैस्तव पार्थिव । गुणानां रक्षणे नित्यं प्रयतस्व सबान्धवः ॥

sadaiva bhāvito loko guṇaughais tava pārthiva । guṇānāṁ rakṣaṇe nityaṁ prayatasva sabāndhavaḥ ॥

आर्जवं प्रतिपद्यस्व मा बाल्याद्बहुधा नशीः । राज्यं पुत्रांश्च पौत्रांश्च सुहृदश्चापि सुप्रियान् ॥

ārjavaṁ pratipadyasva mā bālyād bahudhā naśīḥ । rājyaṁ putrāṁś ca pautrāṁś ca suhr̥daś cāpi supriyān ॥

यत्त्वं दित्ससि कृष्णाय राजन्नतिथये बहु । एतदन्यच्च दाशार्हः पृथिवीमपि चार्हति ॥

yat tvaṁ ditsasi kr̥ṣṇāya rājann atithaye bahu । etad anyac ca dāśārhaḥ pr̥thivīm api cārhati ॥

न तु त्वं धर्ममुद्दिश्य तस्य वा प्रियकारणात् । एतदिच्छसि कृष्णाय सत्येनात्मानमालभे ॥

na tu tvaṁ dharmam uddiśya tasya vā priyakāraṇāt । etad icchasi kr̥ṣṇāya satyenātmānam ālabhe ॥

मायैषातत्त्वमेवैतच्छद्मैतद्भूरिदक्षिण । जानामि ते मतं राजन्गूढं बाह्येन कर्मणा ॥

māyaiṣātattvam evaitac chadmaitad bhūridakṣiṇa । jānāmi te mataṁ rājan gūḍhaṁ bāhyena karmaṇā ॥

पञ्च पञ्चैव लिप्सन्ति ग्रामकान्पाण्डवा नृप । न च दित्ससि तेभ्यस्तांस्तच्छमं कः करिष्यति ॥

pañca pañcaiva lipsanti grāmakān pāṇḍavā nr̥pa । na ca ditsasi tebhyas tāṁs tac chamaṁ kaḥ kariṣyati ॥

अर्थेन तु महाबाहुं वार्ष्णेयं त्वं जिहीर्षसि । अनेनैवाभ्युपायेन पाण्डवेभ्यो बिभित्ससि ॥

arthena tu mahābāhuṁ vārṣṇeyaṁ tvaṁ jihīrṣasi । anenaivābhyupāyena pāṇḍavebhyo bibhitsasi ॥

न च वित्तेन शक्योऽसौ नोद्यमेन न गर्हया । अन्यो धनंजयात्कर्तुमेतत्तत्त्वं ब्रवीमि ते ॥

na ca vittena śakyo ’sau nodyamena na garhayā । anyo dhanaṁjayāt kartum etat tattvaṁ bravīmi te ॥

वेद कृष्णस्य माहात्म्यं वेदास्य दृढभक्तिताम् । अत्याज्यमस्य जानामि प्राणैस्तुल्यं धनंजयम् ॥

veda kr̥ṣṇasya māhātmyaṁ vedāsya dr̥ḍhabhaktitām । atyājyam asya jānāmi prāṇais tulyaṁ dhanaṁjayam ॥

अन्यत्कुम्भादपां पूर्णादन्यत्पादावसेचनात् । अन्यत्कुशलसंप्रश्नान्नैषिष्यति जनार्दनः ॥

anyat kumbhād apāṁ pūrṇād anyat pādāvasecanāt । anyat kuśalasaṁpraśnān naiṣiṣyati janārdanaḥ ॥

यत्त्वस्य प्रियमातिथ्यं मानार्हस्य महात्मनः । तदस्मै क्रियतां राजन्मानार्हो हि जनार्दनः ॥

yat tv asya priyam ātithyaṁ mānārhasya mahātmanaḥ । tad asmai kriyatāṁ rājan mānārho hi janārdanaḥ ॥

आशंसमानः कल्याणं कुरूनभ्येति केशवः । येनैव राजन्नर्थेन तदेवास्मा उपाकुरु ॥

āśaṁsamānaḥ kalyāṇaṁ kurūn abhyeti keśavaḥ । yenaiva rājann arthena tad evāsmā upākuru ॥

शममिच्छति दाशार्हस्तव दुर्योधनस्य च । पाण्डवानां च राजेन्द्र तदस्य वचनं कुरु ॥

śamam icchati dāśārhas tava duryodhanasya ca । pāṇḍavānāṁ ca rājendra tad asya vacanaṁ kuru ॥

पितासि राजन्पुत्रास्ते वृद्धस्त्वं शिशवः परे । वर्तस्व पितृवत्तेषु वर्तन्ते ते हि पुत्रवत् ॥

pitāsi rājan putrās te vr̥ddhas tvaṁ śiśavaḥ pare । vartasva pitr̥vat teṣu vartante te hi putravat ॥