78.1MBH-5-78-1
नकुल उवाच । उक्तं बहुविधं वाक्यं धर्मराजेन माधव । धर्मज्ञेन वदान्येन धर्मयुक्तं च तत्त्वतः ॥
nakula uvāca । uktaṁ bahuvidhaṁ vākyaṁ dharmarājena mādhava । dharmajñena vadānyena dharmayuktaṁ ca tattvataḥ ॥
Udyoga Parva · Adhyaya 5.78
Adhyāya 78
अध्यायः 78
Who speaks here नकुल nakula
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §79–81 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
78.2MBH-5-78-2
मतमाज्ञाय राज्ञश्च भीमसेनेन माधव । संशमो बाहुवीर्यं च ख्यापितं माधवात्मनः ॥
matam ājñāya rājñaś ca bhīmasenena mādhava । saṁśamo bāhuvīryaṁ ca khyāpitaṁ mādhavātmanaḥ ॥
78.3MBH-5-78-3
तथैव फल्गुनेनापि यदुक्तं तत्त्वया श्रुतम् । आत्मनश्च मतं वीर कथितं भवतासकृत् ॥
tathaiva phalgunenāpi yad uktaṁ tat tvayā śrutam । ātmanaś ca mataṁ vīra kathitaṁ bhavatāsakr̥t ॥
78.4MBH-5-78-4
सर्वमेतदतिक्रम्य श्रुत्वा परमतं भवान् । यत्प्राप्तकालं मन्येथास्तत्कुर्याः पुरुषोत्तम ॥
sarvam etad atikramya śrutvā paramataṁ bhavān । yat prāptakālaṁ manyethās tat kuryāḥ puruṣottama ॥
78.5MBH-5-78-5
तस्मिंस्तस्मिन्निमित्ते हि मतं भवति केशव । प्राप्तकालं मनुष्येण स्वयं कार्यमरिंदम ॥
tasmiṁs tasmin nimitte hi mataṁ bhavati keśava । prāptakālaṁ manuṣyeṇa svayaṁ kāryam ariṁdama ॥
78.6MBH-5-78-6
अन्यथा चिन्तितो ह्यर्थः पुनर्भवति सोऽन्यथा । अनित्यमतयो लोके नराः पुरुषसत्तम ॥
anyathā cintito hy arthaḥ punar bhavati so ’nyathā । anityamatayo loke narāḥ puruṣasattama ॥
78.7MBH-5-78-7
अन्यथा बुद्धयो ह्यासन्नस्मासु वनवासिषु । अदृश्येष्वन्यथा कृष्ण दृश्येषु पुनरन्यथा ॥
anyathā buddhayo hy āsann asmāsu vanavāsiṣu । adr̥śyeṣv anyathā kr̥ṣṇa dr̥śyeṣu punar anyathā ॥
78.8MBH-5-78-8
अस्माकमपि वार्ष्णेय वने विचरतां तदा । न तथा प्रणयो राज्ये यथा संप्रति वर्तते ॥
asmākam api vārṣṇeya vane vicaratāṁ tadā । na tathā praṇayo rājye yathā saṁprati vartate ॥
78.9MBH-5-78-9
निवृत्तवनवासान्नः श्रुत्वा वीर समागताः । अक्षौहिण्यो हि सप्तेमास्त्वत्प्रसादाज्जनार्दन ॥
nivr̥ttavanavāsān naḥ śrutvā vīra samāgatāḥ । akṣauhiṇyo hi saptemās tvatprasādāj janārdana ॥
78.10MBH-5-78-10
इमान्हि पुरुषव्याघ्रानचिन्त्यबलपौरुषान् । आत्तशस्त्रान्रणे दृष्ट्वा न व्यथेदिह कः पुमान् ॥
imān hi puruṣavyāghrān acintyabalapauruṣān । āttaśastrān raṇe dr̥ṣṭvā na vyathed iha kaḥ pumān ॥
78.11MBH-5-78-11
स भवान्कुरुमध्ये तं सान्त्वपूर्वं भयान्वितम् । ब्रूयाद्वाक्यं यथा मन्दो न व्यथेत सुयोधनः ॥
sa bhavān kurumadhye taṁ sāntvapūrvaṁ bhayānvitam । brūyād vākyaṁ yathā mando na vyatheta suyodhanaḥ ॥
78.12MBH-5-78-12
युधिष्ठिरं भीमसेनं बीभत्सुं चापराजितम् । सहदेवं च मां चैव त्वां च रामं च केशव ॥
yudhiṣṭhiraṁ bhīmasenaṁ bībhatsuṁ cāparājitam । sahadevaṁ ca māṁ caiva tvāṁ ca rāmaṁ ca keśava ॥
78.13MBH-5-78-13
सात्यकिं च महावीर्यं विराटं च सहात्मजम् । द्रुपदं च सहामात्यं धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ॥
sātyakiṁ ca mahāvīryaṁ virāṭaṁ ca sahātmajam । drupadaṁ ca sahāmātyaṁ dhr̥ṣṭadyumnaṁ ca pārṣatam ॥
78.14MBH-5-78-14
काशिराजं च विक्रान्तं धृष्टकेतुं च चेदिपम् । मांसशोणितभृन्मर्त्यः प्रतियुध्येत को युधि ॥
kāśirājaṁ ca vikrāntaṁ dhr̥ṣṭaketuṁ ca cedipam । māṁsaśoṇitabhr̥n martyaḥ pratiyudhyeta ko yudhi ॥
78.15MBH-5-78-15
स भवान्गमनादेव साधयिष्यत्यसंशयम् । इष्टमर्थं महाबाहो धर्मराजस्य केवलम् ॥
sa bhavān gamanād eva sādhayiṣyaty asaṁśayam । iṣṭam arthaṁ mahābāho dharmarājasya kevalam ॥
78.16MBH-5-78-16
विदुरश्चैव भीष्मश्च द्रोणश्च सहबाह्लिकः । श्रेयः समर्था विज्ञातुमुच्यमानं त्वयानघ ॥
viduraś caiva bhīṣmaś ca droṇaś ca sahabāhlikaḥ । śreyaḥ samarthā vijñātum ucyamānaṁ tvayānagha ॥
78.17MBH-5-78-17
ते चैनमनुनेष्यन्ति धृतराष्ट्रं जनाधिपम् । तं च पापसमाचारं सहामात्यं सुयोधनम् ॥
te cainam anuneṣyanti dhr̥tarāṣṭraṁ janādhipam । taṁ ca pāpasamācāraṁ sahāmātyaṁ suyodhanam ॥
78.18MBH-5-78-18
श्रोता चार्थस्य विदुरस्त्वं च वक्ता जनार्दन । कमिवार्थं विवर्तन्तं स्थापयेतां न वर्त्मनि ॥
śrotā cārthasya viduras tvaṁ ca vaktā janārdana । kam ivārthaṁ vivartantaṁ sthāpayetāṁ na vartmani ॥