Adhyāya 7

वैशंपायन उवाच । गते द्वारवतीं कृष्णे बलदेवे च माधवे । सह वृष्ण्यन्धकैः सर्वैर्भोजैश्च शतशस्तथा ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । gate dvāravatīṁ kr̥ṣṇe baladeve ca mādhave । saha vr̥ṣṇyandhakaiḥ sarvair bhojaiś ca śataśas tathā ॥

सर्वमागमयामास पाण्डवानां विचेष्टितम् । धृतराष्ट्रात्मजो राजा दूतैः प्रणिहितैश्चरैः ॥

sarvam āgamayām āsa pāṇḍavānāṁ viceṣṭitam । dhr̥tarāṣṭrātmajo rājā dūtaiḥ praṇihitaiś caraiḥ ॥

स श्रुत्वा माधवं यातं सदश्वैरनिलोपमैः । बलेन नातिमहता द्वारकामभ्ययात्पुरीम् ॥

sa śrutvā mādhavaṁ yātaṁ sadaśvair anilopamaiḥ । balena nātimahatā dvārakām abhyayāt purīm ॥

तमेव दिवसं चापि कौन्तेयः पाण्डुनन्दनः । आनर्तनगरीं रम्यां जगामाशु धनंजयः ॥

tam eva divasaṁ cāpi kaunteyaḥ pāṇḍunandanaḥ । ānartanagarīṁ ramyāṁ jagāmāśu dhanaṁjayaḥ ॥

तौ यात्वा पुरुषव्याघ्रौ द्वारकां कुरुनन्दनौ । सुप्तं ददृशतुः कृष्णं शयानं चोपजग्मतुः ॥

tau yātvā puruṣavyāghrau dvārakāṁ kurunandanau । suptaṁ dadr̥śatuḥ kr̥ṣṇaṁ śayānaṁ copajagmatuḥ ॥

ततः शयाने गोविन्दे प्रविवेश सुयोधनः । उच्छीर्षतश्च कृष्णस्य निषसाद वरासने ॥

tataḥ śayāne govinde praviveśa suyodhanaḥ । ucchīrṣataś ca kr̥ṣṇasya niṣasāda varāsane ॥

ततः किरीटी तस्यानु प्रविवेश महामनाः । पश्चार्धे च स कृष्णस्य प्रह्वोऽतिष्ठत्कृताञ्जलिः ॥

tataḥ kirīṭī tasyānu praviveśa mahāmanāḥ । paścārdhe ca sa kr̥ṣṇasya prahvo ’tiṣṭhat kr̥tāñjaliḥ ॥

प्रतिबुद्धः स वार्ष्णेयो ददर्शाग्रे किरीटिनम् । स तयोः स्वागतं कृत्वा यथार्हं प्रतिपूज्य च । तदागमनजं हेतुं पप्रच्छ मधुसूदनः ॥

pratibuddhaḥ sa vārṣṇeyo dadarśāgre kirīṭinam । sa tayoḥ svāgataṁ kr̥tvā yathārhaṁ pratipūjya ca । tadāgamanajaṁ hetuṁ papraccha madhusūdanaḥ ॥

ततो दुर्योधनः कृष्णमुवाच प्रहसन्निव । विग्रहेऽस्मिन्भवान्साह्यं मम दातुमिहार्हति ॥

tato duryodhanaḥ kr̥ṣṇam uvāca prahasann iva । vigrahe ’smin bhavān sāhyaṁ mama dātum ihārhati ॥

समं हि भवतः सख्यं मयि चैवार्जुनेऽपि च । तथा संबन्धकं तुल्यमस्माकं त्वयि माधव ॥

samaṁ hi bhavataḥ sakhyaṁ mayi caivārjune ’pi ca । tathā saṁbandhakaṁ tulyam asmākaṁ tvayi mādhava ॥

अहं चाभिगतः पूर्वं त्वामद्य मधुसूदन । पूर्वं चाभिगतं सन्तो भजन्ते पूर्वसारिणः ॥

ahaṁ cābhigataḥ pūrvaṁ tvām adya madhusūdana । pūrvaṁ cābhigataṁ santo bhajante pūrvasāriṇaḥ ॥

त्वं च श्रेष्ठतमो लोके सतामद्य जनार्दन । सततं संमतश्चैव सद्वृत्तमनुपालय ॥

tvaṁ ca śreṣṭhatamo loke satām adya janārdana । satataṁ saṁmataś caiva sadvr̥ttam anupālaya ॥

कृष्ण उवाच । भवानभिगतः पूर्वमत्र मे नास्ति संशयः । दृष्टस्तु प्रथमं राजन्मया पार्थो धनंजयः ॥

kr̥ṣṇa uvāca । bhavān abhigataḥ pūrvam atra me nāsti saṁśayaḥ । dr̥ṣṭas tu prathamaṁ rājan mayā pārtho dhanaṁjayaḥ ॥

तव पूर्वाभिगमनात्पूर्वं चाप्यस्य दर्शनात् । साहाय्यमुभयोरेव करिष्यामि सुयोधन ॥

tava pūrvābhigamanāt pūrvaṁ cāpy asya darśanāt । sāhāyyam ubhayor eva kariṣyāmi suyodhana ॥

प्रवारणं तु बालानां पूर्वं कार्यमिति श्रुतिः । तस्मात्प्रवारणं पूर्वमर्हः पार्थो धनंजयः ॥

pravāraṇaṁ tu bālānāṁ pūrvaṁ kāryam iti śrutiḥ । tasmāt pravāraṇaṁ pūrvam arhaḥ pārtho dhanaṁjayaḥ ॥

मत्संहननतुल्यानां गोपानामर्बुदं महत् । नारायणा इति ख्याताः सर्वे संग्रामयोधिनः ॥

matsaṁhananatulyānāṁ gopānām arbudaṁ mahat । nārāyaṇā iti khyātāḥ sarve saṁgrāmayodhinaḥ ॥

ते वा युधि दुराधर्षा भवन्त्वेकस्य सैनिकाः । अयुध्यमानः संग्रामे न्यस्तशस्त्रोऽहमेकतः ॥

te vā yudhi durādharṣā bhavantv ekasya sainikāḥ । ayudhyamānaḥ saṁgrāme nyastaśastro ’ham ekataḥ ॥

आभ्यामन्यतरं पार्थ यत्ते हृद्यतरं मतम् । तद्वृणीतां भवानग्रे प्रवार्यस्त्वं हि धर्मतः ॥

ābhyām anyataraṁ pārtha yat te hr̥dyataraṁ matam । tad vr̥ṇītāṁ bhavān agre pravāryas tvaṁ hi dharmataḥ ॥

वैशंपायन उवाच । एवमुक्तस्तु कृष्णेन कुन्तीपुत्रो धनंजयः । अयुध्यमानं संग्रामे वरयामास केशवम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktas tu kr̥ṣṇena kuntīputro dhanaṁjayaḥ । ayudhyamānaṁ saṁgrāme varayām āsa keśavam ॥

सहस्राणां सहस्रं तु योधानां प्राप्य भारत । कृष्णं चापहृतं ज्ञात्वा संप्राप परमां मुदम् ॥

sahasrāṇāṁ sahasraṁ tu yodhānāṁ prāpya bhārata । kr̥ṣṇaṁ cāpahr̥taṁ jñātvā saṁprāpa paramāṁ mudam ॥

दुर्योधनस्तु तत्सैन्यं सर्वमादाय पार्थिवः । ततोऽभ्ययाद्भीमबलो रौहिणेयं महाबलम् ॥

duryodhanas tu tat sainyaṁ sarvam ādāya pārthivaḥ । tato ’bhyayād bhīmabalo rauhiṇeyaṁ mahābalam ॥

सर्वं चागमने हेतुं स तस्मै संन्यवेदयत् । प्रत्युवाच ततः शौरिर्धार्तराष्ट्रमिदं वचः ॥

sarvaṁ cāgamane hetuṁ sa tasmai saṁnyavedayat । pratyuvāca tataḥ śaurir dhārtarāṣṭram idaṁ vacaḥ ॥

विदितं ते नरव्याघ्र सर्वं भवितुमर्हति । यन्मयोक्तं विराटस्य पुरा वैवाहिके तदा ॥

viditaṁ te naravyāghra sarvaṁ bhavitum arhati । yan mayoktaṁ virāṭasya purā vaivāhike tadā ॥

निगृह्योक्तो हृषीकेशस्त्वदर्थं कुरुनन्दन । मया संबन्धकं तुल्यमिति राजन्पुनः पुनः ॥

nigr̥hyokto hr̥ṣīkeśas tvadarthaṁ kurunandana । mayā saṁbandhakaṁ tulyam iti rājan punaḥ punaḥ ॥

न च तद्वाक्यमुक्तं वै केशवः प्रत्यपद्यत । न चाहमुत्सहे कृष्णं विना स्थातुमपि क्षणम् ॥

na ca tad vākyam uktaṁ vai keśavaḥ pratyapadyata । na cāham utsahe kr̥ṣṇaṁ vinā sthātum api kṣaṇam ॥

नाहं सहायः पार्थानां नापि दुर्योधनस्य वै । इति मे निश्चिता बुद्दिर्वासुदेवमवेक्ष्य ह ॥

nāhaṁ sahāyaḥ pārthānāṁ nāpi duryodhanasya vai । iti me niścitā buddir vāsudevam avekṣya ha ॥

जातोऽसि भारते वंशे सर्वपार्थिवपूजिते । गच्छ युध्यस्व धर्मेण क्षात्रेण भरतर्षभ ॥

jāto ’si bhārate vaṁśe sarvapārthivapūjite । gaccha yudhyasva dharmeṇa kṣātreṇa bharatarṣabha ॥

इत्येवमुक्तः स तदा परिष्वज्य हलायुधम् । कृष्णं चापहृतं ज्ञात्वा युद्धान्मेने जितं जयम् ॥

ity evam uktaḥ sa tadā pariṣvajya halāyudham । kr̥ṣṇaṁ cāpahr̥taṁ jñātvā yuddhān mene jitaṁ jayam ॥

सोऽभ्ययात्कृतवर्माणं धृतराष्ट्रसुतो नृपः । कृतवर्मा ददौ तस्य सेनामक्षौहिणीं तदा ॥

so ’bhyayāt kr̥tavarmāṇaṁ dhr̥tarāṣṭrasuto nr̥paḥ । kr̥tavarmā dadau tasya senām akṣauhiṇīṁ tadā ॥

स तेन सर्वसैन्येन भीमेन कुरुनन्दनः । वृतः प्रतिययौ हृष्टः सुहृदः संप्रहर्षयन् ॥

sa tena sarvasainyena bhīmena kurunandanaḥ । vr̥taḥ pratiyayau hr̥ṣṭaḥ suhr̥daḥ saṁpraharṣayan ॥

गते दुर्योधने कृष्णः किरीटिनमथाब्रवीत् । अयुध्यमानः कां बुद्धिमास्थायाहं त्वया वृतः ॥

gate duryodhane kr̥ṣṇaḥ kirīṭinam athābravīt । ayudhyamānaḥ kāṁ buddhim āsthāyāhaṁ tvayā vr̥taḥ ॥

अर्जुन उवाच । भवान्समर्थस्तान्सर्वान्निहन्तुं नात्र संशयः । निहन्तुमहमप्येकः समर्थः पुरुषोत्तम ॥

arjuna uvāca । bhavān samarthas tān sarvān nihantuṁ nātra saṁśayaḥ । nihantum aham apy ekaḥ samarthaḥ puruṣottama ॥

भवांस्तु कीर्तिमाँल्लोके तद्यशस्त्वां गमिष्यति । यशसा चाहमप्यर्थी तस्मादसि मया वृतः ॥

bhavāṁs tu kīrtimām̐l loke tad yaśas tvāṁ gamiṣyati । yaśasā cāham apy arthī tasmād asi mayā vr̥taḥ ॥

सारथ्यं तु त्वया कार्यमिति मे मानसं सदा । चिररात्रेप्सितं कामं तद्भवान्कर्तुमर्हति ॥

sārathyaṁ tu tvayā kāryam iti me mānasaṁ sadā । cirarātrepsitaṁ kāmaṁ tad bhavān kartum arhati ॥

वासुदेव उवाच । उपपन्नमिदं पार्थ यत्स्पर्धेथा मया सह । सारथ्यं ते करिष्यामि कामः संपद्यतां तव ॥

vāsudeva uvāca । upapannam idaṁ pārtha yat spardhethā mayā saha । sārathyaṁ te kariṣyāmi kāmaḥ saṁpadyatāṁ tava ॥

वैशंपायन उवाच । एवं प्रमुदितः पार्थः कृष्णेन सहितस्तदा । वृतो दाशार्हप्रवरैः पुनरायाद्युधिष्ठिरम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evaṁ pramuditaḥ pārthaḥ kr̥ṣṇena sahitas tadā । vr̥to dāśārhapravaraiḥ punar āyād yudhiṣṭhiram ॥