Adhyāya 64

वैशंपायन उवाच । एवमुक्त्वा महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रः सुयोधनम् । पुनरेव महाभागः संजयं पर्यपृच्छत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktvā mahāprājño dhr̥tarāṣṭraḥ suyodhanam । punar eva mahābhāgaḥ saṁjayaṁ paryapr̥cchata ॥

ब्रूहि संजय यच्छेषं वासुदेवादनन्तरम् । यदर्जुन उवाच त्वां परं कौतूहलं हि मे ॥

brūhi saṁjaya yac cheṣaṁ vāsudevād anantaram । yad arjuna uvāca tvāṁ paraṁ kautūhalaṁ hi me ॥

संजय उवाच । वासुदेववचः श्रुत्वा कुन्तीपुत्रो धनंजयः । उवाच काले दुर्धर्षो वासुदेवस्य शृण्वतः ॥

saṁjaya uvāca । vāsudevavacaḥ śrutvā kuntīputro dhanaṁjayaḥ । uvāca kāle durdharṣo vāsudevasya śr̥ṇvataḥ ॥

पितामहं शांतनवं धृतराष्ट्रं च संजय । द्रोणं कृपं च कर्णं च महाराजं च बाह्लिकम् ॥

pitāmahaṁ śāṁtanavaṁ dhr̥tarāṣṭraṁ ca saṁjaya । droṇaṁ kr̥paṁ ca karṇaṁ ca mahārājaṁ ca bāhlikam ॥

द्रौणिं च सोमदत्तं च शकुनिं चापि सौबलम् । दुःशासनं शलं चैव पुरुमित्रं विविंशतिम् ॥

drauṇiṁ ca somadattaṁ ca śakuniṁ cāpi saubalam । duḥśāsanaṁ śalaṁ caiva purumitraṁ viviṁśatim ॥

विकर्णं चित्रसेनं च जयत्सेनं च पार्थिवम् । विन्दानुविन्दावावन्त्यौ दुर्मुखं चापि कौरवम् ॥

vikarṇaṁ citrasenaṁ ca jayatsenaṁ ca pārthivam । vindānuvindāv āvantyau durmukhaṁ cāpi kauravam ॥

सैन्धवं दुःसहं चैव भूरिश्रवसमेव च । भगदत्तं च राजानं जलसंधं च पार्थिवम् ॥

saindhavaṁ duḥsahaṁ caiva bhūriśravasam eva ca । bhagadattaṁ ca rājānaṁ jalasaṁdhaṁ ca pārthivam ॥

ये चाप्यन्ये पार्थिवास्तत्र योद्धुं; समागताः कौरवाणां प्रियार्थम् । मुमूर्षवः पाण्डवाग्नौ प्रदीप्ते; समानीता धार्तराष्ट्रेण सूत ॥

ye cāpy anye pārthivās tatra yoddhuṁ; samāgatāḥ kauravāṇāṁ priyārtham । mumūrṣavaḥ pāṇḍavāgnau pradīpte; samānītā dhārtarāṣṭreṇa sūta ॥

यथान्यायं कौशलं वन्दनं च; समागता मद्वचनेन वाच्याः । इदं ब्रूयाः संजय राजमध्ये; सुयोधनं पापकृतां प्रधानम् ॥

yathānyāyaṁ kauśalaṁ vandanaṁ ca; samāgatā madvacanena vācyāḥ । idaṁ brūyāḥ saṁjaya rājamadhye; suyodhanaṁ pāpakr̥tāṁ pradhānam ॥

अमर्षणं दुर्मतिं राजपुत्रं; पापात्मानं धार्तराष्ट्रं सुलुब्धम् । सर्वं ममैतद्वचनं समग्रं; सहामात्यं संजय श्रावयेथाः ॥

amarṣaṇaṁ durmatiṁ rājaputraṁ; pāpātmānaṁ dhārtarāṣṭraṁ sulubdham । sarvaṁ mamaitad vacanaṁ samagraṁ; sahāmātyaṁ saṁjaya śrāvayethāḥ ॥

एवं प्रतिष्ठाप्य धनंजयो मां; ततोऽर्थवद्धर्मवच्चापि वाक्यम् । प्रोवाचेदं वासुदेवं समीक्ष्य; पार्थो धीमाँल्लोहितान्तायताक्षः ॥

evaṁ pratiṣṭhāpya dhanaṁjayo māṁ; tato ’rthavad dharmavac cāpi vākyam । provācedaṁ vāsudevaṁ samīkṣya; pārtho dhīmām̐l lohitāntāyatākṣaḥ ॥

यथा श्रुतं ते वदतो महात्मनो; मधुप्रवीरस्य वचः समाहितम् । तथैव वाच्यं भवता हि मद्वचः; समागतेषु क्षितिपेषु सर्वशः ॥

yathā śrutaṁ te vadato mahātmano; madhupravīrasya vacaḥ samāhitam । tathaiva vācyaṁ bhavatā hi madvacaḥ; samāgateṣu kṣitipeṣu sarvaśaḥ ॥

शराग्निधूमे रथनेमिनादिते; धनुःस्रुवेणास्त्रबलापहारिणा । यथा न होमः क्रियते महामृधे; तथा समेत्य प्रयतध्वमादृताः ॥

śarāgnidhūme rathaneminādite; dhanuḥsruveṇāstrabalāpahāriṇā । yathā na homaḥ kriyate mahāmr̥dhe; tathā sametya prayatadhvam ādr̥tāḥ ॥

न चेत्प्रयच्छध्वममित्रघातिनो; युधिष्ठिरस्यांशमभीप्सितं स्वकम् । नयामि वः स्वाश्वपदातिकुञ्जरा;न्दिशं पितॄणामशिवां शितैः शरैः ॥

na cet prayacchadhvam amitraghātino; yudhiṣṭhirasyāṁśam abhīpsitaṁ svakam । nayāmi vaḥ svāśvapadātikuñjarān; diśaṁ pitr̥̄ṇām aśivāṁ śitaiḥ śaraiḥ ॥

ततोऽहमामन्त्र्य चतुर्भुजं हरिं; धनंजयं चैव नमस्य सत्वरः । जवेन संप्राप्त इहामरद्युते; तवान्तिकं प्रापयितुं वचो महत् ॥

tato ’ham āmantrya caturbhujaṁ hariṁ; dhanaṁjayaṁ caiva namasya satvaraḥ । javena saṁprāpta ihāmaradyute; tavāntikaṁ prāpayituṁ vaco mahat ॥