41.1MBH-5-41-1
धृतराष्ट्र उवाच । अनुक्तं यदि ते किंचिद्वाचा विदुर विद्यते । तन्मे शुश्रूषवे ब्रूहि विचित्राणि हि भाषसे ॥
dhr̥tarāṣṭra uvāca । anuktaṁ yadi te kiṁ cid vācā vidura vidyate । tan me śuśrūṣave brūhi vicitrāṇi hi bhāṣase ॥
Udyoga Parva · Adhyaya 5.41
Adhyāya 41
अध्यायः 41
Who speaks here धृतराष्ट्र dhṛtarāṣṭra · विदुर vidura · वैशंपायन vaiśaṃpāyana
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §40–42 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
41.2MBH-5-41-2
विदुर उवाच । धृतराष्ट्र कुमारो वै यः पुराणः सनातनः । सनत्सुजातः प्रोवाच मृत्युर्नास्तीति भारत ॥
vidura uvāca । dhr̥tarāṣṭra kumāro vai yaḥ purāṇaḥ sanātanaḥ । sanatsujātaḥ provāca mr̥tyur nāstīti bhārata ॥
41.3MBH-5-41-3
स ते गुह्यान्प्रकाशांश्च सर्वान्हृदयसंश्रयान् । प्रवक्ष्यति महाराज सर्वबुद्धिमतां वरः ॥
sa te guhyān prakāśāṁś ca sarvān hr̥dayasaṁśrayān । pravakṣyati mahārāja sarvabuddhimatāṁ varaḥ ॥
41.4MBH-5-41-4
धृतराष्ट्र उवाच । किं त्वं न वेद तद्भूयो यन्मे ब्रूयात्सनातनः । त्वमेव विदुर ब्रूहि प्रज्ञाशेषोऽस्ति चेत्तव ॥
dhr̥tarāṣṭra uvāca । kiṁ tvaṁ na veda tad bhūyo yan me brūyāt sanātanaḥ । tvam eva vidura brūhi prajñāśeṣo ’sti cet tava ॥
41.5MBH-5-41-5
विदुर उवाच । शूद्रयोनावहं जातो नातोऽन्यद्वक्तुमुत्सहे । कुमारस्य तु या बुद्धिर्वेद तां शाश्वतीमहम् ॥
vidura uvāca । śūdrayonāv ahaṁ jāto nāto ’nyad vaktum utsahe । kumārasya tu yā buddhir veda tāṁ śāśvatīm aham ॥
41.6MBH-5-41-6
ब्राह्मीं हि योनिमापन्नः सुगुह्यमपि यो वदेत् । न तेन गर्ह्यो देवानां तस्मादेतद्ब्रवीमि ते ॥
brāhmīṁ hi yonim āpannaḥ suguhyam api yo vadet । na tena garhyo devānāṁ tasmād etad bravīmi te ॥
41.7MBH-5-41-7
धृतराष्ट्र उवाच । ब्रवीहि विदुर त्वं मे पुराणं तं सनातनम् । कथमेतेन देहेन स्यादिहैव समागमः ॥
dhr̥tarāṣṭra uvāca । bravīhi vidura tvaṁ me purāṇaṁ taṁ sanātanam । katham etena dehena syād ihaiva samāgamaḥ ॥
41.8MBH-5-41-8
वैशंपायन उवाच । चिन्तयामास विदुरस्तमृषिं संशितव्रतम् । स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा दर्शयामास भारत ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । cintayām āsa viduras tam r̥ṣiṁ saṁśitavratam । sa ca tac cintitaṁ jñātvā darśayām āsa bhārata ॥
41.9MBH-5-41-9
स चैनं प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा । सुखोपविष्टं विश्रान्तमथैनं विदुरोऽब्रवीत् ॥
sa cainaṁ pratijagrāha vidhidr̥ṣṭena karmaṇā । sukhopaviṣṭaṁ viśrāntam athainaṁ viduro ’bravīt ॥
41.10MBH-5-41-10
भगवन्संशयः कश्चिद्धृतराष्ट्रस्य मानसे । यो न शक्यो मया वक्तुं तमस्मै वक्तुमर्हसि । यं श्रुत्वायं मनुष्येन्द्रः सुखदुःखातिगो भवेत् ॥
bhagavan saṁśayaḥ kaś cid dhr̥tarāṣṭrasya mānase । yo na śakyo mayā vaktuṁ tam asmai vaktum arhasi । yaṁ śrutvāyaṁ manuṣyendraḥ sukhaduḥkhātigo bhavet ॥
41.11MBH-5-41-11
लाभालाभौ प्रियद्वेष्यौ यथैनं न जरान्तकौ । विषहेरन्भयामर्षौ क्षुत्पिपासे मदोद्भवौ । अरतिश्चैव तन्द्री च कामक्रोधौ क्षयोदयौ ॥
lābhālābhau priyadveṣyau yathainaṁ na jarāntakau । viṣaheran bhayāmarṣau kṣutpipāse madodbhavau । aratiś caiva tandrī ca kāmakrodhau kṣayodayau ॥