Adhyāya 3

सात्यकिरुवाच । यादृशः पुरुषस्यात्मा तादृशं संप्रभाषते । यथारूपोऽन्तरात्मा ते तथारूपं प्रभाषसे ॥

sātyakir uvāca । yādr̥śaḥ puruṣasyātmā tādr̥śaṁ saṁprabhāṣate । yathārūpo ’ntarātmā te tathārūpaṁ prabhāṣase ॥

सन्ति वै पुरुषाः शूराः सन्ति कापुरुषास्तथा । उभावेतौ दृढौ पक्षौ दृश्येते पुरुषान्प्रति ॥

santi vai puruṣāḥ śūrāḥ santi kāpuruṣās tathā । ubhāv etau dr̥ḍhau pakṣau dr̥śyete puruṣān prati ॥

एकस्मिन्नेव जायेते कुले क्लीबमहारथौ । फलाफलवती शाखे यथैकस्मिन्वनस्पतौ ॥

ekasminn eva jāyete kule klībamahārathau । phalāphalavatī śākhe yathaikasmin vanaspatau ॥

नाभ्यसूयामि ते वाक्यं ब्रुवतो लाङ्गलध्वज । ये तु शृण्वन्ति ते वाक्यं तानसूयामि माधव ॥

nābhyasūyāmi te vākyaṁ bruvato lāṅgaladhvaja । ye tu śr̥ṇvanti te vākyaṁ tān asūyāmi mādhava ॥

कथं हि धर्मराजस्य दोषमल्पमपि ब्रुवन् । लभते परिषन्मध्ये व्याहर्तुमकुतोभयः ॥

kathaṁ hi dharmarājasya doṣam alpam api bruvan । labhate pariṣanmadhye vyāhartum akutobhayaḥ ॥

समाहूय महात्मानं जितवन्तोऽक्षकोविदाः । अनक्षज्ञं यथाश्रद्धं तेषु धर्मजयः कुतः ॥

samāhūya mahātmānaṁ jitavanto ’kṣakovidāḥ । anakṣajñaṁ yathāśraddhaṁ teṣu dharmajayaḥ kutaḥ ॥

यदि कुन्तीसुतं गेहे क्रीडन्तं भ्रातृभिः सह । अभिगम्य जयेयुस्ते तत्तेषां धर्मतो भवेत् ॥

yadi kuntīsutaṁ gehe krīḍantaṁ bhrātr̥bhiḥ saha । abhigamya jayeyus te tat teṣāṁ dharmato bhavet ॥

समाहूय तु राजानं क्षत्रधर्मरतं सदा । निकृत्या जितवन्तस्ते किं नु तेषां परं शुभम् ॥

samāhūya tu rājānaṁ kṣatradharmarataṁ sadā । nikr̥tyā jitavantas te kiṁ nu teṣāṁ paraṁ śubham ॥

कथं प्रणिपतेच्चायमिह कृत्वा पणं परम् । वनवासाद्विमुक्तस्तु प्राप्तः पैतामहं पदम् ॥

kathaṁ praṇipatec cāyam iha kr̥tvā paṇaṁ param । vanavāsād vimuktas tu prāptaḥ paitāmahaṁ padam ॥

यद्ययं परवित्तानि कामयेत युधिष्ठिरः । एवमप्ययमत्यन्तं परान्नार्हति याचितुम् ॥

yady ayaṁ paravittāni kāmayeta yudhiṣṭhiraḥ । evam apy ayam atyantaṁ parān nārhati yācitum ॥

कथं च धर्मयुक्तास्ते न च राज्यं जिहीर्षवः । निवृत्तवासान्कौन्तेयान्य आहुर्विदिता इति ॥

kathaṁ ca dharmayuktās te na ca rājyaṁ jihīrṣavaḥ । nivr̥ttavāsān kaunteyān ya āhur viditā iti ॥

अनुनीता हि भीष्मेण द्रोणेन च महात्मना । न व्यवस्यन्ति पाण्डूनां प्रदातुं पैतृकं वसु ॥

anunītā hi bhīṣmeṇa droṇena ca mahātmanā । na vyavasyanti pāṇḍūnāṁ pradātuṁ paitr̥kaṁ vasu ॥

अहं तु ताञ्शितैर्बाणैरनुनीय रणे बलात् । पादयोः पातयिष्यामि कौन्तेयस्य महात्मनः ॥

ahaṁ tu tāñ śitair bāṇair anunīya raṇe balāt । pādayoḥ pātayiṣyāmi kaunteyasya mahātmanaḥ ॥

अथ ते न व्यवस्यन्ति प्रणिपाताय धीमतः । गमिष्यन्ति सहामात्या यमस्य सदनं प्रति ॥

atha te na vyavasyanti praṇipātāya dhīmataḥ । gamiṣyanti sahāmātyā yamasya sadanaṁ prati ॥

न हि ते युयुधानस्य संरब्धस्य युयुत्सतः । वेगं समर्थाः संसोढुं वज्रस्येव महीधराः ॥

na hi te yuyudhānasya saṁrabdhasya yuyutsataḥ । vegaṁ samarthāḥ saṁsoḍhuṁ vajrasyeva mahīdharāḥ ॥

को हि गाण्डीवधन्वानं कश्च चक्रायुधं युधि । मां चापि विषहेत्को नु कश्च भीमं दुरासदम् ॥

ko hi gāṇḍīvadhanvānaṁ kaś ca cakrāyudhaṁ yudhi । māṁ cāpi viṣahet ko nu kaś ca bhīmaṁ durāsadam ॥

यमौ च दृढधन्वानौ यमकल्पौ महाद्युती । को जिजीविषुरासीदेद्धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ॥

yamau ca dr̥ḍhadhanvānau yamakalpau mahādyutī । ko jijīviṣur āsīded dhr̥ṣṭadyumnaṁ ca pārṣatam ॥

पञ्चेमान्पाण्डवेयांश्च द्रौपद्याः कीर्तिवर्धनान् । समप्रमाणान्पाण्डूनां समवीर्यान्मदोत्कटान् ॥

pañcemān pāṇḍaveyāṁś ca draupadyāḥ kīrtivardhanān । samapramāṇān pāṇḍūnāṁ samavīryān madotkaṭān ॥

सौभद्रं च महेष्वासममरैरपि दुःसहम् । गदप्रद्युम्नसाम्बांश्च कालवज्रानलोपमान् ॥

saubhadraṁ ca maheṣvāsam amarair api duḥsaham । gadapradyumnasāmbāṁś ca kālavajrānalopamān ॥

ते वयं धृतराष्ट्रस्य पुत्रं शकुनिना सह । कर्णेन च निहत्याजावभिषेक्ष्याम पाण्डवम् ॥

te vayaṁ dhr̥tarāṣṭrasya putraṁ śakuninā saha । karṇena ca nihatyājāv abhiṣekṣyāma pāṇḍavam ॥

नाधर्मो विद्यते कश्चिच्छत्रून्हत्वाततायिनः । अधर्म्यमयशस्यं च शात्रवाणां प्रयाचनम् ॥

nādharmo vidyate kaś cic chatrūn hatvātatāyinaḥ । adharmyam ayaśasyaṁ ca śātravāṇāṁ prayācanam ॥

हृद्गतस्तस्य यः कामस्तं कुरुध्वमतन्द्रिताः । निसृष्टं धृतराष्ट्रेण राज्यं प्राप्नोतु पाण्डवः ॥

hr̥dgatas tasya yaḥ kāmas taṁ kurudhvam atandritāḥ । nisr̥ṣṭaṁ dhr̥tarāṣṭreṇa rājyaṁ prāpnotu pāṇḍavaḥ ॥

अद्य पाण्डुसुतो राज्यं लभतां वा युधिष्ठिरः । निहता वा रणे सर्वे स्वप्स्यन्ति वसुधातले ॥

adya pāṇḍusuto rājyaṁ labhatāṁ vā yudhiṣṭhiraḥ । nihatā vā raṇe sarve svapsyanti vasudhātale ॥