Adhyāya 4

द्रुपद उवाच । एवमेतन्महाबाहो भविष्यति न संशयः । न हि दुर्योधनो राज्यं मधुरेण प्रदास्यति ॥

drupada uvāca । evam etan mahābāho bhaviṣyati na saṁśayaḥ । na hi duryodhano rājyaṁ madhureṇa pradāsyati ॥

अनुवर्त्स्यति तं चापि धृतराष्ट्रः सुतप्रियः । भीष्मद्रोणौ च कार्पण्यान्मौर्ख्याद्राधेयसौबलौ ॥

anuvartsyati taṁ cāpi dhr̥tarāṣṭraḥ sutapriyaḥ । bhīṣmadroṇau ca kārpaṇyān maurkhyād rādheyasaubalau ॥

बलदेवस्य वाक्यं तु मम ज्ञाने न युज्यते । एतद्धि पुरुषेणाग्रे कार्यं सुनयमिच्छता ॥

baladevasya vākyaṁ tu mama jñāne na yujyate । etad dhi puruṣeṇāgre kāryaṁ sunayam icchatā ॥

न तु वाच्यो मृदु वचो धार्तराष्ट्रः कथंचन । न हि मार्दवसाध्योऽसौ पापबुद्धिर्मतो मम ॥

na tu vācyo mr̥du vaco dhārtarāṣṭraḥ kathaṁ cana । na hi mārdavasādhyo ’sau pāpabuddhir mato mama ॥

गर्दभे मार्दवं कुर्याद्गोषु तीक्ष्णं समाचरेत् । मृदु दुर्योधने वाक्यं यो ब्रूयात्पापचेतसि ॥

gardabhe mārdavaṁ kuryād goṣu tīkṣṇaṁ samācaret । mr̥du duryodhane vākyaṁ yo brūyāt pāpacetasi ॥

मृदु वै मन्यते पापो भाष्यमाणमशक्तिजम् । जितमर्थं विजानीयादबुधो मार्दवे सति ॥

mr̥du vai manyate pāpo bhāṣyamāṇam aśaktijam । jitam arthaṁ vijānīyād abudho mārdave sati ॥

एतच्चैव करिष्यामो यत्नश्च क्रियतामिह । प्रस्थापयाम मित्रेभ्यो बलान्युद्योजयन्तु नः ॥

etac caiva kariṣyāmo yatnaś ca kriyatām iha । prasthāpayāma mitrebhyo balāny udyojayantu naḥ ॥

शल्यस्य धृष्टकेतोश्च जयत्सेनस्य चाभिभोः । केकयानां च सर्वेषां दूता गच्छन्तु शीघ्रगाः ॥

śalyasya dhr̥ṣṭaketoś ca jayatsenasya cābhibhoḥ । kekayānāṁ ca sarveṣāṁ dūtā gacchantu śīghragāḥ ॥

स तु दुर्योधनो नूनं प्रेषयिष्यति सर्वशः । पूर्वाभिपन्नाः सन्तश्च भजन्ते पूर्वचोदकम् ॥

sa tu duryodhano nūnaṁ preṣayiṣyati sarvaśaḥ । pūrvābhipannāḥ santaś ca bhajante pūrvacodakam ॥

तत्त्वरध्वं नरेन्द्राणां पूर्वमेव प्रचोदने । महद्धि कार्यं वोढव्यमिति मे वर्तते मतिः ॥

tat tvaradhvaṁ narendrāṇāṁ pūrvam eva pracodane । mahad dhi kāryaṁ voḍhavyam iti me vartate matiḥ ॥

शल्यस्य प्रेष्यतां शीघ्रं ये च तस्यानुगा नृपाः । भगदत्ताय राज्ञे च पूर्वसागरवासिने ॥

śalyasya preṣyatāṁ śīghraṁ ye ca tasyānugā nr̥pāḥ । bhagadattāya rājñe ca pūrvasāgaravāsine ॥

अमितौजसे तथोग्राय हार्दिक्यायाहुकाय च । दीर्घप्रज्ञाय मल्लाय रोचमानाय चाभिभो ॥

amitaujase tathogrāya hārdikyāyāhukāya ca । dīrghaprajñāya mallāya rocamānāya cābhibho ॥

आनीयतां बृहन्तश्च सेनाबिन्दुश्च पार्थिवः । पापजित्प्रतिविन्ध्यश्च चित्रवर्मा सुवास्तुकः ॥

ānīyatāṁ br̥hantaś ca senābinduś ca pārthivaḥ । pāpajit prativindhyaś ca citravarmā suvāstukaḥ ॥

बाह्लीको मुञ्जकेशश्च चैद्याधिपतिरेव च । सुपार्श्वश्च सुबाहुश्च पौरवश्च महारथः ॥

bāhlīko muñjakeśaś ca caidyādhipatir eva ca । supārśvaś ca subāhuś ca pauravaś ca mahārathaḥ ॥

शकानां पह्लवानां च दरदानां च ये नृपाः । काम्बोजा ऋषिका ये च पश्चिमानूपकाश्च ये ॥

śakānāṁ pahlavānāṁ ca daradānāṁ ca ye nr̥pāḥ । kāmbojā r̥ṣikā ye ca paścimānūpakāś ca ye ॥

जयत्सेनश्च काश्यश्च तथा पञ्चनदा नृपाः । क्राथपुत्रश्च दुर्धर्षः पार्वतीयाश्च ये नृपाः ॥

jayatsenaś ca kāśyaś ca tathā pañcanadā nr̥pāḥ । krāthaputraś ca durdharṣaḥ pārvatīyāś ca ye nr̥pāḥ ॥

जानकिश्च सुशर्मा च मणिमान्पौतिमत्स्यकः । पांसुराष्ट्राधिपश्चैव धृष्टकेतुश्च वीर्यवान् ॥

jānakiś ca suśarmā ca maṇimān pautimatsyakaḥ । pāṁsurāṣṭrādhipaś caiva dhr̥ṣṭaketuś ca vīryavān ॥

औड्रश्च दण्डधारश्च बृहत्सेनश्च वीर्यवान् । अपराजितो निषादश्च श्रेणिमान्वसुमानपि ॥

auḍraś ca daṇḍadhāraś ca br̥hatsenaś ca vīryavān । aparājito niṣādaś ca śreṇimān vasumān api ॥

बृहद्बलो महौजाश्च बाहुः परपुरंजयः । समुद्रसेनो राजा च सह पुत्रेण वीर्यवान् ॥

br̥hadbalo mahaujāś ca bāhuḥ parapuraṁjayaḥ । samudraseno rājā ca saha putreṇa vīryavān ॥

अदारिश्च नदीजश्च कर्णवेष्टश्च पार्थिवः । समर्थश्च सुवीरश्च मार्जारः कन्यकस्तथा ॥

adāriś ca nadījaś ca karṇaveṣṭaś ca pārthivaḥ । samarthaś ca suvīraś ca mārjāraḥ kanyakas tathā ॥

महावीरश्च कद्रुश्च निकरस्तुमुलः क्रथः । नीलश्च वीरधर्मा च भूमिपालश्च वीर्यवान् ॥

mahāvīraś ca kadruś ca nikaras tumulaḥ krathaḥ । nīlaś ca vīradharmā ca bhūmipālaś ca vīryavān ॥

दुर्जयो दन्तवक्त्रश्च रुक्मी च जनमेजयः । आषाढो वायुवेगश्च पूर्वपाली च पार्थिवः ॥

durjayo dantavaktraś ca rukmī ca janamejayaḥ । āṣāḍho vāyuvegaś ca pūrvapālī ca pārthivaḥ ॥

भूरितेजा देवकश्च एकलव्यस्य चात्मजः । कारूषकाश्च राजानः क्षेमधूर्तिश्च वीर्यवान् ॥

bhūritejā devakaś ca ekalavyasya cātmajaḥ । kārūṣakāś ca rājānaḥ kṣemadhūrtiś ca vīryavān ॥

उद्भवः क्षेमकश्चैव वाटधानश्च पार्थिवः । श्रुतायुश्च दृढायुश्च शाल्वपुत्रश्च वीर्यवान् ॥

udbhavaḥ kṣemakaś caiva vāṭadhānaś ca pārthivaḥ । śrutāyuś ca dr̥ḍhāyuś ca śālvaputraś ca vīryavān ॥

कुमारश्च कलिङ्गानामीश्वरो युद्धदुर्मदः । एतेषां प्रेष्यतां शीघ्रमेतद्धि मम रोचते ॥

kumāraś ca kaliṅgānām īśvaro yuddhadurmadaḥ । eteṣāṁ preṣyatāṁ śīghram etad dhi mama rocate ॥

अयं च ब्राह्मणः शीघ्रं मम राजन्पुरोहितः । प्रेष्यतां धृतराष्ट्राय वाक्यमस्मिन्समर्प्यताम् ॥

ayaṁ ca brāhmaṇaḥ śīghraṁ mama rājan purohitaḥ । preṣyatāṁ dhr̥tarāṣṭrāya vākyam asmin samarpyatām ॥

यथा दुर्योधनो वाच्यो यथा शांतनवो नृपः । धृतराष्ट्रो यथा वाच्यो द्रोणश्च विदुषां वरः ॥

yathā duryodhano vācyo yathā śāṁtanavo nr̥paḥ । dhr̥tarāṣṭro yathā vācyo droṇaś ca viduṣāṁ varaḥ ॥