Adhyāya 29

वासुदेव उवाच । अविनाशं संजय पाण्डवाना;मिच्छाम्यहं भूतिमेषां प्रियं च । तथा राज्ञो धृतराष्ट्रस्य सूत; सदाशंसे बहुपुत्रस्य वृद्धिम् ॥

vāsudeva uvāca । avināśaṁ saṁjaya pāṇḍavānām; icchāmy ahaṁ bhūtim eṣāṁ priyaṁ ca । tathā rājño dhr̥tarāṣṭrasya sūta; sadāśaṁse bahuputrasya vr̥ddhim ॥

कामो हि मे संजय नित्यमेव; नान्यद्ब्रूयां तान्प्रति शाम्यतेति । राज्ञश्च हि प्रियमेतच्छृणोमि; मन्ये चैतत्पाण्डवानां समर्थम् ॥

kāmo hi me saṁjaya nityam eva; nānyad brūyāṁ tān prati śāmyateti । rājñaś ca hi priyam etac chr̥ṇomi; manye caitat pāṇḍavānāṁ samartham ॥

सुदुष्करश्चात्र शमो हि नूनं; प्रदर्शितः संजय पाण्डवेन । यस्मिन्गृद्धो धृतराष्ट्रः सपुत्रः; कस्मादेषां कलहो नात्र मूर्च्छेत् ॥

suduṣkaraś cātra śamo hi nūnaṁ; pradarśitaḥ saṁjaya pāṇḍavena । yasmin gr̥ddho dhr̥tarāṣṭraḥ saputraḥ; kasmād eṣāṁ kalaho nātra mūrcchet ॥

तत्त्वं धर्मं विचरन्संजयेह; मत्तश्च जानासि युधिष्ठिराच्च । अथो कस्मात्संजय पाण्डवस्य; उत्साहिनः पूरयतः स्वकर्म । यथाख्यातमावसतः कुटुम्बं; पुराकल्पात्साधु विलोपमात्थ ॥

tattvaṁ dharmaṁ vicaran saṁjayeha; mattaś ca jānāsi yudhiṣṭhirāc ca । atho kasmāt saṁjaya pāṇḍavasya; utsāhinaḥ pūrayataḥ svakarma । yathākhyātam āvasataḥ kuṭumbaṁ; purākalpāt sādhu vilopam āttha ॥

अस्मिन्विधौ वर्तमाने यथाव;दुच्चावचा मतयो ब्राह्मणानाम् । कर्मणाहुः सिद्धिमेके परत्र; हित्वा कर्म विद्यया सिद्धिमेके । नाभुञ्जानो भक्ष्यभोज्यस्य तृप्ये;द्विद्वानपीह विदितं ब्राह्मणानाम् ॥

asmin vidhau vartamāne yathāvad; uccāvacā matayo brāhmaṇānām । karmaṇāhuḥ siddhim eke paratra; hitvā karma vidyayā siddhim eke । nābhuñjāno bhakṣyabhojyasya tr̥pyed; vidvān apīha viditaṁ brāhmaṇānām ॥

या वै विद्याः साधयन्तीह कर्म; तासां फलं विद्यते नेतरासाम् । तत्रेह वै दृष्टफलं तु कर्म; पीत्वोदकं शाम्यति तृष्णयार्तः ॥

yā vai vidyāḥ sādhayantīha karma; tāsāṁ phalaṁ vidyate netarāsām । tatreha vai dr̥ṣṭaphalaṁ tu karma; pītvodakaṁ śāmyati tr̥ṣṇayārtaḥ ॥

सोऽयं विधिर्विहितः कर्मणैव; तद्वर्तते संजय तत्र कर्म । तत्र योऽन्यत्कर्मणः साधु मन्ये;न्मोघं तस्य लपितं दुर्बलस्य ॥

so ’yaṁ vidhir vihitaḥ karmaṇaiva; tad vartate saṁjaya tatra karma । tatra yo ’nyat karmaṇaḥ sādhu manyen; moghaṁ tasya lapitaṁ durbalasya ॥

कर्मणामी भान्ति देवाः परत्र; कर्मणैवेह प्लवते मातरिश्वा । अहोरात्रे विदधत्कर्मणैव; अतन्द्रितो नित्यमुदेति सूर्यः ॥

karmaṇāmī bhānti devāḥ paratra; karmaṇaiveha plavate mātariśvā । ahorātre vidadhat karmaṇaiva; atandrito nityam udeti sūryaḥ ॥

मासार्धमासानथ नक्षत्रयोगा;नतन्द्रितश्चन्द्रमा अभ्युपैति । अतन्द्रितो दहते जातवेदाः; समिध्यमानः कर्म कुर्वन्प्रजाभ्यः ॥

māsārdhamāsān atha nakṣatrayogān; atandritaś candramā abhyupaiti । atandrito dahate jātavedāḥ; samidhyamānaḥ karma kurvan prajābhyaḥ ॥

अतन्द्रिता भारमिमं महान्तं; बिभर्ति देवी पृथिवी बलेन । अतन्द्रिताः शीघ्रमपो वहन्ति; संतर्पयन्त्यः सर्वभूतानि नद्यः ॥

atandritā bhāram imaṁ mahāntaṁ; bibharti devī pr̥thivī balena । atandritāḥ śīghram apo vahanti; saṁtarpayantyaḥ sarvabhūtāni nadyaḥ ॥

अतन्द्रितो वर्षति भूरितेजाः; संनादयन्नन्तरिक्षं दिवं च । अतन्द्रितो ब्रह्मचर्यं चचार; श्रेष्ठत्वमिच्छन्बलभिद्देवतानाम् ॥

atandrito varṣati bhūritejāḥ; saṁnādayann antarikṣaṁ divaṁ ca । atandrito brahmacaryaṁ cacāra; śreṣṭhatvam icchan balabhid devatānām ॥

हित्वा सुखं मनसश्च प्रियाणि; तेन शक्रः कर्मणा श्रैष्ठ्यमाप । सत्यं धर्मं पालयन्नप्रमत्तो; दमं तितिक्षां समतां प्रियं च । एतानि सर्वाण्युपसेवमानो; देवराज्यं मघवान्प्राप मुख्यम् ॥

hitvā sukhaṁ manasaś ca priyāṇi; tena śakraḥ karmaṇā śraiṣṭhyam āpa । satyaṁ dharmaṁ pālayann apramatto; damaṁ titikṣāṁ samatāṁ priyaṁ ca । etāni sarvāṇy upasevamāno; devarājyaṁ maghavān prāpa mukhyam ॥

बृहस्पतिर्ब्रह्मचर्यं चचार; समाहितः संशितात्मा यथावत् । हित्वा सुखं प्रतिरुध्येन्द्रियाणि; तेन देवानामगमद्गौरवं सः ॥

br̥haspatir brahmacaryaṁ cacāra; samāhitaḥ saṁśitātmā yathāvat । hitvā sukhaṁ pratirudhyendriyāṇi; tena devānām agamad gauravaṁ saḥ ॥

नक्षत्राणि कर्मणामुत्र भान्ति; रुद्रादित्या वसवोऽथापि विश्वे । यमो राजा वैश्रवणः कुबेरो; गन्धर्वयक्षाप्सरसश्च शुभ्राः । ब्रह्मचर्यं वेदविद्याः क्रियाश्च; निषेवमाणा मुनयोऽमुत्र भान्ति ॥

nakṣatrāṇi karmaṇāmutra bhānti; rudrādityā vasavo ’thāpi viśve । yamo rājā vaiśravaṇaḥ kubero; gandharvayakṣāpsarasaś ca śubhrāḥ । brahmacaryaṁ vedavidyāḥ kriyāś ca; niṣevamāṇā munayo ’mutra bhānti ॥

जानन्निमं सर्वलोकस्य धर्मं; ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां विशां च । स कस्मात्त्वं जानतां ज्ञानवान्स;न्व्यायच्छसे संजय कौरवार्थे ॥

jānann imaṁ sarvalokasya dharmaṁ; brāhmaṇānāṁ kṣatriyāṇāṁ viśāṁ ca । sa kasmāt tvaṁ jānatāṁ jñānavān san; vyāyacchase saṁjaya kauravārthe ॥

आम्नायेषु नित्यसंयोगमस्य; तथाश्वमेधे राजसूये च विद्धि । संयुज्यते धनुषा वर्मणा च; हस्तत्राणै रथशस्त्रैश्च भूयः ॥

āmnāyeṣu nityasaṁyogam asya; tathāśvamedhe rājasūye ca viddhi । saṁyujyate dhanuṣā varmaṇā ca; hastatrāṇai rathaśastraiś ca bhūyaḥ ॥

ते चेदिमे कौरवाणामुपाय;मधिगच्छेयुरवधेनैव पार्थाः । धर्मत्राणं पुण्यमेषां कृतं स्या;दार्ये वृत्ते भीमसेनं निगृह्य ॥

te ced ime kauravāṇām upāyam; adhigaccheyur avadhenaiva pārthāḥ । dharmatrāṇaṁ puṇyam eṣāṁ kr̥taṁ syād; ārye vr̥tte bhīmasenaṁ nigr̥hya ॥

ते चेत्पित्र्ये कर्मणि वर्तमाना; आपद्येरन्दिष्टवशेन मृत्युम् । यथाशक्त्या पूरयन्तः स्वकर्म; तदप्येषां निधनं स्यात्प्रशस्तम् ॥

te cet pitrye karmaṇi vartamānā; āpadyeran diṣṭavaśena mr̥tyum । yathāśaktyā pūrayantaḥ svakarma; tad apy eṣāṁ nidhanaṁ syāt praśastam ॥

उताहो त्वं मन्यसे सर्वमेव; राज्ञां युद्धे वर्तते धर्मतन्त्रम् । अयुद्धे वा वर्तते धर्मतन्त्रं; तथैव ते वाचमिमां शृणोमि ॥

utāho tvaṁ manyase sarvam eva; rājñāṁ yuddhe vartate dharmatantram । ayuddhe vā vartate dharmatantraṁ; tathaiva te vācam imāṁ śr̥ṇomi ॥

चातुर्वर्ण्यस्य प्रथमं विभाग;मवेक्ष्य त्वं संजय स्वं च कर्म । निशम्याथो पाण्डवानां स्वकर्म; प्रशंस वा निन्द वा या मतिस्ते ॥

cāturvarṇyasya prathamaṁ vibhāgam; avekṣya tvaṁ saṁjaya svaṁ ca karma । niśamyātho pāṇḍavānāṁ svakarma; praśaṁsa vā ninda vā yā matis te ॥

अधीयीत ब्राह्मणोऽथो यजेत; दद्यादियात्तीर्थमुख्यानि चैव । अध्यापयेद्याजयेच्चापि याज्या;न्प्रतिग्रहान्वा विदितान्प्रतीच्छेत् ॥

adhīyīta brāhmaṇo ’tho yajeta; dadyād iyāt tīrthamukhyāni caiva । adhyāpayed yājayec cāpi yājyān; pratigrahān vā viditān pratīcchet ॥

तथा राजन्यो रक्षणं वै प्रजानां; कृत्वा धर्मेणाप्रमत्तोऽथ दत्त्वा । यज्ञैरिष्ट्वा सर्ववेदानधीत्य; दारान्कृत्वा पुण्यकृदावसेद्गृहान् ॥

tathā rājanyo rakṣaṇaṁ vai prajānāṁ; kr̥tvā dharmeṇāpramatto ’tha dattvā । yajñair iṣṭvā sarvavedān adhītya; dārān kr̥tvā puṇyakr̥d āvased gr̥hān ॥

वैश्योऽधीत्य कृषिगोरक्षपण्यै;र्वित्तं चिन्वन्पालयन्नप्रमत्तः । प्रियं कुर्वन्ब्राह्मणक्षत्रियाणां; धर्मशीलः पुण्यकृदावसेद्गृहान् ॥

vaiśyo ’dhītya kr̥ṣigorakṣapaṇyair; vittaṁ cinvan pālayann apramattaḥ । priyaṁ kurvan brāhmaṇakṣatriyāṇāṁ; dharmaśīlaḥ puṇyakr̥d āvased gr̥hān ॥

परिचर्या वन्दनं ब्राह्मणानां; नाधीयीत प्रतिषिद्धोऽस्य यज्ञः । नित्योत्थितो भूतयेऽतन्द्रितः स्या;देष स्मृतः शूद्रधर्मः पुराणः ॥

paricaryā vandanaṁ brāhmaṇānāṁ; nādhīyīta pratiṣiddho ’sya yajñaḥ । nityotthito bhūtaye ’tandritaḥ syād; eṣa smr̥taḥ śūdradharmaḥ purāṇaḥ ॥

एतान्राजा पालयन्नप्रमत्तो; नियोजयन्सर्ववर्णान्स्वधर्मे । अकामात्मा समवृत्तिः प्रजासु; नाधार्मिकाननुरुध्येत कामान् ॥

etān rājā pālayann apramatto; niyojayan sarvavarṇān svadharme । akāmātmā samavr̥ttiḥ prajāsu; nādhārmikān anurudhyeta kāmān ॥

श्रेयांस्तस्माद्यदि विद्येत कश्चि;दभिज्ञातः सर्वधर्मोपपन्नः । स तं दुष्टमनुशिष्यात्प्रजान;न्न चेद्गृध्येदिति तस्मिन्न साधु ॥

śreyāṁs tasmād yadi vidyeta kaś cid; abhijñātaḥ sarvadharmopapannaḥ । sa taṁ duṣṭam anuśiṣyāt prajānan; na ced gr̥dhyed iti tasmin na sādhu ॥

यदा गृध्येत्परभूमिं नृशंसो; विधिप्रकोपाद्बलमाददानः । ततो राज्ञां भविता युद्धमेत;त्तत्र जातं वर्म शस्त्रं धनुश्च । इन्द्रेणेदं दस्युवधाय कर्म; उत्पादितं वर्म शस्त्रं धनुश्च ॥

yadā gr̥dhyet parabhūmiṁ nr̥śaṁso; vidhiprakopād balam ādadānaḥ । tato rājñāṁ bhavitā yuddham etat; tatra jātaṁ varma śastraṁ dhanuś ca । indreṇedaṁ dasyuvadhāya karma; utpāditaṁ varma śastraṁ dhanuś ca ॥

स्तेनो हरेद्यत्र धनं ह्यदृष्टः; प्रसह्य वा यत्र हरेत दृष्टः । उभौ गर्ह्यौ भवतः संजयैतौ; किं वै पृथक्त्वं धृतराष्ट्रस्य पुत्रे । योऽयं लोभान्मन्यते धर्ममेतं; यमिच्छते मन्युवशानुगामी ॥

steno hared yatra dhanaṁ hy adr̥ṣṭaḥ; prasahya vā yatra hareta dr̥ṣṭaḥ । ubhau garhyau bhavataḥ saṁjayaitau; kiṁ vai pr̥thak tvaṁ dhr̥tarāṣṭrasya putre । yo ’yaṁ lobhān manyate dharmam etaṁ; yam icchate manyuvaśānugāmī ॥

भागः पुनः पाण्डवानां निविष्ट;स्तं नोऽकस्मादाददीरन्परे वै । अस्मिन्पदे युध्यतां नो वधोऽपि; श्लाघ्यः पित्र्यः परराज्याद्विशिष्टः । एतान्धर्मान्कौरवाणां पुराणा;नाचक्षीथाः संजय राज्यमध्ये ॥

bhāgaḥ punaḥ pāṇḍavānāṁ niviṣṭas; taṁ no ’kasmād ādadīran pare vai । asmin pade yudhyatāṁ no vadho ’pi; ślāghyaḥ pitryaḥ pararājyād viśiṣṭaḥ । etān dharmān kauravāṇāṁ purāṇān; ācakṣīthāḥ saṁjaya rājyamadhye ॥

ये ते मन्दा मृत्युवशाभिपन्नाः; समानीता धार्तराष्ट्रेण मूढाः । इदं पुनः कर्म पापीय एव; सभामध्ये पश्य वृत्तं कुरूणाम् ॥

ye te mandā mr̥tyuvaśābhipannāḥ; samānītā dhārtarāṣṭreṇa mūḍhāḥ । idaṁ punaḥ karma pāpīya eva; sabhāmadhye paśya vr̥ttaṁ kurūṇām ॥

प्रियां भार्यां द्रौपदीं पाण्डवानां; यशस्विनीं शीलवृत्तोपपन्नाम् । यदुपेक्षन्त कुरवो भीष्ममुख्याः; कामानुगेनोपरुद्धां रुदन्तीम् ॥

priyāṁ bhāryāṁ draupadīṁ pāṇḍavānāṁ; yaśasvinīṁ śīlavr̥ttopapannām । yad upekṣanta kuravo bhīṣmamukhyāḥ; kāmānugenoparuddhāṁ rudantīm ॥

तं चेत्तदा ते सकुमारवृद्धा; अवारयिष्यन्कुरवः समेताः । मम प्रियं धृतराष्ट्रोऽकरिष्य;त्पुत्राणां च कृतमस्याभविष्यत् ॥

taṁ cet tadā te sakumāravr̥ddhā; avārayiṣyan kuravaḥ sametāḥ । mama priyaṁ dhr̥tarāṣṭro ’kariṣyat; putrāṇāṁ ca kr̥tam asyābhaviṣyat ॥

दुःशासनः प्रातिलोम्यान्निनाय; सभामध्ये श्वशुराणां च कृष्णाम् । सा तत्र नीता करुणान्यवोच;न्नान्यं क्षत्तुर्नाथमदृष्ट कंचित् ॥

duḥśāsanaḥ prātilomyān nināya; sabhāmadhye śvaśurāṇāṁ ca kr̥ṣṇām । sā tatra nītā karuṇāny avocan; nānyaṁ kṣattur nātham adr̥ṣṭa kaṁ cit ॥

कार्पण्यादेव सहितास्तत्र राज्ञो; नाशक्नुवन्प्रतिवक्तुं सभायाम् । एकः क्षत्ता धर्म्यमर्थं ब्रुवाणो; धर्मं बुद्ध्वा प्रत्युवाचाल्पबुद्धिम् ॥

kārpaṇyād eva sahitās tatra rājño; nāśaknuvan prativaktuṁ sabhāyām । ekaḥ kṣattā dharmyam arthaṁ bruvāṇo; dharmaṁ buddhvā pratyuvācālpabuddhim ॥

अनुक्त्वा त्वं धर्ममेवं सभाया;मथेच्छसे पाण्डवस्योपदेष्टुम् । कृष्णा त्वेतत्कर्म चकार शुद्धं; सुदुष्करं तद्धि सभां समेत्य । येन कृच्छ्रात्पाण्डवानुज्जहार; तथात्मानं नौरिव सागरौघात् ॥

anuktvā tvaṁ dharmam evaṁ sabhāyām; athecchase pāṇḍavasyopadeṣṭum । kr̥ṣṇā tv etat karma cakāra śuddhaṁ; suduṣkaraṁ tad dhi sabhāṁ sametya । yena kr̥cchrāt pāṇḍavān ujjahāra; tathātmānaṁ naur iva sāgaraughāt ॥

यत्राब्रवीत्सूतपुत्रः सभायां; कृष्णां स्थितां श्वशुराणां समीपे । न ते गतिर्विद्यते याज्ञसेनि; प्रपद्येदानीं धार्तराष्ट्रस्य वेश्म । पराजितास्ते पतयो न सन्ति; पतिं चान्यं भामिनि त्वं वृणीष्व ॥

yatrābravīt sūtaputraḥ sabhāyāṁ; kr̥ṣṇāṁ sthitāṁ śvaśurāṇāṁ samīpe । na te gatir vidyate yājñaseni; prapadyedānīṁ dhārtarāṣṭrasya veśma । parājitās te patayo na santi; patiṁ cānyaṁ bhāmini tvaṁ vr̥ṇīṣva ॥

यो बीभत्सोर्हृदये प्रौढ आसी;दस्थिप्रच्छिन्मर्मघाती सुघोरः । कर्णाच्छरो वाङ्मयस्तिग्मतेजाः; प्रतिष्ठितो हृदये फल्गुनस्य ॥

yo bībhatsor hr̥daye prauḍha āsīd; asthipracchin marmaghātī sughoraḥ । karṇāc charo vāṅmayas tigmatejāḥ; pratiṣṭhito hr̥daye phalgunasya ॥

कृष्णाजिनानि परिधित्समाना;न्दुःशासनः कटुकान्यभ्यभाषत् । एते सर्वे षण्ढतिला विनष्टाः; क्षयं गता नरकं दीर्घकालम् ॥

kr̥ṣṇājināni paridhitsamānān; duḥśāsanaḥ kaṭukāny abhyabhāṣat । ete sarve ṣaṇḍhatilā vinaṣṭāḥ; kṣayaṁ gatā narakaṁ dīrghakālam ॥

गान्धारराजः शकुनिर्निकृत्या; यदब्रवीद्द्यूतकाले स पार्थान् । पराजितो नकुलः किं तवास्ति; कृष्णया त्वं दीव्य वै याज्ञसेन्या ॥

gāndhārarājaḥ śakunir nikr̥tyā; yad abravīd dyūtakāle sa pārthān । parājito nakulaḥ kiṁ tavāsti; kr̥ṣṇayā tvaṁ dīvya vai yājñasenyā ॥

जानासि त्वं संजय सर्वमेत;द्द्यूतेऽवाच्यं वाक्यमेवं यथोक्तम् । स्वयं त्वहं प्रार्थये तत्र गन्तुं; समाधातुं कार्यमेतद्विपन्नम् ॥

jānāsi tvaṁ saṁjaya sarvam etad; dyūte ’vācyaṁ vākyam evaṁ yathoktam । svayaṁ tv ahaṁ prārthaye tatra gantuṁ; samādhātuṁ kāryam etad vipannam ॥

अहापयित्वा यदि पाण्डवार्थं; शमं कुरूणामथ चेच्चरेयम् । पुण्यं च मे स्याच्चरितं महोदयं; मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात् ॥

ahāpayitvā yadi pāṇḍavārthaṁ; śamaṁ kurūṇām atha cec careyam । puṇyaṁ ca me syāc caritaṁ mahodayaṁ; mucyeraṁś ca kuravo mr̥tyupāśāt ॥

अपि वाचं भाषमाणस्य काव्यां; धर्मारामामर्थवतीमहिंस्राम् । अवेक्षेरन्धार्तराष्ट्राः समक्षं; मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः ॥

api vācaṁ bhāṣamāṇasya kāvyāṁ; dharmārāmām arthavatīm ahiṁsrām । avekṣeran dhārtarāṣṭrāḥ samakṣaṁ; māṁ ca prāptaṁ kuravaḥ pūjayeyuḥ ॥

अतोऽन्यथा रथिना फल्गुनेन; भीमेन चैवाहवदंशितेन । परासिक्तान्धार्तराष्ट्रांस्तु विद्धि; प्रदह्यमानान्कर्मणा स्वेन मन्दान् ॥

ato ’nyathā rathinā phalgunena; bhīmena caivāhavadaṁśitena । parāsiktān dhārtarāṣṭrāṁs tu viddhi; pradahyamānān karmaṇā svena mandān ॥

पराजितान्पाण्डवेयांस्तु वाचो; रौद्ररूपा भाषते धार्तराष्ट्रः । गदाहस्तो भीमसेनोऽप्रमत्तो; दुर्योधनं स्मारयित्वा हि काले ॥

parājitān pāṇḍaveyāṁs tu vāco; raudrarūpā bhāṣate dhārtarāṣṭraḥ । gadāhasto bhīmaseno ’pramatto; duryodhanaṁ smārayitvā hi kāle ॥

सुयोधनो मन्युमयो महाद्रुमः; स्कन्धः कर्णः शकुनिस्तस्य शाखाः । दुःशासनः पुष्पफले समृद्धे; मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषी ॥

suyodhano manyumayo mahādrumaḥ; skandhaḥ karṇaḥ śakunis tasya śākhāḥ । duḥśāsanaḥ puṣpaphale samr̥ddhe; mūlaṁ rājā dhr̥tarāṣṭro ’manīṣī ॥

युधिष्ठिरो धर्ममयो महाद्रुमः; स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाः । माद्रीपुत्रौ पुष्पफले समृद्धे; मूलं त्वहं ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥

yudhiṣṭhiro dharmamayo mahādrumaḥ; skandho ’rjuno bhīmaseno ’sya śākhāḥ । mādrīputrau puṣpaphale samr̥ddhe; mūlaṁ tv ahaṁ brahma ca brāhmaṇāś ca ॥

वनं राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो; व्याघ्रा वने संजय पाण्डवेयाः । मा वनं छिन्धि सव्याघ्रं मा व्याघ्रान्नीनशो वनात् ॥

vanaṁ rājā dhr̥tarāṣṭraḥ saputro; vyāghrā vane saṁjaya pāṇḍaveyāḥ । mā vanaṁ chindhi savyāghraṁ mā vyāghrān nīnaśo vanāt ॥

निर्वनो वध्यते व्याघ्रो निर्व्याघ्रं छिद्यते वनम् । तस्माद्व्याघ्रो वनं रक्षेद्वनं व्याघ्रं च पालयेत् ॥

nirvano vadhyate vyāghro nirvyāghraṁ chidyate vanam । tasmād vyāghro vanaṁ rakṣed vanaṁ vyāghraṁ ca pālayet ॥

लताधर्मा धार्तराष्ट्राः शालाः संजय पाण्डवाः । न लता वर्धते जातु अनाश्रित्य महाद्रुमम् ॥

latādharmā dhārtarāṣṭrāḥ śālāḥ saṁjaya pāṇḍavāḥ । na latā vardhate jātu anāśritya mahādrumam ॥

स्थिताः शुश्रूषितुं पार्थाः स्थिता योद्धुमरिंदमाः । यत्कृत्यं धृतराष्ट्रस्य तत्करोतु नराधिपः ॥

sthitāḥ śuśrūṣituṁ pārthāḥ sthitā yoddhum ariṁdamāḥ । yat kr̥tyaṁ dhr̥tarāṣṭrasya tat karotu narādhipaḥ ॥

स्थिताः शमे महात्मानः पाण्डवा धर्मचारिणः । योधाः समृद्धास्तद्विद्वन्नाचक्षीथा यथातथम् ॥

sthitāḥ śame mahātmānaḥ pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ । yodhāḥ samr̥ddhās tad vidvan nācakṣīthā yathātatham ॥