Adhyāya 191

भीष्म उवाच । एवमुक्तस्य दूतेन द्रुपदस्य तदा नृप । चोरस्येव गृहीतस्य न प्रावर्तत भारती ॥

bhīṣma uvāca । evam uktasya dūtena drupadasya tadā nr̥pa । corasyeva gr̥hītasya na prāvartata bhāratī ॥

स यत्नमकरोत्तीव्रं संबन्धैरनुसान्त्वनैः । दूतैर्मधुरसंभाषैर्नैतदस्तीति संदिशन् ॥

sa yatnam akarot tīvraṁ saṁbandhair anusāntvanaiḥ । dūtair madhurasaṁbhāṣair naitad astīti saṁdiśan ॥

स राजा भूय एवाथ कृत्वा तत्त्वत आगमम् । कन्येति पाञ्चालसुतां त्वरमाणोऽभिनिर्ययौ ॥

sa rājā bhūya evātha kr̥tvā tattvata āgamam । kanyeti pāñcālasutāṁ tvaramāṇo ’bhiniryayau ॥

ततः संप्रेषयामास मित्राणाममितौजसाम् । दुहितुर्विप्रलम्भं तं धात्रीणां वचनात्तदा ॥

tataḥ saṁpreṣayām āsa mitrāṇām amitaujasām । duhitur vipralambhaṁ taṁ dhātrīṇāṁ vacanāt tadā ॥

ततः समुदयं कृत्वा बलानां राजसत्तमः । अभियाने मतिं चक्रे द्रुपदं प्रति भारत ॥

tataḥ samudayaṁ kr̥tvā balānāṁ rājasattamaḥ । abhiyāne matiṁ cakre drupadaṁ prati bhārata ॥

ततः संमन्त्रयामास मित्रैः सह महीपतिः । हिरण्यवर्मा राजेन्द्र पाञ्चाल्यं पार्थिवं प्रति ॥

tataḥ saṁmantrayām āsa mitraiḥ saha mahīpatiḥ । hiraṇyavarmā rājendra pāñcālyaṁ pārthivaṁ prati ॥

तत्र वै निश्चितं तेषामभूद्राज्ञां महात्मनाम् । तथ्यं चेद्भवति ह्येतत्कन्या राजञ्शिखण्डिनी । बद्ध्वा पाञ्चालराजानमानयिष्यामहे गृहान् ॥

tatra vai niścitaṁ teṣām abhūd rājñāṁ mahātmanām । tathyaṁ ced bhavati hy etat kanyā rājañ śikhaṇḍinī । baddhvā pāñcālarājānam ānayiṣyāmahe gr̥hān ॥

अन्यं राजानमाधाय पाञ्चालेषु नरेश्वरम् । घातयिष्याम नृपतिं द्रुपदं सशिखण्डिनम् ॥

anyaṁ rājānam ādhāya pāñcāleṣu nareśvaram । ghātayiṣyāma nr̥patiṁ drupadaṁ saśikhaṇḍinam ॥

स तदा दूतमाज्ञाय पुनः क्षत्तारमीश्वरः । प्रास्थापयत्पार्षताय हन्मीति त्वां स्थिरो भव ॥

sa tadā dūtam ājñāya punaḥ kṣattāram īśvaraḥ । prāsthāpayat pārṣatāya hanmīti tvāṁ sthiro bhava ॥

स प्रकृत्या च वै भीरुः किल्बिषी च नराधिपः । भयं तीव्रमनुप्राप्तो द्रुपदः पृथिवीपतिः ॥

sa prakr̥tyā ca vai bhīruḥ kilbiṣī ca narādhipaḥ । bhayaṁ tīvram anuprāpto drupadaḥ pr̥thivīpatiḥ ॥

विसृज्य दूतं दाशार्णं द्रुपदः शोककर्शितः । समेत्य भार्यां रहिते वाक्यमाह नराधिपः ॥

visr̥jya dūtaṁ dāśārṇaṁ drupadaḥ śokakarśitaḥ । sametya bhāryāṁ rahite vākyam āha narādhipaḥ ॥

भयेन महताविष्टो हृदि शोकेन चाहतः । पाञ्चालराजो दयितां मातरं वै शिखण्डिनः ॥

bhayena mahatāviṣṭo hr̥di śokena cāhataḥ । pāñcālarājo dayitāṁ mātaraṁ vai śikhaṇḍinaḥ ॥

अभियास्यति मां कोपात्संबन्धी सुमहाबलः । हिरण्यवर्मा नृपतिः कर्षमाणो वरूथिनीम् ॥

abhiyāsyati māṁ kopāt saṁbandhī sumahābalaḥ । hiraṇyavarmā nr̥patiḥ karṣamāṇo varūthinīm ॥

किमिदानीं करिष्यामि मूढः कन्यामिमां प्रति । शिखण्डी किल पुत्रस्ते कन्येति परिशङ्कितः ॥

kim idānīṁ kariṣyāmi mūḍhaḥ kanyām imāṁ prati । śikhaṇḍī kila putras te kanyeti pariśaṅkitaḥ ॥

इति निश्चित्य तत्त्वेन समित्रः सबलानुगः । वञ्चितोऽस्मीति मन्वानो मां किलोद्धर्तुमिच्छति ॥

iti niścitya tattvena samitraḥ sabalānugaḥ । vañcito ’smīti manvāno māṁ kiloddhartum icchati ॥

किमत्र तथ्यं सुश्रोणि किं मिथ्या ब्रूहि शोभने । श्रुत्वा त्वत्तः शुभे वाक्यं संविधास्याम्यहं तथा ॥

kim atra tathyaṁ suśroṇi kiṁ mithyā brūhi śobhane । śrutvā tvattaḥ śubhe vākyaṁ saṁvidhāsyāmy ahaṁ tathā ॥

अहं हि संशयं प्राप्तो बाला चेयं शिखण्डिनी । त्वं च राज्ञि महत्कृच्छ्रं संप्राप्ता वरवर्णिनि ॥

ahaṁ hi saṁśayaṁ prāpto bālā ceyaṁ śikhaṇḍinī । tvaṁ ca rājñi mahat kr̥cchraṁ saṁprāptā varavarṇini ॥

सा त्वं सर्वविमोक्षाय तत्त्वमाख्याहि पृच्छतः । तथा विदध्यां सुश्रोणि कृत्यस्यास्य शुचिस्मिते । शिखण्डिनि च मा भैस्त्वं विधास्ये तत्र तत्त्वतः ॥

sā tvaṁ sarvavimokṣāya tattvam ākhyāhi pr̥cchataḥ । tathā vidadhyāṁ suśroṇi kr̥tyasyāsya śucismite । śikhaṇḍini ca mā bhais tvaṁ vidhāsye tatra tattvataḥ ॥

क्रिययाहं वरारोहे वञ्चितः पुत्रधर्मतः । मया दाशार्णको राजा वञ्चितश्च महीपतिः । तदाचक्ष्व महाभागे विधास्ये तत्र यद्धितम् ॥

kriyayāhaṁ varārohe vañcitaḥ putradharmataḥ । mayā dāśārṇako rājā vañcitaś ca mahīpatiḥ । tad ācakṣva mahābhāge vidhāsye tatra yad dhitam ॥

जानतापि नरेन्द्रेण ख्यापनार्थं परस्य वै । प्रकाशं चोदिता देवी प्रत्युवाच महीपतिम् ॥

jānatāpi narendreṇa khyāpanārthaṁ parasya vai । prakāśaṁ coditā devī pratyuvāca mahīpatim ॥