Adhyāya 17

शल्य उवाच । अथ संचिन्तयानस्य देवराजस्य धीमतः । नहुषस्य वधोपायं लोकपालैः सहैव तैः । तपस्वी तत्र भगवानगस्त्यः प्रत्यदृश्यत ॥

śalya uvāca । atha saṁcintayānasya devarājasya dhīmataḥ । nahuṣasya vadhopāyaṁ lokapālaiḥ sahaiva taiḥ । tapasvī tatra bhagavān agastyaḥ pratyadr̥śyata ॥

सोऽब्रवीदर्च्य देवेन्द्रं दिष्ट्या वै वर्धते भवान् । विश्वरूपविनाशेन वृत्रासुरवधेन च ॥

so ’bravīd arcya devendraṁ diṣṭyā vai vardhate bhavān । viśvarūpavināśena vr̥trāsuravadhena ca ॥

दिष्ट्या च नहुषो भ्रष्टो देवराज्यात्पुरंदर । दिष्ट्या हतारिं पश्यामि भवन्तं बलसूदन ॥

diṣṭyā ca nahuṣo bhraṣṭo devarājyāt puraṁdara । diṣṭyā hatāriṁ paśyāmi bhavantaṁ balasūdana ॥

इन्द्र उवाच । स्वागतं ते महर्षेऽस्तु प्रीतोऽहं दर्शनात्तव । पाद्यमाचमनीयं च गामर्घ्यं च प्रतीच्छ मे ॥

indra uvāca । svāgataṁ te maharṣe ’stu prīto ’haṁ darśanāt tava । pādyam ācamanīyaṁ ca gām arghyaṁ ca pratīccha me ॥

शल्य उवाच । पूजितं चोपविष्टं तमासने मुनिसत्तमम् । पर्यपृच्छत देवेशः प्रहृष्टो ब्राह्मणर्षभम् ॥

śalya uvāca । pūjitaṁ copaviṣṭaṁ tam āsane munisattamam । paryapr̥cchata deveśaḥ prahr̥ṣṭo brāhmaṇarṣabham ॥

एतदिच्छामि भगवन्कथ्यमानं द्विजोत्तम । परिभ्रष्टः कथं स्वर्गान्नहुषः पापनिश्चयः ॥

etad icchāmi bhagavan kathyamānaṁ dvijottama । paribhraṣṭaḥ kathaṁ svargān nahuṣaḥ pāpaniścayaḥ ॥

अगस्त्य उवाच । शृणु शक्र प्रियं वाक्यं यथा राजा दुरात्मवान् । स्वर्गाद्भ्रष्टो दुराचारो नहुषो बलदर्पितः ॥

agastya uvāca । śr̥ṇu śakra priyaṁ vākyaṁ yathā rājā durātmavān । svargād bhraṣṭo durācāro nahuṣo baladarpitaḥ ॥

श्रमार्तास्तु वहन्तस्तं नहुषं पापकारिणम् । देवर्षयो महाभागास्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः । पप्रच्छुः संशयं देव नहुषं जयतां वर ॥

śramārtās tu vahantas taṁ nahuṣaṁ pāpakāriṇam । devarṣayo mahābhāgās tathā brahmarṣayo ’malāḥ । papracchuḥ saṁśayaṁ deva nahuṣaṁ jayatāṁ vara ॥

य इमे ब्रह्मणा प्रोक्ता मन्त्रा वै प्रोक्षणे गवाम् । एते प्रमाणं भवत उताहो नेति वासव । नहुषो नेति तानाह तमसा मूढचेतनः ॥

ya ime brahmaṇā proktā mantrā vai prokṣaṇe gavām । ete pramāṇaṁ bhavata utāho neti vāsava । nahuṣo neti tān āha tamasā mūḍhacetanaḥ ॥

ऋषय ऊचुः । अधर्मे संप्रवृत्तस्त्वं धर्मं न प्रतिपद्यसे । प्रमाणमेतदस्माकं पूर्वं प्रोक्तं महर्षिभिः ॥

r̥ṣaya ūcuḥ । adharme saṁpravr̥ttas tvaṁ dharmaṁ na pratipadyase । pramāṇam etad asmākaṁ pūrvaṁ proktaṁ maharṣibhiḥ ॥

अगस्त्य उवाच । ततो विवदमानः स मुनिभिः सह वासव । अथ मामस्पृशन्मूर्ध्नि पादेनाधर्मपीडितः ॥

agastya uvāca । tato vivadamānaḥ sa munibhiḥ saha vāsava । atha mām aspr̥śan mūrdhni pādenādharmapīḍitaḥ ॥

तेनाभूद्धततेजाः स निःश्रीकश्च शचीपते । ततस्तमहमाविग्नमवोचं भयपीडितम् ॥

tenābhūd dhatatejāḥ sa niḥśrīkaś ca śacīpate । tatas tam aham āvignam avocaṁ bhayapīḍitam ॥

यस्मात्पूर्वैः कृतं ब्रह्म ब्रह्मर्षिभिरनुष्ठितम् । अदुष्टं दूषयसि वै यच्च मूर्ध्न्यस्पृशः पदा ॥

yasmāt pūrvaiḥ kr̥taṁ brahma brahmarṣibhir anuṣṭhitam । aduṣṭaṁ dūṣayasi vai yac ca mūrdhny aspr̥śaḥ padā ॥

यच्चापि त्वमृषीन्मूढ ब्रह्मकल्पान्दुरासदान् । वाहान्कृत्वा वाहयसि तेन स्वर्गाद्धतप्रभः ॥

yac cāpi tvam r̥ṣīn mūḍha brahmakalpān durāsadān । vāhān kr̥tvā vāhayasi tena svargād dhataprabhaḥ ॥

ध्वंस पाप परिभ्रष्टः क्षीणपुण्यो महीतलम् । दश वर्षसहस्राणि सर्परूपधरो महान् । विचरिष्यसि पूर्णेषु पुनः स्वर्गमवाप्स्यसि ॥

dhvaṁsa pāpa paribhraṣṭaḥ kṣīṇapuṇyo mahītalam । daśa varṣasahasrāṇi sarparūpadharo mahān । vicariṣyasi pūrṇeṣu punaḥ svargam avāpsyasi ॥

एवं भ्रष्टो दुरात्मा स देवराज्यादरिंदम । दिष्ट्या वर्धामहे शक्र हतो ब्राह्मणकण्टकः ॥

evaṁ bhraṣṭo durātmā sa devarājyād ariṁdama । diṣṭyā vardhāmahe śakra hato brāhmaṇakaṇṭakaḥ ॥

त्रिविष्टपं प्रपद्यस्व पाहि लोकाञ्शचीपते । जितेन्द्रियो जितामित्रः स्तूयमानो महर्षिभिः ॥

triviṣṭapaṁ prapadyasva pāhi lokāñ śacīpate । jitendriyo jitāmitraḥ stūyamāno maharṣibhiḥ ॥

शल्य उवाच । ततो देवा भृशं तुष्टा महर्षिगणसंवृताः । पितरश्चैव यक्षाश्च भुजगा राक्षसास्तथा ॥

śalya uvāca । tato devā bhr̥śaṁ tuṣṭā maharṣigaṇasaṁvr̥tāḥ । pitaraś caiva yakṣāś ca bhujagā rākṣasās tathā ॥

गन्धर्वा देवकन्याश्च सर्वे चाप्सरसां गणाः । सरांसि सरितः शैलाः सागराश्च विशां पते ॥

gandharvā devakanyāś ca sarve cāpsarasāṁ gaṇāḥ । sarāṁsi saritaḥ śailāḥ sāgarāś ca viśāṁ pate ॥

उपगम्याब्रुवन्सर्वे दिष्ट्या वर्धसि शत्रुहन् । हतश्च नहुषः पापो दिष्ट्यागस्त्येन धीमता । दिष्ट्या पापसमाचारः कृतः सर्पो महीतले ॥

upagamyābruvan sarve diṣṭyā vardhasi śatruhan । hataś ca nahuṣaḥ pāpo diṣṭyāgastyena dhīmatā । diṣṭyā pāpasamācāraḥ kr̥taḥ sarpo mahītale ॥