Adhyāya 148

वासुदेव उवाच । एवमुक्ते तु भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च । गान्धार्या धृतराष्ट्रेण न च मन्दोऽन्वबुध्यत ॥

vāsudeva uvāca । evam ukte tu bhīṣmeṇa droṇena vidureṇa ca । gāndhāryā dhr̥tarāṣṭreṇa na ca mando ’nvabudhyata ॥

अवधूयोत्थितः क्रुद्धो रोषात्संरक्तलोचनः । अन्वद्रवन्त तं पश्चाद्राजानस्त्यक्तजीविताः ॥

avadhūyotthitaḥ kruddho roṣāt saṁraktalocanaḥ । anvadravanta taṁ paścād rājānas tyaktajīvitāḥ ॥

अज्ञापयच्च राज्ञस्तान्पार्थिवान्दुष्टचेतसः । प्रयाध्वं वै कुरुक्षेत्रं पुष्योऽद्येति पुनः पुनः ॥

ajñāpayac ca rājñas tān pārthivān duṣṭacetasaḥ । prayādhvaṁ vai kurukṣetraṁ puṣyo ’dyeti punaḥ punaḥ ॥

ततस्ते पृथिवीपालाः प्रययुः सहसैनिकाः । भीष्मं सेनापतिं कृत्वा संहृष्टाः कालचोदिताः ॥

tatas te pr̥thivīpālāḥ prayayuḥ sahasainikāḥ । bhīṣmaṁ senāpatiṁ kr̥tvā saṁhr̥ṣṭāḥ kālacoditāḥ ॥

अक्षौहिण्यो दशैका च पार्थिवानां समागताः । तासां प्रमुखतो भीष्मस्तालकेतुर्व्यरोचत । यदत्र युक्तं प्राप्तं च तद्विधत्स्व विशां पते ॥

akṣauhiṇyo daśaikā ca pārthivānāṁ samāgatāḥ । tāsāṁ pramukhato bhīṣmas tālaketur vyarocata । yad atra yuktaṁ prāptaṁ ca tad vidhatsva viśāṁ pate ॥

उक्तं भीष्मेण यद्वाक्यं द्रोणेन विदुरेण च । गान्धार्या धृतराष्ट्रेण समक्षं मम भारत । एतत्ते कथितं राजन्यद्वृत्तं कुरुसंसदि ॥

uktaṁ bhīṣmeṇa yad vākyaṁ droṇena vidureṇa ca । gāndhāryā dhr̥tarāṣṭreṇa samakṣaṁ mama bhārata । etat te kathitaṁ rājan yadvr̥ttaṁ kurusaṁsadi ॥

साम आदौ प्रयुक्तं मे राजन्सौभ्रात्रमिच्छता । अभेदात्कुरुवंशस्य प्रजानां च विवृद्धये ॥

sāma ādau prayuktaṁ me rājan saubhrātram icchatā । abhedāt kuruvaṁśasya prajānāṁ ca vivr̥ddhaye ॥

पुनर्भेदश्च मे युक्तो यदा साम न गृह्यते । कर्मानुकीर्तनं चैव देवमानुषसंहितम् ॥

punar bhedaś ca me yukto yadā sāma na gr̥hyate । karmānukīrtanaṁ caiva devamānuṣasaṁhitam ॥

यदा नाद्रियते वाक्यं सामपूर्वं सुयोधनः । तदा मया समानीय भेदिताः सर्वपार्थिवाः ॥

yadā nādriyate vākyaṁ sāmapūrvaṁ suyodhanaḥ । tadā mayā samānīya bheditāḥ sarvapārthivāḥ ॥

अद्भुतानि च घोराणि दारुणानि च भारत । अमानुषाणि कर्माणि दर्शितानि च मे विभो ॥

adbhutāni ca ghorāṇi dāruṇāni ca bhārata । amānuṣāṇi karmāṇi darśitāni ca me vibho ॥

भर्त्सयित्वा तु राज्ञस्तांस्तृणीकृत्य सुयोधनम् । राधेयं भीषयित्वा च सौबलं च पुनः पुनः ॥

bhartsayitvā tu rājñas tāṁs tr̥ṇīkr̥tya suyodhanam । rādheyaṁ bhīṣayitvā ca saubalaṁ ca punaḥ punaḥ ॥

न्यूनतां धार्तराष्ट्राणां निन्दां चैव पुनः पुनः । भेदयित्वा नृपान्सर्वान्वाग्भिर्मन्त्रेण चासकृत् ॥

nyūnatāṁ dhārtarāṣṭrāṇāṁ nindāṁ caiva punaḥ punaḥ । bhedayitvā nr̥pān sarvān vāgbhir mantreṇa cāsakr̥t ॥

पुनः सामाभिसंयुक्तं संप्रदानमथाब्रुवम् । अभेदात्कुरुवंशस्य कार्ययोगात्तथैव च ॥

punaḥ sāmābhisaṁyuktaṁ saṁpradānam athābruvam । abhedāt kuruvaṁśasya kāryayogāt tathaiva ca ॥

ते बाला धृतराष्ट्रस्य भीष्मस्य विदुरस्य च । तिष्ठेयुः पाण्डवाः सर्वे हित्वा मानमधश्चराः ॥

te bālā dhr̥tarāṣṭrasya bhīṣmasya vidurasya ca । tiṣṭheyuḥ pāṇḍavāḥ sarve hitvā mānam adhaścarāḥ ॥

प्रयच्छन्तु च ते राज्यमनीशास्ते भवन्तु च । यथाह राजा गाङ्गेयो विदुरश्च तथास्तु तत् ॥

prayacchantu ca te rājyam anīśās te bhavantu ca । yathāha rājā gāṅgeyo viduraś ca tathāstu tat ॥

सर्वं भवतु ते राज्यं पञ्च ग्रामान्विसर्जय । अवश्यं भरणीया हि पितुस्ते राजसत्तम ॥

sarvaṁ bhavatu te rājyaṁ pañca grāmān visarjaya । avaśyaṁ bharaṇīyā hi pitus te rājasattama ॥

एवमुक्तस्तु दुष्टात्मा नैव भावं व्यमुञ्चत । दण्डं चतुर्थं पश्यामि तेषु पापेषु नान्यथा ॥

evam uktas tu duṣṭātmā naiva bhāvaṁ vyamuñcata । daṇḍaṁ caturthaṁ paśyāmi teṣu pāpeṣu nānyathā ॥

निर्याताश्च विनाशाय कुरुक्षेत्रं नराधिपाः । एतत्ते कथितं सर्वं यद्वृत्तं कुरुसंसदि ॥

niryātāś ca vināśāya kurukṣetraṁ narādhipāḥ । etat te kathitaṁ sarvaṁ yadvr̥ttaṁ kurusaṁsadi ॥

न ते राज्यं प्रयच्छन्ति विना युद्धेन पाण्डव । विनाशहेतवः सर्वे प्रत्युपस्थितमृत्यवः ॥

na te rājyaṁ prayacchanti vinā yuddhena pāṇḍava । vināśahetavaḥ sarve pratyupasthitamr̥tyavaḥ ॥