Adhyāya 137

वैशंपायन उवाच । एवमुक्तस्तु विमनास्तिर्यग्दृष्टिरधोमुखः । संहत्य च भ्रुवोर्मध्यं न किंचिद्व्याजहार ह ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktas tu vimanās tiryagdr̥ṣṭir adhomukhaḥ । saṁhatya ca bhruvor madhyaṁ na kiṁ cid vyājahāra ha ॥

तं वै विमनसं दृष्ट्वा संप्रेक्ष्यान्योन्यमन्तिकात् । पुनरेवोत्तरं वाक्यमुक्तवन्तौ नरर्षभौ ॥

taṁ vai vimanasaṁ dr̥ṣṭvā saṁprekṣyānyonyam antikāt । punar evottaraṁ vākyam uktavantau nararṣabhau ॥

भीष्म उवाच । शुश्रूषुमनसूयं च ब्रह्मण्यं सत्यसंगरम् । प्रतियोत्स्यामहे पार्थमतो दुःखतरं नु किम् ॥

bhīṣma uvāca । śuśrūṣum anasūyaṁ ca brahmaṇyaṁ satyasaṁgaram । pratiyotsyāmahe pārtham ato duḥkhataraṁ nu kim ॥

द्रोण उवाच । अश्वत्थाम्नि यथा पुत्रे भूयो मम धनंजये । बहुमानः परो राजन्संनतिश्च कपिध्वजे ॥

droṇa uvāca । aśvatthāmni yathā putre bhūyo mama dhanaṁjaye । bahumānaḥ paro rājan saṁnatiś ca kapidhvaje ॥

तं चेत्पुत्रात्प्रियतरं प्रतियोत्स्ये धनंजयम् । क्षत्रधर्ममनुष्ठाय धिगस्तु क्षत्रजीविकाम् ॥

taṁ cet putrāt priyataraṁ pratiyotsye dhanaṁjayam । kṣatradharmam anuṣṭhāya dhig astu kṣatrajīvikām ॥

यस्य लोके समो नास्ति कश्चिदन्यो धनुर्धरः । मत्प्रसादात्स बीभत्सुः श्रेयानन्यैर्धनुर्धरैः ॥

yasya loke samo nāsti kaś cid anyo dhanurdharaḥ । matprasādāt sa bībhatsuḥ śreyān anyair dhanurdharaiḥ ॥

मित्रध्रुग्दुष्टभावश्च नास्तिकोऽथानृजुः शठः । न सत्सु लभते पूजां यज्ञे मूर्ख इवागतः ॥

mitradhrug duṣṭabhāvaś ca nāstiko ’thānr̥juḥ śaṭhaḥ । na satsu labhate pūjāṁ yajñe mūrkha ivāgataḥ ॥

वार्यमाणोऽपि पापेभ्यः पापात्मा पापमिच्छति । चोद्यमानोऽपि पापेन शुभात्मा शुभमिच्छति ॥

vāryamāṇo ’pi pāpebhyaḥ pāpātmā pāpam icchati । codyamāno ’pi pāpena śubhātmā śubham icchati ॥

मिथ्योपचरिता ह्येते वर्तमाना ह्यनु प्रिये । अहितत्वाय कल्पन्ते दोषा भरतसत्तम ॥

mithyopacaritā hy ete vartamānā hy anu priye । ahitatvāya kalpante doṣā bharatasattama ॥

त्वमुक्तः कुरुवृद्धेन मया च विदुरेण च । वासुदेवेन च तथा श्रेयो नैवाभिपद्यसे ॥

tvam uktaḥ kuruvr̥ddhena mayā ca vidureṇa ca । vāsudevena ca tathā śreyo naivābhipadyase ॥

अस्ति मे बलमित्येव सहसा त्वं तितीर्षसि । सग्राहनक्रमकरं गङ्गावेगमिवोष्णगे ॥

asti me balam ity eva sahasā tvaṁ titīrṣasi । sagrāhanakramakaraṁ gaṅgāvegam ivoṣṇage ॥

वास एव यथा हि त्वं प्रावृण्वानोऽद्य मन्यसे । स्रजं त्यक्तामिव प्राप्य लोभाद्यौधिष्ठिरीं श्रियम् ॥

vāsa eva yathā hi tvaṁ prāvr̥ṇvāno ’dya manyase । srajaṁ tyaktām iva prāpya lobhād yaudhiṣṭhirīṁ śriyam ॥

द्रौपदीसहितं पार्थं सायुधैर्भ्रातृभिर्वृतम् । वनस्थमपि राज्यस्थः पाण्डवं कोऽतिजीवति ॥

draupadīsahitaṁ pārthaṁ sāyudhair bhrātr̥bhir vr̥tam । vanastham api rājyasthaḥ pāṇḍavaṁ ko ’tijīvati ॥

निदेशे यस्य राजानः सर्वे तिष्ठन्ति किंकराः । तमैलविलमासाद्य धर्मराजो व्यराजत ॥

nideśe yasya rājānaḥ sarve tiṣṭhanti kiṁkarāḥ । tam ailavilam āsādya dharmarājo vyarājata ॥

कुबेरसदनं प्राप्य ततो रत्नान्यवाप्य च । स्फीतमाक्रम्य ते राष्ट्रं राज्यमिच्छन्ति पाण्डवाः ॥

kuberasadanaṁ prāpya tato ratnāny avāpya ca । sphītam ākramya te rāṣṭraṁ rājyam icchanti pāṇḍavāḥ ॥

दत्तं हुतमधीतं च ब्राह्मणास्तर्पिता धनैः । आवयोर्गतमायुश्च कृतकृत्यौ च विद्धि नौ ॥

dattaṁ hutam adhītaṁ ca brāhmaṇās tarpitā dhanaiḥ । āvayor gatam āyuś ca kr̥takr̥tyau ca viddhi nau ॥

त्वं तु हित्वा सुखं राज्यं मित्राणि च धनानि च । विग्रहं पाण्डवैः कृत्वा महद्व्यसनमाप्स्यसि ॥

tvaṁ tu hitvā sukhaṁ rājyaṁ mitrāṇi ca dhanāni ca । vigrahaṁ pāṇḍavaiḥ kr̥tvā mahad vyasanam āpsyasi ॥

द्रौपदी यस्य चाशास्ते विजयं सत्यवादिनी । तपोघोरव्रता देवी न त्वं जेष्यसि पाण्डवम् ॥

draupadī yasya cāśāste vijayaṁ satyavādinī । tapoghoravratā devī na tvaṁ jeṣyasi pāṇḍavam ॥

मन्त्री जनार्दनो यस्य भ्राता यस्य धनंजयः । सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठं कथं जेष्यसि पाण्डवम् ॥

mantrī janārdano yasya bhrātā yasya dhanaṁjayaḥ । sarvaśastrabhr̥tāṁ śreṣṭhaṁ kathaṁ jeṣyasi pāṇḍavam ॥

सहाया ब्राह्मणा यस्य धृतिमन्तो जितेन्द्रियाः । तमुग्रतपसं वीरं कथं जेष्यसि पाण्डवम् ॥

sahāyā brāhmaṇā yasya dhr̥timanto jitendriyāḥ । tam ugratapasaṁ vīraṁ kathaṁ jeṣyasi pāṇḍavam ॥

पुनरुक्तं च वक्ष्यामि यत्कार्यं भूतिमिच्छता । सुहृदा मज्जमानेषु सुहृत्सु व्यसनार्णवे ॥

punar uktaṁ ca vakṣyāmi yat kāryaṁ bhūtim icchatā । suhr̥dā majjamāneṣu suhr̥tsu vyasanārṇave ॥

अलं युद्धेन तैर्वीरैः शाम्य त्वं कुरुवृद्धये । मा गमः ससुतामात्यः सबलश्च पराभवम् ॥

alaṁ yuddhena tair vīraiḥ śāmya tvaṁ kuruvr̥ddhaye । mā gamaḥ sasutāmātyaḥ sabalaś ca parābhavam ॥