Adhyāya 119

नारद उवाच । अथ प्रचलितः स्थानादासनाच्च परिच्युतः । कम्पितेनैव मनसा धर्षितः शोकवह्निना ॥

nārada uvāca । atha pracalitaḥ sthānād āsanāc ca paricyutaḥ । kampitenaiva manasā dharṣitaḥ śokavahninā ॥

म्लानस्रग्भ्रष्टविज्ञानः प्रभ्रष्टमुकुटाङ्गदः । विघूर्णन्स्रस्तसर्वाङ्गः प्रभ्रष्टाभरणाम्बरः ॥

mlānasragbhraṣṭavijñānaḥ prabhraṣṭamukuṭāṅgadaḥ । vighūrṇan srastasarvāṅgaḥ prabhraṣṭābharaṇāmbaraḥ ॥

अदृश्यमानस्तान्पश्यन्नपश्यंश्च पुनः पुनः । शून्यः शून्येन मनसा प्रपतिष्यन्महीतलम् ॥

adr̥śyamānas tān paśyann apaśyaṁś ca punaḥ punaḥ । śūnyaḥ śūnyena manasā prapatiṣyan mahītalam ॥

किं मया मनसा ध्यातमशुभं धर्मदूषणम् । येनाहं चलितः स्थानादिति राजा व्यचिन्तयत् ॥

kiṁ mayā manasā dhyātam aśubhaṁ dharmadūṣaṇam । yenāhaṁ calitaḥ sthānād iti rājā vyacintayat ॥

ते तु तत्रैव राजानः सिद्धाश्चाप्सरसस्तथा । अपश्यन्त निरालम्बं ययातिं तं परिच्युतम् ॥

te tu tatraiva rājānaḥ siddhāś cāpsarasas tathā । apaśyanta nirālambaṁ yayātiṁ taṁ paricyutam ॥

अथैत्य पुरुषः कश्चित्क्षीणपुण्यनिपातकः । ययातिमब्रवीद्राजन्देवराजस्य शासनात् ॥

athaitya puruṣaḥ kaś cit kṣīṇapuṇyanipātakaḥ । yayātim abravīd rājan devarājasya śāsanāt ॥

अतीव मदमत्तस्त्वं न कंचिन्नावमन्यसे । मानेन भ्रष्टः स्वर्गस्ते नार्हस्त्वं पार्थिवात्मज । न च प्रज्ञायसे गच्छ पतस्वेति तमब्रवीत् ॥

atīva madamattas tvaṁ na kaṁ cin nāvamanyase । mānena bhraṣṭaḥ svargas te nārhas tvaṁ pārthivātmaja । na ca prajñāyase gaccha patasveti tam abravīt ॥

पतेयं सत्स्विति वचस्त्रिरुक्त्वा नहुषात्मजः । पतिष्यंश्चिन्तयामास गतिं गतिमतां वरः ॥

pateyaṁ satsv iti vacas trir uktvā nahuṣātmajaḥ । patiṣyaṁś cintayām āsa gatiṁ gatimatāṁ varaḥ ॥

एतस्मिन्नेव काले तु नैमिषे पार्थिवर्षभान् । चतुरोऽपश्यत नृपस्तेषां मध्ये पपात सः ॥

etasminn eva kāle tu naimiṣe pārthivarṣabhān । caturo ’paśyata nr̥pas teṣāṁ madhye papāta saḥ ॥

प्रतर्दनो वसुमनाः शिबिरौशीनरोऽष्टकः । वाजपेयेन यज्ञेन तर्पयन्ति सुरेश्वरम् ॥

pratardano vasumanāḥ śibirauśīnaro ’ṣṭakaḥ । vājapeyena yajñena tarpayanti sureśvaram ॥

तेषामध्वरजं धूमं स्वर्गद्वारमुपस्थितम् । ययातिरुपजिघ्रन्वै निपपात महीं प्रति ॥

teṣām adhvarajaṁ dhūmaṁ svargadvāram upasthitam । yayātir upajighran vai nipapāta mahīṁ prati ॥

भूमौ स्वर्गे च संबद्धां नदीं धूममयीं नृपः । स गङ्गामिव गच्छन्तीमालम्ब्य जगतीपतिः ॥

bhūmau svarge ca saṁbaddhāṁ nadīṁ dhūmamayīṁ nr̥paḥ । sa gaṅgām iva gacchantīm ālambya jagatīpatiḥ ॥

श्रीमत्स्ववभृथाग्र्येषु चतुर्षु प्रतिबन्धुषु । मध्ये निपतितो राजा लोकपालोपमेषु च ॥

śrīmatsv avabhr̥thāgryeṣu caturṣu pratibandhuṣu । madhye nipatito rājā lokapālopameṣu ca ॥

चतुर्षु हुतकल्पेषु राजसिंहमहाग्निषु । पपात मध्ये राजर्षिर्ययातिः पुण्यसंक्षये ॥

caturṣu hutakalpeṣu rājasiṁhamahāgniṣu । papāta madhye rājarṣir yayātiḥ puṇyasaṁkṣaye ॥

तमाहुः पार्थिवाः सर्वे प्रतिमानमिव श्रियः । को भवान्कस्य वा बन्धुर्देशस्य नगरस्य वा ॥

tam āhuḥ pārthivāḥ sarve pratimānam iva śriyaḥ । ko bhavān kasya vā bandhur deśasya nagarasya vā ॥

यक्षो वाप्यथ वा देवो गन्धर्वो राक्षसोऽपि वा । न हि मानुषरूपोऽसि को वार्थः काङ्क्षितस्त्वया ॥

yakṣo vāpy atha vā devo gandharvo rākṣaso ’pi vā । na hi mānuṣarūpo ’si ko vārthaḥ kāṅkṣitas tvayā ॥

ययातिरुवाच । ययातिरस्मि राजर्षिः क्षीणपुण्यश्च्युतो दिवः । पतेयं सत्स्विति ध्यायन्भवत्सु पतितस्ततः ॥

yayātir uvāca । yayātir asmi rājarṣiḥ kṣīṇapuṇyaś cyuto divaḥ । pateyaṁ satsv iti dhyāyan bhavatsu patitas tataḥ ॥

राजान ऊचुः । सत्यमेतद्भवतु ते काङ्क्षितं पुरुषर्षभ । सर्वेषां नः क्रतुफलं धर्मश्च प्रतिगृह्यताम् ॥

rājāna ūcuḥ । satyam etad bhavatu te kāṅkṣitaṁ puruṣarṣabha । sarveṣāṁ naḥ kratuphalaṁ dharmaś ca pratigr̥hyatām ॥

ययातिरुवाच । नाहं प्रतिग्रहधनो ब्राह्मणः क्षत्रियो ह्यहम् । न च मे प्रवणा बुद्धिः परपुण्यविनाशने ॥

yayātir uvāca । nāhaṁ pratigrahadhano brāhmaṇaḥ kṣatriyo hy aham । na ca me pravaṇā buddhiḥ parapuṇyavināśane ॥

नारद उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु मृगचर्याक्रमागताम् । माधवीं प्रेक्ष्य राजानस्तेऽभिवाद्येदमब्रुवन् ॥

nārada uvāca । etasminn eva kāle tu mr̥gacaryākramāgatām । mādhavīṁ prekṣya rājānas te ’bhivādyedam abruvan ॥

किमागमनकृत्यं ते किं कुर्मः शासनं तव । आज्ञाप्या हि वयं सर्वे तव पुत्रास्तपोधने ॥

kim āgamanakr̥tyaṁ te kiṁ kurmaḥ śāsanaṁ tava । ājñāpyā hi vayaṁ sarve tava putrās tapodhane ॥

तेषां तद्भाषितं श्रुत्वा माधवी परया मुदा । पितरं समुपागच्छद्ययातिं सा ववन्द च ॥

teṣāṁ tad bhāṣitaṁ śrutvā mādhavī parayā mudā । pitaraṁ samupāgacchad yayātiṁ sā vavanda ca ॥

दृष्ट्वा मूर्ध्ना नतान्पुत्रांस्तापसी वाक्यमब्रवीत् । दौहित्रास्तव राजेन्द्र मम पुत्रा न ते पराः । इमे त्वां तारयिष्यन्ति दिष्टमेतत्पुरातनम् ॥

dr̥ṣṭvā mūrdhnā natān putrāṁs tāpasī vākyam abravīt । dauhitrās tava rājendra mama putrā na te parāḥ । ime tvāṁ tārayiṣyanti diṣṭam etat purātanam ॥

अहं ते दुहिता राजन्माधवी मृगचारिणी । मयाप्युपचितो धर्मस्ततोऽर्धं प्रतिगृह्यताम् ॥

ahaṁ te duhitā rājan mādhavī mr̥gacāriṇī । mayāpy upacito dharmas tato ’rdhaṁ pratigr̥hyatām ॥

यस्माद्राजन्नराः सर्वे अपत्यफलभागिनः । तस्मादिच्छन्ति दौहित्रान्यथा त्वं वसुधाधिप ॥

yasmād rājan narāḥ sarve apatyaphalabhāginaḥ । tasmād icchanti dauhitrān yathā tvaṁ vasudhādhipa ॥

ततस्ते पार्थिवाः सर्वे शिरसा जननीं तदा । अभिवाद्य नमस्कृत्य मातामहमथाब्रुवन् ॥

tatas te pārthivāḥ sarve śirasā jananīṁ tadā । abhivādya namaskr̥tya mātāmaham athābruvan ॥

उच्चैरनुपमैः स्निग्धैः स्वरैरापूर्य मेदिनीम् । मातामहं नृपतयस्तारयन्तो दिवश्च्युतम् ॥

uccair anupamaiḥ snigdhaiḥ svarair āpūrya medinīm । mātāmahaṁ nr̥patayas tārayanto divaś cyutam ॥

अथ तस्मादुपगतो गालवोऽप्याह पार्थिवम् । तपसो मेऽष्टभागेन स्वर्गमारोहतां भवान् ॥

atha tasmād upagato gālavo ’py āha pārthivam । tapaso me ’ṣṭabhāgena svargam ārohatāṁ bhavān ॥