Adhyāya 118

नारद उवाच । स तु राजा पुनस्तस्याः कर्तुकामः स्वयंवरम् । उपगम्याश्रमपदं गङ्गायमुनसंगमे ॥

nārada uvāca । sa tu rājā punas tasyāḥ kartukāmaḥ svayaṁvaram । upagamyāśramapadaṁ gaṅgāyamunasaṁgame ॥

गृहीतमाल्यदामां तां रथमारोप्य माधवीम् । पूरुर्यदुश्च भगिनीमाश्रमे पर्यधावताम् ॥

gr̥hītamālyadāmāṁ tāṁ ratham āropya mādhavīm । pūrur yaduś ca bhaginīm āśrame paryadhāvatām ॥

नागयक्षमनुष्याणां पतत्रिमृगपक्षिणाम् । शैलद्रुमवनौकानामासीत्तत्र समागमः ॥

nāgayakṣamanuṣyāṇāṁ patatrimr̥gapakṣiṇām । śailadrumavanaukānām āsīt tatra samāgamaḥ ॥

नानापुरुषदेशानामीश्वरैश्च समाकुलम् । ऋषिभिर्ब्रह्मकल्पैश्च समन्तादावृतं वनम् ॥

nānāpuruṣadeśānām īśvaraiś ca samākulam । r̥ṣibhir brahmakalpaiś ca samantād āvr̥taṁ vanam ॥

निर्दिश्यमानेषु तु सा वरेषु वरवर्णिनी । वरानुत्क्रम्य सर्वांस्तान्वनं वृतवती वरम् ॥

nirdiśyamāneṣu tu sā vareṣu varavarṇinī । varān utkramya sarvāṁs tān vanaṁ vr̥tavatī varam ॥

अवतीर्य रथात्कन्या नमस्कृत्वा च बन्धुषु । उपगम्य वनं पुण्यं तपस्तेपे ययातिजा ॥

avatīrya rathāt kanyā namaskr̥tvā ca bandhuṣu । upagamya vanaṁ puṇyaṁ tapas tepe yayātijā ॥

उपवासैश्च विविधैर्दीक्षाभिर्नियमैस्तथा । आत्मनो लघुतां कृत्वा बभूव मृगचारिणी ॥

upavāsaiś ca vividhair dīkṣābhir niyamais tathā । ātmano laghutāṁ kr̥tvā babhūva mr̥gacāriṇī ॥

वैडूर्याङ्कुरकल्पानि मृदूनि हरितानि च । चरन्ती शष्पमुख्यानि तिक्तानि मधुराणि च ॥

vaiḍūryāṅkurakalpāni mr̥dūni haritāni ca । carantī śaṣpamukhyāni tiktāni madhurāṇi ca ॥

स्रवन्तीनां च पुण्यानां सुरसानि शुचीनि च । पिबन्ती वारिमुख्यानि शीतानि विमलानि च ॥

sravantīnāṁ ca puṇyānāṁ surasāni śucīni ca । pibantī vārimukhyāni śītāni vimalāni ca ॥

वनेषु मृगराजेषु सिंहविप्रोषितेषु च । दावाग्निविप्रमुक्तेषु शून्येषु गहनेषु च ॥

vaneṣu mr̥garājeṣu siṁhaviproṣiteṣu ca । dāvāgnivipramukteṣu śūnyeṣu gahaneṣu ca ॥

चरन्ती हरिणैः सार्धं मृगीव वनचारिणी । चचार विपुलं धर्मं ब्रह्मचर्येण संवृता ॥

carantī hariṇaiḥ sārdhaṁ mr̥gīva vanacāriṇī । cacāra vipulaṁ dharmaṁ brahmacaryeṇa saṁvr̥tā ॥

ययातिरपि पूर्वेषां राज्ञां वृत्तमनुष्ठितः । बहुवर्षसहस्रायुरयुजत्कालधर्मणा ॥

yayātir api pūrveṣāṁ rājñāṁ vr̥ttam anuṣṭhitaḥ । bahuvarṣasahasrāyur ayujat kāladharmaṇā ॥

पूरुर्यदुश्च द्वौ वंशौ वर्धमानौ नरोत्तमौ । ताभ्यां प्रतिष्ठितो लोके परलोके च नाहुषः ॥

pūrur yaduś ca dvau vaṁśau vardhamānau narottamau । tābhyāṁ pratiṣṭhito loke paraloke ca nāhuṣaḥ ॥

महीयते नरपतिर्ययातिः स्वर्गमास्थितः । महर्षिकल्पो नृपतिः स्वर्गाग्र्यफलभुग्विभुः ॥

mahīyate narapatir yayātiḥ svargam āsthitaḥ । maharṣikalpo nr̥patiḥ svargāgryaphalabhug vibhuḥ ॥

बहुवर्षसहस्राख्ये काले बहुगुणे गते । राजर्षिषु निषण्णेषु महीयःसु महर्षिषु ॥

bahuvarṣasahasrākhye kāle bahuguṇe gate । rājarṣiṣu niṣaṇṇeṣu mahīyaḥsu maharṣiṣu ॥

अवमेने नरान्सर्वान्देवानृषिगणांस्तथा । ययातिर्मूढविज्ञानो विस्मयाविष्टचेतनः ॥

avamene narān sarvān devān r̥ṣigaṇāṁs tathā । yayātir mūḍhavijñāno vismayāviṣṭacetanaḥ ॥

ततस्तं बुबुधे देवः शक्रो बलनिषूदनः । ते च राजर्षयः सर्वे धिग्धिगित्येवमब्रुवन् ॥

tatas taṁ bubudhe devaḥ śakro balaniṣūdanaḥ । te ca rājarṣayaḥ sarve dhig dhig ity evam abruvan ॥

विचारश्च समुत्पन्नो निरीक्ष्य नहुषात्मजम् । को न्वयं कस्य वा राज्ञः कथं वा स्वर्गमागतः ॥

vicāraś ca samutpanno nirīkṣya nahuṣātmajam । ko nv ayaṁ kasya vā rājñaḥ kathaṁ vā svargam āgataḥ ॥

कर्मणा केन सिद्धोऽयं क्व वानेन तपश्चितम् । कथं वा ज्ञायते स्वर्गे केन वा ज्ञायतेऽप्युत ॥

karmaṇā kena siddho ’yaṁ kva vānena tapaś citam । kathaṁ vā jñāyate svarge kena vā jñāyate ’py uta ॥

एवं विचारयन्तस्ते राजानः स्वर्गवासिनः । दृष्ट्वा पप्रच्छुरन्योन्यं ययातिं नृपतिं प्रति ॥

evaṁ vicārayantas te rājānaḥ svargavāsinaḥ । dr̥ṣṭvā papracchur anyonyaṁ yayātiṁ nr̥patiṁ prati ॥

विमानपालाः शतशः स्वर्गद्वाराभिरक्षिणः । पृष्टा आसनपालाश्च न जानीमेत्यथाब्रुवन् ॥

vimānapālāḥ śataśaḥ svargadvārābhirakṣiṇaḥ । pr̥ṣṭā āsanapālāś ca na jānīmety athābruvan ॥

सर्वे ते ह्यावृतज्ञाना नाभ्यजानन्त तं नृपम् । स मुहूर्तादथ नृपो हतौजा अभवत्तदा ॥

sarve te hy āvr̥tajñānā nābhyajānanta taṁ nr̥pam । sa muhūrtād atha nr̥po hataujā abhavat tadā ॥