Adhyāya 116

नारद उवाच । तथैव सा श्रियं त्यक्त्वा कन्या भूत्वा यशस्विनी । माधवी गालवं विप्रमन्वयात्सत्यसंगरा ॥

nārada uvāca । tathaiva sā śriyaṁ tyaktvā kanyā bhūtvā yaśasvinī । mādhavī gālavaṁ vipram anvayāt satyasaṁgarā ॥

गालवो विमृशन्नेव स्वकार्यगतमानसः । जगाम भोजनगरं द्रष्टुमौशीनरं नृपम् ॥

gālavo vimr̥śann eva svakāryagatamānasaḥ । jagāma bhojanagaraṁ draṣṭum auśīnaraṁ nr̥pam ॥

तमुवाचाथ गत्वा स नृपतिं सत्यविक्रमम् । इयं कन्या सुतौ द्वौ ते जनयिष्यति पार्थिवौ ॥

tam uvācātha gatvā sa nr̥patiṁ satyavikramam । iyaṁ kanyā sutau dvau te janayiṣyati pārthivau ॥

अस्यां भवानवाप्तार्थो भविता प्रेत्य चेह च । सोमार्कप्रतिसंकाशौ जनयित्वा सुतौ नृप ॥

asyāṁ bhavān avāptārtho bhavitā pretya ceha ca । somārkapratisaṁkāśau janayitvā sutau nr̥pa ॥

शुल्कं तु सर्वधर्मज्ञ हयानां चन्द्रवर्चसाम् । एकतःश्यामकर्णानां देयं मह्यं चतुःशतम् ॥

śulkaṁ tu sarvadharmajña hayānāṁ candravarcasām । ekataḥśyāmakarṇānāṁ deyaṁ mahyaṁ catuḥśatam ॥

गुर्वर्थोऽयं समारम्भो न हयैः कृत्यमस्ति मे । यदि शक्यं महाराज क्रियतां मा विचार्यताम् ॥

gurvartho ’yaṁ samārambho na hayaiḥ kr̥tyam asti me । yadi śakyaṁ mahārāja kriyatāṁ mā vicāryatām ॥

अनपत्योऽसि राजर्षे पुत्रौ जनय पार्थिव । पितॄन्पुत्रप्लवेन त्वमात्मानं चैव तारय ॥

anapatyo ’si rājarṣe putrau janaya pārthiva । pitr̥̄n putraplavena tvam ātmānaṁ caiva tāraya ॥

न पुत्रफलभोक्ता हि राजर्षे पात्यते दिवः । न याति नरकं घोरं यत्र गच्छन्त्यनात्मजाः ॥

na putraphalabhoktā hi rājarṣe pātyate divaḥ । na yāti narakaṁ ghoraṁ yatra gacchanty anātmajāḥ ॥

एतच्चान्यच्च विविधं श्रुत्वा गालवभाषितम् । उशीनरः प्रतिवचो ददौ तस्य नराधिपः ॥

etac cānyac ca vividhaṁ śrutvā gālavabhāṣitam । uśīnaraḥ prativaco dadau tasya narādhipaḥ ॥

श्रुतवानस्मि ते वाक्यं यथा वदसि गालव । विधिस्तु बलवान्ब्रह्मन्प्रवणं हि मनो मम ॥

śrutavān asmi te vākyaṁ yathā vadasi gālava । vidhis tu balavān brahman pravaṇaṁ hi mano mama ॥

शते द्वे तु ममाश्वानामीदृशानां द्विजोत्तम । इतरेषां सहस्राणि सुबहूनि चरन्ति मे ॥

śate dve tu mamāśvānām īdr̥śānāṁ dvijottama । itareṣāṁ sahasrāṇi subahūni caranti me ॥

अहमप्येकमेवास्यां जनयिष्यामि गालव । पुत्रं द्विज गतं मार्गं गमिष्यामि परैरहम् ॥

aham apy ekam evāsyāṁ janayiṣyāmi gālava । putraṁ dvija gataṁ mārgaṁ gamiṣyāmi parair aham ॥

मूल्येनापि समं कुर्यां तवाहं द्विजसत्तम । पौरजानपदार्थं तु ममार्थो नात्मभोगतः ॥

mūlyenāpi samaṁ kuryāṁ tavāhaṁ dvijasattama । paurajānapadārthaṁ tu mamārtho nātmabhogataḥ ॥

कामतो हि धनं राजा पारक्यं यः प्रयच्छति । न स धर्मेण धर्मात्मन्युज्यते यशसा न च ॥

kāmato hi dhanaṁ rājā pārakyaṁ yaḥ prayacchati । na sa dharmeṇa dharmātman yujyate yaśasā na ca ॥

सोऽहं प्रतिग्रहीष्यामि ददात्वेतां भवान्मम । कुमारीं देवगर्भाभामेकपुत्रभवाय मे ॥

so ’haṁ pratigrahīṣyāmi dadātv etāṁ bhavān mama । kumārīṁ devagarbhābhām ekaputrabhavāya me ॥

तथा तु बहुकल्याणमुक्तवन्तं नराधिपम् । उशीनरं द्विजश्रेष्ठो गालवः प्रत्यपूजयत् ॥

tathā tu bahukalyāṇam uktavantaṁ narādhipam । uśīnaraṁ dvijaśreṣṭho gālavaḥ pratyapūjayat ॥

उशीनरं प्रतिग्राह्य गालवः प्रययौ वनम् । रेमे स तां समासाद्य कृतपुण्य इव श्रियम् ॥

uśīnaraṁ pratigrāhya gālavaḥ prayayau vanam । reme sa tāṁ samāsādya kr̥tapuṇya iva śriyam ॥

कन्दरेषु च शैलानां नदीनां निर्झरेषु च । उद्यानेषु विचित्रेषु वनेषूपवनेषु च ॥

kandareṣu ca śailānāṁ nadīnāṁ nirjhareṣu ca । udyāneṣu vicitreṣu vaneṣūpavaneṣu ca ॥

हर्म्येषु रमणीयेषु प्रासादशिखरेषु च । वातायनविमानेषु तथा गर्भगृहेषु च ॥

harmyeṣu ramaṇīyeṣu prāsādaśikhareṣu ca । vātāyanavimāneṣu tathā garbhagr̥heṣu ca ॥

ततोऽस्य समये जज्ञे पुत्रो बालरविप्रभः । शिबिर्नाम्नाभिविख्यातो यः स पार्थिवसत्तमः ॥

tato ’sya samaye jajñe putro bālaraviprabhaḥ । śibir nāmnābhivikhyāto yaḥ sa pārthivasattamaḥ ॥

उपस्थाय स तं विप्रो गालवः प्रतिगृह्य च । कन्यां प्रयातस्तां राजन्दृष्टवान्विनतात्मजम् ॥

upasthāya sa taṁ vipro gālavaḥ pratigr̥hya ca । kanyāṁ prayātas tāṁ rājan dr̥ṣṭavān vinatātmajam ॥