Adhyāya 114

नारद उवाच । हर्यश्वस्त्वब्रवीद्राजा विचिन्त्य बहुधा ततः । दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य प्रजाहेतोर्नृपोत्तमः ॥

nārada uvāca । haryaśvas tv abravīd rājā vicintya bahudhā tataḥ । dīrgham uṣṇaṁ ca niḥśvasya prajāhetor nr̥pottamaḥ ॥

उन्नतेषून्नता षट्सु सूक्ष्मा सूक्ष्मेषु सप्तसु । गम्भीरा त्रिषु गम्भीरेष्वियं रक्ता च पञ्चसु ॥

unnateṣūnnatā ṣaṭsu sūkṣmā sūkṣmeṣu saptasu । gambhīrā triṣu gambhīreṣv iyaṁ raktā ca pañcasu ॥

बहुदेवासुरालोका बहुगन्धर्वदर्शना । बहुलक्षणसंपन्ना बहुप्रसवधारिणी ॥

bahudevāsurālokā bahugandharvadarśanā । bahulakṣaṇasaṁpannā bahuprasavadhāriṇī ॥

समर्थेयं जनयितुं चक्रवर्तिनमात्मजम् । ब्रूहि शुल्कं द्विजश्रेष्ठ समीक्ष्य विभवं मम ॥

samartheyaṁ janayituṁ cakravartinam ātmajam । brūhi śulkaṁ dvijaśreṣṭha samīkṣya vibhavaṁ mama ॥

गालव उवाच । एकतःश्यामकर्णानां शतान्यष्टौ ददस्व मे । हयानां चन्द्रशुभ्राणां देशजानां वपुष्मताम् ॥

gālava uvāca । ekataḥśyāmakarṇānāṁ śatāny aṣṭau dadasva me । hayānāṁ candraśubhrāṇāṁ deśajānāṁ vapuṣmatām ॥

ततस्तव भवित्रीयं पुत्राणां जननी शुभा । अरणीव हुताशानां योनिरायतलोचना ॥

tatas tava bhavitrīyaṁ putrāṇāṁ jananī śubhā । araṇīva hutāśānāṁ yonir āyatalocanā ॥

नारद उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचो राजा हर्यश्वः काममोहितः । उवाच गालवं दीनो राजर्षिरृषिसत्तमम् ॥

nārada uvāca । etac chrutvā vaco rājā haryaśvaḥ kāmamohitaḥ । uvāca gālavaṁ dīno rājarṣir r̥ṣisattamam ॥

द्वे मे शते संनिहिते हयानां यद्विधास्तव । एष्टव्याः शतशस्त्वन्ये चरन्ति मम वाजिनः ॥

dve me śate saṁnihite hayānāṁ yad vidhās tava । eṣṭavyāḥ śataśas tv anye caranti mama vājinaḥ ॥

सोऽहमेकमपत्यं वै जनयिष्यामि गालव । अस्यामेतं भवान्कामं संपादयतु मे वरम् ॥

so ’ham ekam apatyaṁ vai janayiṣyāmi gālava । asyām etaṁ bhavān kāmaṁ saṁpādayatu me varam ॥

एतच्छ्रुत्वा तु सा कन्या गालवं वाक्यमब्रवीत् । मम दत्तो वरः कश्चित्केनचिद्ब्रह्मवादिना ॥

etac chrutvā tu sā kanyā gālavaṁ vākyam abravīt । mama datto varaḥ kaś cit kena cid brahmavādinā ॥

प्रसूत्यन्ते प्रसूत्यन्ते कन्यैव त्वं भविष्यसि । स त्वं ददस्व मां राज्ञे प्रतिगृह्य हयोत्तमान् ॥

prasūtyante prasūtyante kanyaiva tvaṁ bhaviṣyasi । sa tvaṁ dadasva māṁ rājñe pratigr̥hya hayottamān ॥

नृपेभ्यो हि चतुर्भ्यस्ते पूर्णान्यष्टौ शतानि वै । भविष्यन्ति तथा पुत्रा मम चत्वार एव च ॥

nr̥pebhyo hi caturbhyas te pūrṇāny aṣṭau śatāni vai । bhaviṣyanti tathā putrā mama catvāra eva ca ॥

क्रियतां मम संहारो गुर्वर्थं द्विजसत्तम । एषा तावन्मम प्रज्ञा यथा वा मन्यसे द्विज ॥

kriyatāṁ mama saṁhāro gurvarthaṁ dvijasattama । eṣā tāvan mama prajñā yathā vā manyase dvija ॥

एवमुक्तस्तु स मुनिः कन्यया गालवस्तदा । हर्यश्वं पृथिवीपालमिदं वचनमब्रवीत् ॥

evam uktas tu sa muniḥ kanyayā gālavas tadā । haryaśvaṁ pr̥thivīpālam idaṁ vacanam abravīt ॥

इयं कन्या नरश्रेष्ठ हर्यश्व प्रतिगृह्यताम् । चतुर्भागेन शुल्कस्य जनयस्वैकमात्मजम् ॥

iyaṁ kanyā naraśreṣṭha haryaśva pratigr̥hyatām । caturbhāgena śulkasya janayasvaikam ātmajam ॥

प्रतिगृह्य स तां कन्यां गालवं प्रतिनन्द्य च । समये देशकाले च लब्धवान्सुतमीप्सितम् ॥

pratigr̥hya sa tāṁ kanyāṁ gālavaṁ pratinandya ca । samaye deśakāle ca labdhavān sutam īpsitam ॥

ततो वसुमना नाम वसुभ्यो वसुमत्तरः । वसुप्रख्यो नरपतिः स बभूव वसुप्रदः ॥

tato vasumanā nāma vasubhyo vasumattaraḥ । vasuprakhyo narapatiḥ sa babhūva vasupradaḥ ॥

अथ काले पुनर्धीमान्गालवः प्रत्युपस्थितः । उपसंगम्य चोवाच हर्यश्वं प्रीतिमानसम् ॥

atha kāle punar dhīmān gālavaḥ pratyupasthitaḥ । upasaṁgamya covāca haryaśvaṁ prītimānasam ॥

जातो नृप सुतस्तेऽयं बालभास्करसंनिभः । कालो गन्तुं नरश्रेष्ठ भिक्षार्थमपरं नृपम् ॥

jāto nr̥pa sutas te ’yaṁ bālabhāskarasaṁnibhaḥ । kālo gantuṁ naraśreṣṭha bhikṣārtham aparaṁ nr̥pam ॥

हर्यश्वः सत्यवचने स्थितः स्थित्वा च पौरुषे । दुर्लभत्वाद्धयानां च प्रददौ माधवीं पुनः ॥

haryaśvaḥ satyavacane sthitaḥ sthitvā ca pauruṣe । durlabhatvād dhayānāṁ ca pradadau mādhavīṁ punaḥ ॥

माधवी च पुनर्दीप्तां परित्यज्य नृपश्रियम् । कुमारी कामतो भूत्वा गालवं पृष्ठतोऽन्वगात् ॥

mādhavī ca punar dīptāṁ parityajya nr̥paśriyam । kumārī kāmato bhūtvā gālavaṁ pr̥ṣṭhato ’nvagāt ॥

त्वय्येव तावत्तिष्ठन्तु हया इत्युक्तवान्द्विजः । प्रययौ कन्यया सार्धं दिवोदासं प्रजेश्वरम् ॥

tvayy eva tāvat tiṣṭhantu hayā ity uktavān dvijaḥ । prayayau kanyayā sārdhaṁ divodāsaṁ prajeśvaram ॥